کتاب بیداری ببر درون اثر پیتر لوین؛ شناخت تروما و بدن

درمان تروما کاری زمان‌بر و تخصصی است، اما دکتر پیتر لوین در کتاب بیداری ببر درون، شناخت این پدیده‌ی روانی مهم را برای عموم ساده‌سازی می‌کند. ابتلا به اختلالات ناشی از وقایع دردناک می‌تواند تمام ابعاد زندگی انسان را تحت تاثیر قرار دهد. آشنایی با چگونگی شکل‌گیری انواع تروما و شناخت شیوه‌ی عملکرد مغز در زمان بحران یا فاجعه، اولین گام برای درمان آسیب‌های عمیق پس از حادثه است. این اثر ابتدا با نگاهی آسیب‌شناسانه تروما را معرفی و سپس راه‌های درمان آن را بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب بیداری ببر درون

با این‌که نزدیک به سه دهه از انتشار کتاب بیداری ببر درون (Waking the Tiger: Healing Trauma) می‌گذرد، این اثر همچنان مرجع مفیدی برای شناخت تروما، شیوه‌های مواجهه با آن و مسیر درمان است. دکتر پیتر لوین (Peter A. Levine)، با تکیه بر هوشمندی سیستم عصبی موجودات برای بازسازی خود، رویکردی طبیعت‌گرایانه پیش گرفته است.

می‌دانیم که حیوانات نیز مانند انسان در معرض خطر و تنش قرار می‌گیرند، اما دچار تروما نمی‌شوند. همین ایده الهام‌بخش نویسنده‌ی کتاب بیداری ببر درون برای پژوهش درباره‌ی عملکرد سیستم عصبی و راهکارهای عملی برای پیشگیری و درمان تروماست.

تروما چیست؟ آیا راهی برای رهایی از آن وجود دارد؟

دکتر پیتر ای. لوین، بنیان‌گذار رویکرد جنجالی تجربه‌ی بدنی (Somatic Experiencing یا SE)، با اعتقاد بر این‌که تروما پدیده‌ای فیزیولوژیک است، به شیوه‌ی روبه‌رو شدن با تهدید و آسیب در حیات وحش رجوع می‌کند و راه رهایی از تروما را الگوبرداری از واکنش به حادثه در حیوانات می‌داند. حیوانات در مواجهه با خطر مرگ غریزه‌ی بقا را آزاد می‌کنند.

نکته‌ی قابل توجه کتاب بیداری ببر درون این است که ما انسان‌ها اگر هورمون‌های مرتبط با واکنش «جنگ، گریز یا انجماد» را فعال نکنیم، در وضعیت پیش‌آمده اسیر می‌شویم و واکنش تروماتیک نشان می‌دهیم. گیر افتادن در این وضعیت می‌تواند به بیماری‌های روان‌تنی، افسردگی و اضطراب منجر شود.

در کتاب بیداری ببر درون پیتر لوین، می‌آموزیم تنظیم سیستم عصبی چه مراحلی دارد و تغییر دادن واکنش‌های ناشی از آسیب روانی چگونه تغییر می‌کند. همچنین تمرین‌های عملی که بر پایه‌ی تجربه‌ی بدنی طراحی شده‌اند، به ما کمک می‌کنند پیش از آن‌که تروما در بدن ریشه بدواند، آن را از بدن عبور دهیم. دکتر پیتر لوین یادآوری می‌کند که نخستین تجربه‌های ما پس از تولد چطور واکنش‌های جنگ یا گریز را در ما مختل می‌کنند و آثار آن تا بزرگسالی در بدنمان باقی می‌ماند.

شناخت مسیر درمان تروما با پیتر لوین

پس از آن‌که توانستیم از رفتارهای تروماتیک خودآگاه شویم و در مسیر درمانشان حرکت کنیم، نوبت به آن می‌رسد که بیاموزیم چطور در ارتباط با دیگران سبب ایجاد آسیب‌های عمیق روانی در آن‌ها نشویم. به‌ویژه ضروری است که در تربیت فرزندان خودآگاهی کافی داشته باشیم و رویدادهای آسیب‌زا را بشناسیم. در مرحله‌ی پیشرفته‌تر نیز می‌توانیم مهارت برقراری ارتباط با افرادی که در معرض حادثه‌های دردناک بوده‌اند را به دست آوریم و به آن‌ها کمک‌های اولیه‌ی عاطفی ارائه دهیم.

خرید کتاب بیداری ببر درون اثر پیتر لوین، آغاز مسیر شماست برای شناخت علائم تروما و راه‌های درمان ترومای کودکی در بزرگسالی. هرچند کتاب‌های پیتر لوین با رویکردهای جنجالی‌اش برای درمان کامل تروما کافی نیست و مراجعه به متخصص برای درمان اصولی ضروری است، اما این اثر با آگاهی‌بخشی مسیر درمان را برای کسانی که به بهبود کیفیت زندگی خود اهمیت می‌دهند هموارتر می‌سازد. انتشارات زمان تغییر، امکان مطالعه‌ی این اثر را با ترجمه‌ی ساسان جعفرنیا و مهدی صفایی خرم فراهم کرده است.

نکوداشت‌های کتاب بیداری ببر درون

• در زندگی هر فرد، اتفاقات ناگواری پیش می‌آید که برای رویارویی با آن‌ها آماده نیست. کتاب بیداری ببر درون پیتر لوین را بخوانید، بیاموزید و برای زندگی سالم آماده شوید. (دکتر برنارد اس. سیگل، نویسنده)
• حیرت‌انگیز! شگفت‌آور! واکاوی انقلابی عوامل تروما و نقش آن در واکنش‌های ما. (میرا روتنبرگ، نویسنده و مدیر مراکز درمانی بلوبری برای کودکان دچار اختلالات)
• خواندن کتاب بیداری ببر درون ضروری است. این اثر را می‌توان حاصل نبوغ نویسنده دانست. (ران کورتز، نویسنده‌)

کتاب بیداری ببر درون برای شما مناسب است اگر

• به وجود تروما در خود آگاهید و می‌خواهید با تغییر واکنش‌هایتان به حوادث، کیفیت زندگی خود را ارتقا دهید.
• به روان‌شناسی و موضوع آسیب‌های عمیق پس از حادثه علاقه‌مندید.
• تربیت فرزندانی با سلامت روان بیشتر برای شما اهمیت دارد و می‌خواهید از تروماتایز شدن کودک خود جلوگیری کنید.
• نسبت به اتفاقات روزمره واکنش‌های شدید و نامتناسب دارید و به دنبال یافتن ریشه‌ی این رفتارها در خود هستید.

در بخشی از کتاب بیداری ببر درون: شفای تروما؛ تکیه بر خرد شفابخش بدن برای آزادسازی تنش‌های محبوس و تنظیم سیستم عصبی می‌خوانیم

دختر خردسالی که پدرش او را مورد آزار و اذیت قرار می‌دهد، در تخت خود منجمد می‌شود زیرا نمی‌تواند با فرار کردن از وحشت و شرم این تجربه بگریزد. با خنثی شدن واکنش دفاعی فعال او برای فرار، توانایی کودک برای جهت‌یابی نسبت به محرک‌های طبیعی تغییر خواهد کرد.

او دیگر با کنجکاوی و انتظار واکنش نشان نخواهد داد. اعمال او منقبض و در ترس منجمد خواهند شد. صدای قدم‌هایی که یک کودک «عادی» با انتظار و هوشیاری به سمت آن جهت‌یابی می‌کند، در کودک قربانی زنای محارم، وحشت منجمدشده را برمی‌انگیزد.

هنگامی که این آزار ادامه می‌یابد، کودک با منجمد شدن عادتی در حالت بی‌حرکتی واکنش نشان می‌دهد. با این حال، برای کودکانی که مورد تهدید قرار می‌گیرند، بی‌حرکتی به یک علامت ناسازگارانه و ناکارآمد ترومای آن‌ها تبدیل می‌شود. کودکان هم از نظر روانی و هم از نظر فیزیولوژیکی قربانی می‌شوند و این وضعیت را در تمام طول زندگی خود به همراه خواهند داشت.