کتاب تندآموز طرحواره درمانی اثر جفری یانگ از نشر کتاب ارجمند

کتاب تندآموز طرحواره درمانی نوشته‌ی جفری یانگ، اشکول رفائلی و دیوید برنستین، منبعی جامع برای یادگیری یا مرور ویژگی‌های این مدل از درمان شناختی رفتاری است. این کتاب علاوه‌بر ویژگی‌های نظری طرحواره درمانی، مثل طبقه‌بندی طرحواره‌های ناسازگار و سبک‌های مقابله‌ای، ویژگی‌های عملی، مثل فرایند ارزیابی و تکنیک‌های مختلف را هم در بخشی جداگانه بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب تندآموز طرحواره درمانی

طرحواره درمانی امروزه جایگاه ویژه‌ای در میان درمان‌های شناختی رفتاری دارد و کتاب تندآموز طرحواره درمانی نوشته‌ی جفری یانگ، اشکول رفائلی و دیوید برنستین به‌شکلی جامع به همین موضوع می‌پردازد. پرداختن به اختلالات شخصیتی، رابطه‌ای، هیجانی و الگوهای پایدار دیگر باعث شده درمان شناختی رفتاری یا CBT توجه زیادی را به خود جلب کند و در این میان طرحواره درمانی از مدل‌های برجسته است.

طرحواره درمانی را جفری یانگ در سال 1990 برای اولین بار مطرح کرد و پس از آن در سال 2000 با چند تن از همکارانش آن را با جزئیات شرح داد. از همان زمان این مدل درمانی محبوبیت زیادی پیدا کرد و به‌سرعت راهش را به اتاق‌های درمان یافت.

تمایز طرحواره‌درمانی و دیگر درمان‌های شناختی

در این کتاب جفری یانگ و سایر نویسندگان ویژگی‌هایی که طرحواره درمانی را از سایر درمان‌های شناختی متمایز می‌کند به‌طور مبسوط بیان می‌کنند. یکی از تفاوت‌های مهم این مدل با سایر مدل‌های درمانی این است که با سبب‌شناسی علائم کنونی سر و کار دارد، نه فقط عواملی که باعث تداوم آن‌ها می‌شوند. تفاوت مهم دیگر طرحواره درمانی تاکید ویژه‌اش بر رابطه‌ی درمانگر و مراجع است تا تجربه‌ی هیجانی سالم و مواجهه‌ای همدلانه میانشان صورت بگیرد.

کتاب تندآموز طرحواره درمانی 30 فصل دارد که به دو بخش کلی تقسیم می‌شوند. بخش اول به ویژگی‌های متمایزکننده‌ی نظری اختصاص دارد که فصل‌های 1 تا 15 را شامل می‌شود و بخش دوم، که فصل‌های 16 تا 30 را در بر می‌گیرد، بر ویژگی‌های متمایزکننده‌ی عملی تمرکز می‌کند.

همه‌چیز درباره‌ی ریشه‌ی طرحواره‌ها

بخش اول کتاب جزئیات نظری طرحواره درمانی را باز می‌کند. ابتدا به نیازهای هیجانی اصلی می‌پردازد که همگانی‌اند. سپس شکل‌گیری طرحواره‌های ناسازگار اولیه و طبقه‌بندی آن‌ها را بیان می‌کند. این طرحواره‌ها به چند حوزه‌ی کلی تقسیم‌بندی می‌شوند. حوزه‌ی اول قطع رابطه و طرد است، حوزه‌ی دوم طرحواره‌های تحت‌تاثیر خودگردانی و عملکرد مختل را بررسی می‌کند، حوزه‌ی سوم محدودیت‌های مختل و حوزه‌ی چهارم هم توضیح می‌دهد دیگرجهت‌مندی چه طرحواره‌هایی را شکل می‌دهد.

در فصل‌های بعدی کتاب با پاسخ‌ها و سبک‌های مقابله‌ای آشنا می‌شویم و پس از آن پاسخ‌های تسلیم، اجتنابی و جبران افراطی به‌طور کامل شرح داده می‌شوند. فصل دیگری از کتاب ذهنیت‌های طرحواره‌ای را توضیح می‌دهد و در فصل‌های بعدی ذهنیت‌های کودک تکانشی، کودک عصبانی، ذهنیت‌های مقابله‌ای ناسازگار و والد درونی‌شده تحلیل می‌شوند.

از ارزیابی اولیه تا رابطه‌ی درمانی

همان‌طور که گفته شد، بخش دوم کتاب تندآموز طرحواره درمانی به کاربرد طرحواره درمانی پرداخته است و دقیقاً مثل فرایند اولیه‌ی درمان با ارزیابی و مفهوم‌سازی موردی آغاز می‌شود. مصاحبه‌ی اولین جلسه‌ی درمان اولین قدم در فرایند درمان را شکل می‌دهد. فرایند ارزیابی در این بخش از کتاب در چند فصل مجزا شرح داده شده است.

آگاهی دادن به مراجع درباره‌ی روش درمانی روان‌درمانگر را نباید دست‌کم گرفت. نویسندگان کتاب فصلی را به آموزش به بیمار درمورد طرحواره‌درمانی و ذهنیت‌ها اختصاص داده‌اند تا این مرحله از کار هم در فرایند عملی موردتوجه درمانگران قرار گیرد.
تکنیک‌های مختلفی که در جلسات درمان به کار گرفته می‌شوند بر روند درمان تاثیر مستقیمی دارند. تکنیک‌های ارتباطی، تکنیک‌های شناختی، تکنیک‌های متمرکز بر هیجان و تکنیک‌های الگوشکنی رفتاری با جزئیات کاربردی در فصل‌های دیگر کتاب آمده‌اند.

طبیعتاً نمی‌توان یک الگوی درمانی را برای همه‌ی اختلالات و همه‌ی مراجعان به کار برد. برای کار با اختلالات شخصیتی مختلف نکاتی وجود دارد که در کتاب تندآموز طرحواره درمانی هم به آن‌ها توجه ویژه‌ای شده است. حتی برای به‌کارگیری مدل طرحواره‌درمانی برای زوجین هم و اجرای آن هم نکات مخصوص به آن جمع‌آوری شده است.

در نهایت هم فصل آخر کتاب به طرحواره‌های خود درمانگر می‌پردازد، چون درمانگران هم مثل مراجعانشان انسان‌هایی هستند که ممکن است تحت تاثیر تجربیات دردناک زندگی، طرحواره‌های ناسازگاری داشته باشند. مهم این است که این طرحواره‌ها در امر درمان مداخله نداشته باشند.

کتاب حاضر را انتشارات کتاب ارجمند با ترجمه‌ی مهدی فرجی در قالب مجموعه‌ی تندآموز رفتاردرمانی شناختی منتشر کرده است. این مجموعه شامل کتاب‌هایی با رویکرد آموزشی و درعین حال مختصر است که با موضوع مدل‌های درمانی شناختی گردآوری شده‌اند. خرید کتاب تندآموز طرحواره درمانی مثل سایر کتاب‌های این مجموعه می‌تواند برای همه‌ی درمانگران شناختی مناسب باشد.

در نکوداشت کتاب تندآموز طرحواره درمانی

• این کتاب مروری عالی بر طرحواره‌درمانی ارائه می‌دهد و تمام حوزه‌های کلیدی پیشرفت‌های جدید در طرحواره‌درمانی را با اقتدار و اختصار پوشش می‌دهد. (جرج لاکوود، از بنیان‌گذاران طرحواره‌درمانی)

کتاب تندآموز طرحواره درمانی برای شما مناسب است اگر

• دانشجوی روانشناسی بالینی هستید.
• دوست دارید با مدل‌های درمانی مختلف در روان‌درمانی آشنا شوید.
• روان‌درمانگری با رویکرد طرحواره‌درمانی یا CBT هستید.
• به دنبال منبعی مختصر، مفید و معتبر برای یادگیری یا مرور طرحواره‌درمانی می‌گردید.

در بخشی از کتاب تندآموز طرحواره درمانی می‌خوانیم

وقتی افراد در شرایطی قرار می‌گیرند که طرح‏واره‌های ناسازگار اولیه آنها فعال می‌شود، آنچه معمولاً آنها تجربه می‌کنند، نمایشی از دوران کودکی‌شان همراه با یک والد است. مادامی‌که کودک به بلوغ می‌رسد، عرصه‌های دیگری بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کنند، مثل؛ همسالان، خانوادۀ گسترده، مدرسه، گروه‌های اجتماعی و فرهنگ حاکم بر جامعه. تجربه‌های تلخ در هریک از این عرصه‌ها نیز ممکن است منجر به شکل‌گیری طرح‏واره‌ها شوند (تجربه‌هایی که در آنها نیازهای هیجانی مرکزی برآورده نمی‌شوند). به‌هرحال، طرح‏واره‌هایی که در سنین بالاتر رشد می‏کنند عموماً نفوذ و قدرت طرح‏واره‌هایی را که در سنین پایین‌تر در عرصۀ خانواده اولیه رشد می‌کنند را ندارند. که ممکن است دلیل آن زمان طولانی‌تر رابطه بین کودک و خانواده‌اش، در مقایسه با روابط همسالان، مدرسه یا همسایگان باشد.

ما چهار نوع از تجربیات اولیه زندگی که باعث شکل‌گیری طرح‏واره‌ها می‌شوند را بررسی کرده‌ایم. اولین آنها، تلخ‌کامی در نیازها است. این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که کودک اتفاقات خوب را بسیار کم‌تجربه می‌کند و طرح‏واره‌هایی را شکل می‌دهد که انعکاس کمبود در محیط اولیه است. محیط کودک فاقد چیزهای مهمی، مانند ثبات، درک شدن یا عشق هست و این کمبود، حضوری مداوم در ذهن کودک خواهد داشت.