کتاب هویت جمعی اثر آلبر کامو؛ نگاهی فلسفی به انسان معاصر

کتاب هویت جمعی، مجموعه‌ای از مقالات متفکران بزرگی چون آلبر کامو، هربرت مارکوزه، میرچا الیاده و گروهی از نویسندگان مشهور دیگر است که به موضوعاتی از قبیل هویت فرهنگی، ارتباط دین، فرهنگ و مسئولیت اجتماعی هنرمند می‌پردازد. مقالات حاضر در این اثر، با وجود گذر دهه‌ها از انتشار، کماکان تازگی خود را حفظ کرده‌اند و معنایی تازه برای مخاطبان به همراه دارند.

درباره‌ی کتاب هویت جمعی

مقالات موجود در کتاب هویت جمعی، همگی با مفهوم فرهنگ و هویت فرهنگی سروکار دارند، اما رویکردهای متفاوتی را برای برخورد با این مسئله اتخاذ کرده و این مفهوم را جنبه‌های متفاوتی بررسی می‌کنند و حتی در برخی موارد، جهت‌گیری‌هایی متضاد با هم پیدا می‌کنند. این ساختار جذاب، باعث شده تا کتاب، شبیه به نوعی بحث و گفت‌وگوی آزاد شود که طی آن، چندین تن از بزرگ‌ترین اندیشمندان، فیلسوفان، جامعه‌شناسان و نویسندگان قرن بیستم، آرای خود را به اشتراک گذاشتند و سعی در تفهیم دیدگاه خود دارند.

جلال ستاری، کتاب هویت جمعی را در 15 فصل تنظیم کرده است که در آن، مفاهیمی اعم از مسئولیت اجتماعی و سیاسی هنرمند و نویسنده، مفهوم آزادی در فرهنگ‌های مختلف و روانشناسی دینی مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد. هدف گردآورنده از کنار هم قرار دادن این نوشته‌ها، در نهایت آشکار ساختن این موضوع است که مفهوم فرهنگ، منحصر به ادب و هنر نبوده و تمام ابعاد زندگی را شامل می‌شود.

مسئولیت اجتماعی هنرمند از دید آلبر کامو

یکی از جذاب‌ترین فصول کتاب هویت جمعی، جستاری است که توسط آلبر کامو نوشته شده و در آن به زندگی اسکار وایلد، نویسنده‌ی مشهور ایرلندی و تاثیر زندان بر افکار او می‌پردازد. به زعم آلبر کامو، اسکار وایلد که جزو اصلی‌ترین طرفداران و مبلغان جنبش هنر برای هنر بود، پیش از محاکمه و زندانی شدنش، تصور درستی از واقعیت‌های جهان و مسئولیت‌های هنرمندان نداشت و قطعاً به ذهنش خطور نمی‌کرد که روزی سر از زندان در آورد. درواقع هیچ‌یک از تجربیات و باورهایش، او را برای این اتفاق آماده نکرده بود.

آلبر کامو یادآوری می‌کند که هنری که با دنیای واقع و رنج‌های بی‌شمار آن قطع رابطه کرده باشد، دیر یا زود از معنی تهی می‌شود. این درسی بود که اسکار وایلد آموخت و باعث شد تا پس از آن، هنر و رنج را یکی بداند؛ درسی که در نهایت در نامه‌هایش تحت عنوان «از اعماق» تجلی پیدا می‌کند.

میرچا الیاده و روانشناسی دینی فرهنگ هند

در فصلی دیگر از کتاب هویت جمعی، میرچا الیاده، دین‌پژوه و اسطوره‌شناس نامدار اهل رومانی، مفهوم آزادی در فرهنگ هند را مورد تحلیل قرار می‌دهد. به زعم او، تمامی سنت‌ها و فلسفه‌های متنوع و گوناگون هندی، در نهایت با موضوع معرفت مابعدالطبیعی سروکار داشته و آن را سرمنشأ آزادی و رستگاری می‌دانند. هند، واقعیت زندگی را به شکل جمع اضداد می‌پذیرد و معتقد است که روح آزاد، حتی در زندگی جسمانی و زمینی نیز قادر خواهد بود تا زیست آزادی داشته باشد.

خرید کتاب هویت جمعی نشر مرکز را به تمامی علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی، فلسفه و موضوع هویت فرهنگی پیشنهاد می‌کنیم؛ جلال ستاری در این کتاب دست به جمع‌آوری و ترجمه‌ی مقالاتی زده که موضوع هویت فرهنگی را از ابعاد گوناگون بررسی و تحلیل می‌کنند. نویسندگانی که در این اثر حضور دارند عبارت‌اند از ژاک برک، فرانسوا دوبه، ژرمن تیلیون، ماکسیم رودنسون، ادمون روشدیو، میرچا الیاده، آنتونی برگس، هربرت مارکوزه، نورمن میلر، آرتور شلزینگر، پل الوار، آلبر کامو، آندره مالرو، نادین گوردیمر.

کتاب هویت جمعی برای شما مناسب است اگر

• مفهوم هویت فرهنگی برایتان جذاب و پراهمیت است و می‌خواهید نظر نویسندگان، فیلسوفان و جامعه‌شناسان مهم قرن بیستم را در مورد آن بدانید.
• به کتاب‌های جامعه‌شناسی علاقه دارید و مضامینی نظیر مسئولیت سیاسی و اجتماعی هنرمند و رابطه دین و فرهنگ برایتان جذابیت دارند.

در بخشی از کتاب هویت جمعی: در شناسایی مصادیق فرهنگ می‌خوانیم

نگارش را که در نه یا ده سالگى آغاز کردم، معصومیتى حقیقى مى‌دانستم، یعنى کارى عارى از مسئولیت. زیرا با مشاهده‌ى کودکان خردسال در حین بازى، مى‌بینیم چگونه نیاز به تحت‌تأثیر قرار دادن و توقع فرمانبردارى داشتن و اطمینان یافتن از تسلط و چیرگى، حاکى از گناهى مادرزادِ آدمى است و عقوبتش، بر عهده‌ى مسئولیت‌پذیرى. من تنها بودم و شعر یا داستانم، از درون من سرچشمه مى‌گرفت بى‌آنکه چگونگیش را بدانم. آن شعر یا داستان براى هیچ‌کس نبود و هیچ‌کس هم آن را نخواند.

مسئولیت، چیزى است که در دروازه‌ى عدنِ خلاقیت، در انتظار آفریننده است. من هرگز نمى‌توانستم تصور کنم که این تک افتاده‌ترین و ژرف‌ترین شگفتى در عالم اسرار یعنى ضرورت انجام دادن کارى با واژگان رسالتى خواهد شد که بنا بر آن، جهان و وجدانى که چند صباحى میهمان زندگى است، حق خواهند داشت از من و هم‌قطارانم بخواهند که حساب پس دهیم. آفرینندگى کارى معصومانه نیست و تاریخ گواهِ این معنى است. نویسنده عدن را از دست مى‌دهد و مى‌نویسد براى آنکه نوشته‌اش خوانده شود و درمى‌یابد که باید حساب پس دهد. نویسنده، آدمى مسئول تلقى مى‌شود بدین معنى که بیان از راه کلام، متضمن دقت داشتن خطیرى است، زیرا نویسنده نه تنها مسئولِ تفسیرهاى مختلفى است که از نتائج و عواقب اثرش مى‌شود، بلکه پیش از شروع به نگارش نیز در قید توقعات مفاهیم مختلف اخلاقى و هنرى و زبان‌شناختى و دینى‌ایست که بر او بار شده است و بنابراین درمى‌یابد که کار آفرینندگیش، هنگامى که در مغزش نضج مى‌گرفت و قوام مى‌یافت، کارى ناب و خالص نبوده است و وى برعکس، از بدو تولّد، مقدم بر شناخت و اراده، مسئولیتى بر ذمّه داشته است که او را در مجارى مادرزادِ توارث و تکوین و اقتصاد و محیط، گردنگیر مى‌کرده است.