بله
کتاب صوتی گور پدر فرهنگ اثر هربرت رید و با روایت تایماز رضوانی، یکی از بی‌رحمانه‌ترین جستارهایی است که می‌توانید در باب جامعه‌شناسی هنر و فلسفه‌ی فرهنگ بشنوید. با انتشار این کتاب در قرن بیستم بحث‌و‌جدل‌های زیادی به پا شد: هنر بخشی از زندگی مردم کوچه و بازار است یا کالایی برای خرید و فروش طبقه‌ی مرفه؟ اصلاً چه کسی تعیین می‌کند چه چیزی ارزش فرهنگی دارد؟ نویسنده‌ی این جستارهای اجتماعی می‌خواهد پیش از پاسخ به سؤالات، ابتدا پیش‌فرض‌های خود را کنار بگذاریم.
درباره‌ی کتاب صوتی گور پدر فرهنگ
منتقد سرشناس اهل بریتانیا یعنی هربرت رید در کتاب صوتی گور پدر فرهنگ، مجموعه‌ای از جستارهای سیاسی و اجتماعی خود را یکجا گردآوری می‌کند. از قضا یکی از این جستارها که با همین نام منتشر شده، یکی از جنجالی‌ترین مقاله‌های هنری و اجتماعی است که در قرن بیستم پیدا می‌کنید؛ مقاله‌ای که در اوج فخرفروشی‌های هنری و ژست‌های روشنفکری رأی جالب‌توجهی روی میز می‌گذارد: چه شد که فرهنگ از دل زندگی مردم بیرون آمد و پشت ویترین سرمایه‌داری جا خوش کرد؟
در بین متفکران و ادیبان قرن بیستم، هربرت رید شخصیت یاغی و سرکشی به حساب می‌آید؛ کسی که از صف جریان‌های هنری و فکریِ زمانه‌ی خود جلو زد و به یکی از رادیکال‌ترین رهبران جنبش هنری آوانگارد تبدیل شد. تا جایی که وقتی به کارنامه‌ی او نگاه می‌اندازیم، القابی مثل آنارشیست و دولت‌ستیز نیز در آن پیدا می‌کنیم. اما اگر بخواهیم چشم‌اندازی ایده‌آل از شخصیت فکری هربرت رید پیدا کنیم، گوش سپردن به کتاب صوتی گور پدر فرهنگ نشر صوتی آوانامه بهترین راه است.
هربرت رید و نقد فرهنگ؛ پُز فرهنگی ممنوع!
همان‌طور که گفتیم، افراد بسیاری هربرت رید را با انتقادهای تند و تیز و شخصیت طغیان‌گر می‌شناسند، اما بهتر است جهان فکری این اندیشمند را این چنین توصیف کنیم: مردی که هیچ گزاره‌ای را به راحتی نمی‌پذیرفت، پیش‌فرض‌ها را به بوته‌ی نقد و آزمایش می‌گذاشت و پاسخ هر مسئله را با پرسشگری در عمق ماجرا پیدا می‌کرد. با این اوصاف جا دارد بگوییم کتاب صوتی گور پدر فرهنگ هربرت رید تجلی کامل چیزی است که امروزه به عنوان نقد فرهنگی می‌شناسیم.
در هر یک از پانزده زیرعنوان کتاب گور پدر فرهنگ نشر اختران، یک ویژگی مشترک دیده می‌شود: نثری شفاف و بی‌تکلف و در عین حال نافذ و بدون تعارف. اگر قلم هربرت رید را نوک پیکانی تیز در نظر بگیریم، قطعاً «فرهنگ تزیینی و کالایی‌شده» اولین نقطه‌ی حمله‌ی او خواهد بود. او در این اثر گزاره‌های رایج درباره‌ی فلسفه‌ی هنر را کنار می‌زند و نظری محکم پیش می‌کشد: هنر در قفس ایدئولوژی‌ها رام نمی‌شود! برای خلق اثر هنری ابتدا باید اندیشه‌های سیاسی را در صندوق گذاشت. اصل استقلال هنری سنگ‌بنای مباحث بعدی کتاب است.
رابطه‌ی هنر و سیاست: فراتر از تجویز و فرمایش!
اگر هنر را پرنده‌ای سبک‌بال بدانیم که از هر کد سیاسی و اخلاقی رهاست، آن وقت تکلیف و جایگاه هنرمندان در جامعه را چطور ارزیابی می‌کنیم؟ هربرت رید که در جستار اول نطفه‌ی سؤالات زیادی را در ذهن مخاطب خود کاشته در مقالات بعدی به سراغ یکایک آن‌ها خواهد رفت. او در ابتدا جهان‌بینی سیاسی خود را بیش از قبل گسترش می‌دهد و سپس رابطه‌ی هنر و جامعه را با دقت بیشتری بازتعریف می‌کند. در کتاب صوتی گور پدر فرهنگ نشر صوتی آوانامه مفهوم «جامعه‌شناسی هنر» را از دریچه‌ی نگاه هربرت رید مرور می‌کنیم.
یکی از بحث‌های همیشه داغ در پشت درهای بسته‌ی سیاست آن است که چطور مردم را به هنر و فرهنگ تشویق کنیم و چگونه جلوی زوال و نابودی هنر را در بستر جامعه بگیریم. نویسنده‌ی کتاب بار دیگر پیکان نقد خود را تیز می‌کند تا آن را به سوی دولتمردانی بگیرد که سعی دارند چارچوب‌های هنری را همچون دیکته برای مردم روخوانی کنند و در انتظار تولید هنر اصیل و فاخر بمانند.
اگر از دنبال‌کنندگان کتاب‌های فلسفی درباره هنر و فرهنگ باشید، خرید کتاب صوتی گور پدر فرهنگ برای شما تجربه‌ی تازه‌ای خواهد ساخت. به این ترتیب با کاوش در دیگر نظرات هربرت رید، درباره‌ی شرایط لازم برای جوانه زدن ریشه‌های فرهنگ و هنر در جامعه می‌شنوید، مؤلفه‌های موفقیت هنری را از نظر این اندیشمند مرور می‌کنید و در بحث‌هایی جذاب به بررسی ریشه‌های روان‌شناختی آفرینش هنری در انسان می‌پردازید.
شما این مجموعه جستارهای هنری اجتماعی را با تلاش نشر صوتی آوانامه و همکاری نشر اختران می‌شنوید. ترجمه‌ی این اثر کاری از حسن چاوشیان و روایت شنیداری از تایماز رضوانی است.
کتاب صوتی گور پدر فرهنگ برای شما مناسب است اگر
- به‌عنوان هنرمند، نویسنده یا فعال فرهنگی، درباره‌ی محدودیت‌های خلاقیت و تأثیر معیارهای رایج جامعه بر کار هنری پرسش‌های زیادی دارید.
- درباره‌ی تاثیر هنر در زندگی کنجکاوید، به جامعه‌شناسی فرهنگ علاقه دارید و می‌خواهید بدانید ساختارهای اجتماعی و نهادهای فرهنگی چگونه بر آفرینش هنری تأثیر می‌گذارند.
- می‌خواهید درباره تأثیر فرهنگ مصرفی و کالایی‌شدن هنر بیشتر بدانید و نگاه خود را نسبت به مقوله نقد فرهنگی گسترش دهید.
در بخشی از کتاب صوتی گور پدر فرهنگ: و جستارهای دیگری درباره هنر و جامعه می‌شنویم
اگر بعضی نویسنده‌ها احساس می‌کنند به قدر کافی از همهٔ امور بشری وارسته‌اند، شاید خودشان بگویند به قدر کافی روشنفکرند و می‌توانند در هر شرایطی وظایف شگرف تفکر کاملاً انتزاعی را به جا آورند، بخت یارشان باد!
ولی آنانی که نقش نویسندگی خود را فقط در این می‌دانند که شیوه‌ای از بودن را که انسانی می‌دانند به صورت عمیق‌تری تجربه و به صورت کامل‌تری محقق کنند، آنانی که می‌نویسند تا زندگی تمام و کمالی داشته باشند، چنین افرادی دیگر حق ندارند بی‌اعتنا باشند.
روند رویدادها و تکامل اندیشه‌ها اگر در مسیر فعلی پیش برود، به مسخ بی‌سابقهٔ افراد بشر ختم خواهد شد. هر کس به آینده‌ای چشم بدوزد که برای ما رقم می‌خورد و نتواند برادر هیولاوار و مسخ‌شده‌ای را ببیند که حتماً شبیه او خواهد شد، نمی‌تواند واکنشی جز از روی خودخواهی مفرط داشته باشد.
همین خودخواهی است که اکنون باید احیا شود. امروز مسئلهٔ شخصیت بر همهٔ مسائل دیگر اولویت دارد. روشنفکری امروز در وضعی قرار گرفته که بی‌اعتنایی و تسلیم و وادادگی برای او به یک معناست.
