کتاب صوتی افیون زدگان اثر اصغر ایزدی جیران با صدای فریاد موسویان از آوانامه

کتاب صوتی افیون زدگان نوشته‌ی اصغر ایزدی جیران تصویری دغدغه‌مندانه و نکته‌سنجانه از پدیده‌ی اعتیاد در تهران است. این گزارش ناب و منحصر‌به‌فرد، از لیست آمار و ارقام به دست نیامده، بلکه حاصل مشاهده‌ی نزدیک و گزارش عینی نویسنده است. نویسنده‌ی این جستارنامه، برای گرفتن شرح حال و آشناشدن با تجربه‌ی زیسته‌ی افراد گرفتار در چنگ اعتیاد، به دل حاشیه‌های جنوبی شهر می‌زند، جایی که افراد زیادی جرئت پا گذاشتن به آن را ندارند.

درباره‌ی کتاب صوتی افیون زدگان

در پستوهای تاریک شهر، در کوچه‌های باریک و گذرگاه‌های پرت و حتی در خیابان‌های شلوغ و پررفت‌وآمد، تصویر اعتیاد در گوشه به گوشه‌ی زندگی شهری جا خوش کرده است. اما اگر بخواهیم نقشه‌ای از پراکندگی این پدیده‌ی شوم در پایتخت ایران ترسیم کنیم شاید هیچ نقطه‌ای به اندازه‌ی حاشیه‌ی جنوبی آن پررنگ نباشد.

اصغر ایزدی جیران پژوهشگر انسان‌شناسی، مرز امن و آرام مرکز شهر را رد می‌کند تا پا به این منطقه‌ی پنهان و ممنوعه بگذارد، جایی که افراد بی‌نام و نشان بسیاری در آن شب و روز خود را بین شیدایی و افسردگی ناشی از افیون سر می‌کنند. در کتاب صوتی افیون زدگان ما نیز دوشادوش نویسنده‌ی این جستار اجتماعی به مرزهای سرزمین‌های مطرود قدم می‌گذاریم.

کتاب افیون زدگان: تصویر متفاوت به آسیب‌های اجتماعی اعتیاد

کافی‌ست تا عبارت «آمار اعتیاد در ایران» یا «شیوع اعتیاد بین جوانان ایرانی» را سرچ کنید، نتایجی که برای شما به نمایش در می‌آید اغلب شوکه‌کننده هستند، نمودارهای صعودی و تصاویر تکان‌دهنده به همراه گزارش دستگیری باندهای قاچاق مواد گوشه‌ای از تصاویر تاریکی است که قرار است مشاهده کنید.

اغلب پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه‌ی اعتیاد، با وجود تمام دغدغه‌مندی و صداقت کلام، گره‌خورده به کلیشه‌های تکراری هستند. در چنین تصویری جایی برای همدلی با افراد گرفتار به اعتیاد وجود ندارد. البته همین موضوع را می‌توان نقطه تمایز کتاب صوتی افیون زدگان اصغر ایزدی جیران با دیگر مقالات اجتماعی کارشده در این حوزه دانست.

فقر، اعتیاد، حاشیه‌نشینی: یک گرداب تاریک

پدیده‌ی حاشیه‌نشینی شهری، فقر و اعتیاد اغلب از آن دست واژه‌هایی هستند که در کنار هم به کار برده می‌شوند. بافت آسیب‌دیده و فقیر شهر و جایی که در آن خبری از امکانات رفاهی و حقوق شهروندی نیست، بستر گرم و نرمی برای پناه بردن به سرخوشی و خلسه‌ی به حساب می‌رود.

شاید هم بتوان گفت زندگی در حاشیه شهر و گرفتاری به اعتیاد از آن دسته مفاهیم درهم‌تنیده‌اند که مدام بر هم اثر می‌گذارند و درنهایت چرخه‌ای از تباهی پدید می‌آورند. با خرید کتاب صوتی افیون زدگان تصویری نزدیک و بی‌واسطه‌ی این چرخ و فلک نابودگر را تماشا خواهید کرد.

ریشه‌ی اعتیاد چیست؟ پژوهشی همراه اصغر ایزدی جیران

قبل‌تر گفتیم که اکثر تصاویر و گزارش‌های مرتبط با اعتیاد به کلیشه‌های تکرارشونده دچار هستند، اما آنچه که پژوهش‌های اصغر ایزدی جیران را از این جریان سوا می‌کند، فاصله گرفتن از تکرار مکررات و پرداختن به تصویری صادقانه و نزدیک‌تر به تجربه‌ی زیسته‌ی افراد مبتلا به اعتیاد است، تجربه‌ای که در عین تلخی و حتی ترسناک بودن، خالی از تصاویر انسانی و تاثیرگذار نیست.

نویسنده‌ی کتاب افیون زدگان نشر نی، به جای پیکار با این تصویر، نوک پیکان نقد خود را به سمت عوامل گسترده‌تر مانند سیاست‌گذاری شهری درباره‌ی اعتیاد می‌گیرد. شنیدن کتاب صوتی افیون زدگان نشر آوانامه فرصت متفاوتی برای گشت و گذار در پژوهش‌های جامعه‌شناسی اعتیاد است. همچنین باید گفت صدای گوینده‌ی اثر یعنی فریاد موسویان جزئیات روایی کتاب را بیش از پیش زنده و ملموس کرده و کیفیت دوچندانی به این تجربه‌ی شنیداری بخشیده است.

کتاب صوتی افیون زدگان برای شما مناسب است اگر

• به مطالعات اجتماعی و پژوهش‌های جامعه‌شناختی به خصوص مطالعات آسیب‌شناسی اعتیاد علاقه دارید.
• از دنبال‌کنندگان مقالات و جستارهای حوزه‌ی مردم‌شناسی و انسان‌شناسی هستید.
• از مرور گزارش‌های مردم‌نگاری از خرده‌فرهنگ‌های شهری استقبال می‌کنید.

در بخشی از کتاب صوتی افیون زدگان: مردم نگاری در جنوب تهران می‌شنویم

مادر ارشیا آمد و گفت: «داداش میشه بری؟ می‌خوام برم دستشویی.» کیف کمری و تسبیحم را جمع کردم و پله‌ها را رفتم پایین. اتفاقاً در این وسط ظهر، اتاق زیرزمینی من خنک‌تر از حیاط بود. نشستم و مشغول نوشتن شدم. پیشی هم از پنجره خزید تو و روی سطل لباس‌ها در جایی گرم و نرم خوابید.

ارشیا مثل همیشه‌ با شیشه شیر زردش آمد تو. گفت: «موبایلت بازی داره؟» بلایی شده است به جان تنهایی من این ارشیا. گفتم: «نه نداره.» رفت کنج اتاق و شروع کرد به بازی. از اتاقم فراری بودم، ولی تشر مادر ارشیا باعث شد اتاقم را دلپذیرتر بیابم.

ارشیا کیف کمری‌ام را برداشت و به این طرف و آن طرف دوید. به تدریج حس قبیله‌ای شده‌ام که مرزش دیوارهای این ساختمان است؛ مرزی که آن را از سایر ساختمان‌های حیاط مرکزی و فرسوده دیگر جدا می‌کند. پروین و شوهرش حمزه رئیس قبیله‌اند. حمزه گاه‌به‌گاه از زندان رخصت می‌گیرد. رئیس بزرگ هم خاله لیلاست.

مناسک روزانه‌اش در چند نوبت انجام می‌شود: بستن درها، جمع کردن هم‌موادی‌های فامیل یا دوست، استنشاق دود مواد و احساس سرخوشی و بی‌حسی. ارزش محوری‌اش احترام به سبک زندگی هر یک از ساکنان اتاق‌هاست. نگرانی‌هایش ناامنی از سوی همسایگان داخلی و شناسایی توسط نیروهای خارجی است. ستون‌های توتمی‌اش، پیپ‌های شیشه‌ای و سیم‌های فلزی مخصوص مصرف مواد هستند که توی جیب جا می‌گیرند یا در پستو پنهان می‌شوند. نمادش دانه‌های بلورین شیشه و پودر هروئین است...