کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری اثر جلال ستاری؛ نشر مرکز

کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری نوشته‌ی جلال ستاری تحقیقی است درباره‌ی هفت سفر سندباد بحری، یکی از مشهورترین قصه‌های دریانوردی در ادبیات کهن؛ قصه‌ای که در آن سفر، ماجراجویی، تجارت و رویارویی با ناشناخته‌ها در هم می‌آمیزند و لایه‌های گوناگونی از تاریخ، جغرافیا و ادبیات را به هم پیوند می‌دهند. ستاری در این اثر می‌کوشد فراتر از جنبه‌ی سرگرم‌کننده‌ی حکایت، لایه‌های پنهان و معنای آن را بررسی کند.

درباره‌ی کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری

قصه‌ی سندباد بحری یکی از داستان‌های هزارویک شب است که شکل‌گیری و رواج آن را به حدود قرن چهارم هجری نسبت می‌دهند. جلال ستاری (Jalal Sattari) در کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری این قصه، خاستگاه و ویژگی‌های آن را بررسی می‌کند و ضمن توجه به پیشینه‌ی این روایت، می‌کوشد دریابد سندباد در این داستان چه هویتی دارد.

پیشینه‌ی قصه‌ی سندباد به روایت‌های دریانوردی و سفرنامه‌هایی باز می‌گردد که در دوره‌ی رونق تجارت و دریانوردی مسلمانان در خلیج فارس، دریای عمان و اقیانوس هند شکل گرفته‌اند. جلال ستاری نشان می‌دهد بخش‌هایی از این حکایت‌ها با گزارش‌های بازرگانان و دریانوردان ایرانی و عرب و آثاری مانند عجائب‌الهند و سفرنامه‌ی سلیمان تاجر و ابوزید سیرافی شباهت دارد؛ روایت‌هایی که در آن‌ها واقعیت‌های جغرافیایی با شگفتی‌ها و عناصر افسانه‌ای درهم آمیخته‌اند.

داستان سندباد بحری؛ پیوند تاریخ، جغرافیا و افسانه

ستاری قصه‌ی سندباد بحری را تنها از منظر جغرافیا و اطلاعات مربوط به سرزمین‌های دوردست بررسی نمی‌کند؛ بلکه به هویت و عملکرد سندباد در جریان سفرها و مواجهه‌ی او با خطرات و ناشناخته‌ها نیز توجه دارد. در نگاه او، حکایت سندباد آمیزه‌ای از مشاهدات واقعی، تخیل و روایت‌های افسانه‌ای است و یکی از پرسش‌های مهم پژوهش این است که سندباد نماینده‌ی چه طبقه یا لایه‌ای از جامعه است و در این سفرها چه تصویری از انسان، بازرگان و دریانورد ارائه می‌شود.

بر اساس پژوهش‌هایی که جلال ستاری در مقدمه‌ی کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری به آن‌ها اشاره می‌کند، حکایت سندباد بحری در اصل اثری مستقل بوده و بعدها با تغییراتی در مجموعه داستان‌های هزار و یک شب قرار گرفته است. در پایان کتاب، متن حکایت هفت سفر سندباد بحری از هزار و یک شب افزوده شده است. خواننده می‌تواند پس از مطالعه‌ی پژوهش‌های تحلیلی، خود روایت را نیز بخواند و تحلیل‌های کتاب را با متن داستان مقایسه کند.

در میان کتاب‌های جلال ستاری، این کتاب با تکیه بر داستان سندباد بحری نشان می‌دهد یک داستان ماجراجویانه چگونه می‌تواند در پس روایت سفرها و شگفتی‌هایش، لایه‌های معنایی و فرهنگی متعددی داشته باشد. خرید کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری نشر مرکز فرصتی است برای شناخت عمیق‌تر یکی از ماندگارترین روایت‌های ادبیات کلاسیک و آشنایی با ریشه‌های تاریخی، جغرافیایی، ادبی و اسطوره‌ای آن.

کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری برای شما مناسب است اگر

• به آثار جلال ستاری درباره‌ی ادبیات و قصه‌های کهن علاقه دارید.
• می‌خواهید درباره‌ی حکایت سندباد بحری، خاستگاه و ساختار آن بیشتر بدانید.
• قصد دارید نقد، تفسیر و تحلیل یکی از بلندترین داستان‌های هزار و یک شب را بخوانید.
• دوست دارید داستان هفت سفر سندباد بحری را به همراه نقد و تحلیل آن در یک کتاب مطالعه کنید.

در بخشی از کتاب پژوهشی در حکایات سندباد بحری می‌خوانیم

از نخستین شرح‌هایى که بر داستان سندباد بحرى و سندباد برّى نوشته‌اند (و شاید هم نخستین شرح آن داستان) شرحى «جغرافیایى» یعنى کوشش براى تشخیص و شناسایى جاهایى است که سندباد بحرى در سفرهاى دریایى‌اش دیده و کمابیش وصف کرده است. این شرح، البته «تفسیر» سفرهاى هفت‌گانه سندباد محسوب نمى‌شود، امّا شناختش راه را براى سنجش تفسیر «رازآموزانه» (initiaque) سفرهاى سندباد که بعدا به آن خواهیم پرداخت هموار مى‌کند.

تا آن جا که اطلاع دارم، ظاهرا کهن‌ترین شرح از این دست به قلم لویى ماتیو لانگله (Louis Mathieu Langlès) شرق‌شناس فرانسوى (1736-1824)، بنیانگذار مدرسه زبانهاى شرقى است که داستان سندباد بحرى را از نو به فرانسه ترجمه کرد و با مقدّمه و حواشى مشروح و متن عربى داستان در 1814 به چاپ رساند. مترجم مى‌کوشد تاجزیره‌ها و شهرهایى را که در هفت سفر سندباد از آن‌ها یاد شده است و به اعتقاد وى مشتمل بر «سواحل هند و چندین جزیره آن سرزمین» است براساس اطلاعات جغرافیایى قدیم و یافته‌هاى زبان‌شناختى جدید، شناسایى کند. تحقیق مبسوط لانگله، استوار و دقیق است، امّا پژوهش دیگرى که به قلم بارون والکنر عالم جغرافى‌شناس در سال 1832 به چاپ رسید، ظاهرا خالى از خیالبافى نیست که ما به عنوان نمونهخلاصه‌اى از آن را در اینجا مى‌آوریم:

بارون والکنر مى‌نویسد سندباد در شرح نخستین سفرش مى‌گوید: «... بضاعت تجارت خریده به سفر دریا بسیجیدم، به شهر بصره روان شدم و از آن جا با جمعى از بازرگانان به کشتى نشسته و شبانروز به دریا اندر همى رفتم و از جزیره به جزیره و از دریایى به دریایى همى گذشتم و به هر مکانى که مى‌رسیدم، مى‌فروختم و مى‌خریدم...».