کتاب گروتسک یک پژوهش جذاب در حوزهی نقد ادبی به قلم فیلیپ تامسن است. نویسندهی اثر، در این واکاوی هوشمندانه به سراغ یکی از رایجترین اصطلاحات ادبی و هنری یعنی «گروتسک یا عجیبپردازی» میرود و دربارهی جایگاه و اهمیت آن صحبت میکند. در این مجموعه مقالات خواندنی قرار است معنای گروتسک را در بافت تاریخی آن مرور کنیم و تفاوت و شباهت گروتسک با دیگر اصطلاحات رایج در ادبیات و هنر ابزورد را با مثالهای واقعی از آثار معروف بشناسیم.
دربارهی کتاب گروتسک
گروتسک از آن اصطلاحاتی است که شاید در مکالمات روزمره خیلی به گوشتان نخورده باشد، اما به محض این که کمی در دنیای هنر و ادبیات سیر و سیاحت کنید، قطعا به آن برخورد خواهید کرد. احتمالا واژهی گروتسک را در ردیف اصطلاحاتی مثل «طنز» و «هجو» شنیده باشید، اما با خواندن کتاب گروتسک از فیلیپ تامسن قطعا به ماهیت جذاب و البته متفاوت ادبیات گروتسک پی خواهید برد.
گروتسک را نه میتوان یک سبک ادبی مستقل دانست و نه یک مکتب هنری مجزا، اما وقتی به تاریخ هنر و ادبیات نگاه بیندازید رد پای این اصطلاح ادبی را در سبکها و مکاتب مختلفی پیدا خواهید کرد. چه در تئاترهای ابزورد و چه در نمایشنامههای رمانتیک، چه در داستانهای سورئال و چه در ادبیات گوتیک؛ هرکجا که بتوانید چاشنی گروتسک را مزه کنید حتما عاشق آن خواهید شد. در ادامهی این کتاب، به سوال «گروتسک چیست؟» پاسخ خواهیم داد.
شاید به نظر نرسد که ژانر کمدی و ژانر وحشت چندان اشتراکی با هم داشته باشند، اما پژوهش آثار ادبی به ما ثابت کرده است که در بسیاری از داستانها، نمایشنامهها و حتی هنرهای تصویری به ترکیبی غافلگیرکننده از این دو حس متضاد برخورد خواهیم کرد. وقتی ساموئل بکت در داستان خود از خانوادهای میگوید که همگی به ناهنجاریهای عجیب و غریب مبتلا هستند، در حقیقت در حال خلق تصویری است که در عین هولناک بودن میتواند مضحک نیز باشد.

راهنمای کامل مفهوم گروتسک در ادبیات
کتاب گروتسک نشر مرکز پر از مثالهای ادبی متنوعی است که تصویر مفهوم گروتسک را در آثار مختلف جلوهگر میکند. همچنین در بخشهای دیگر از این پژوهش ادبی دربارهی عناصر گروتسک، زیباییشناسی گروتسک در تاریخ ادبیات، و مرزهای مشخص آن با مفهوم طنز و کاریکاتور و دیگر مفاهیم مرتبط ادبی میپردازیم. فیلیپ تامسن همچنین در فرایند آفریدن یک اثر هنری ابزورد، توصیههای جالب توجهی به خوانندگان خود ارائه میدهد.
کتاب پیش روی شما یکی از جلدهای مجموعهی «مکتبها، سبکها و اصطلاحهای ادبی و هنری» است که با تلاش نشر مرکز منتشر شده و در هر جلد آن قرار است یکی از مفاهیم رایج و مصطلح در دستهبندی و زیباییشناسی آثار ادبی و هنری به طور مستقل بررسی شود.
شما همچنین میتوانید با خرید کتاب گروتسک، پاسخ یکی از پرتکرارترین سوالات پژوهشگران ادبی دربارهی این مفهوم را پیدا کنید: چرا هنرمندان به سراغ گروتسک میروند؟ یا به عبارتی هدف بهکار گرفتن گروتسک در ادبیات و هنر چیست؟ شما این پژوهش هنری و ادبی را با ترجمهای از فرزانه طاهری میخوانید.
کتاب گروتسک برای شما مناسب است اگر
- دربارهی ادبیات پوچگرا یا ابزورد کنجکاو هستید و میخواهید دربارهی زیرژانرهای آن مثل کمدی سیاه یا هجو و نقیضه مطالب بیشتری یاد بگیرید.
- به نقد ادبی علاقه دارید و دربارهی مباحث نظری و تاریخ ادبیات و به طور خاص زیباییشناسی گروتسک مطالعه میکنید.
- از علاقهمندان نویسندگی هستید و دربارهی مکانیسمهای خلق گروتسک، نحوهی تلفیق کمدی و دهشت، و تکنیکهای ایجاد شوک میخوانید.
- از دانشجویان هنر و ادبیات هستید و دوست دارید اصطلاحات ادبی و هنری را در معنای دقیق و حرفهای آن بیاموزید.
در بخشی از کتاب گروتسک میخوانیم
همیشه بر سر این مسئله توافق بوده که گروتسک اغراقآلود است، که عنصر برجستهی مبالغه در آن هست، افراط. این کیفیت غالباً سبب شده که گروتسک را با فانتزی مرتبط بدانند. اما باید اینجا مراقب باشیم: آنچه ویتروویوس و انواع نویسندگان کلاسیکاندیشِ پس از او (غالباً هم از سر عدم تأیید) فانتزی مینامند همواره با تلقی مدرن ما از این اصطلاح مطابقت ندارد. چنانکه پیشتر اشاره کردیم، اگر «فانتزی» صرفاً بهمعنای انحرافی بارز از بهنجار و طبیعی باشد آنوقت گروتسک بیتردید فانتزی است. اما اگر، چنانکه قطعاً بایست، اصرار بورزیم که معیار این باشد که آیا مطلب به گونهای فانتزی ارائه شده یا واقعگرایانه، آنوقت محتملتر است که نتیجه بگیریم گروتسک نه فقط اصلاً خویشاوندیای با فانتزی ندارد بلکه دقیقاً این اعتقاد مسلّم که جهان گروتسک، هرقدر هم غریب، باز جهان خود ماست، واقعی و بلاواسطه، سبب میشود گروتسک اینهمه قدرتمند باشد. حتی مسخ هم که رخداد مرکزی آن «ناممکن» است، همانطور که خواهیم دید، از این آزمون سربلند بیرون میآید.
برعکس، اگر متنی ادبی در جهانی فانتزی که نویسنده خلق کرده است «رخ دهد»، بدون اینکه وانمود شود که با واقعیت ارتباطی دارد، بیشوکم با اطمینان میتوان گفت که گروتسک محلی از اعراب ندارد. زیرا در یک جهان فانتزیِ بسته هرچیزی ممکن است. خواننده، بهمحض اینکه واقف شد که با چنین جهان بستهای مواجه است، عجیبترین چیزها را بیآنکه خم به ابرو بیاورد میپذیرد، زیرا از او خواسته نمیشود که آنها را واقعی تلقی کند. گرهارت منشینگ، در رسالهای با عنوان گروتسک در نمایش مدرن (1961) بهدرستی این تمایز را برجسته میکند.
بله



















