کتاب مدار امید اثر مارتین سلیگمن؛ خودزندگینامه و تولد روانشناسی مثبت

کتاب مدار امید اثری است از مارتین سلیگمن، یکی از برجسته‌ترین روان‌شناسان معاصر و از بنیان‌گذاران روان‌شناسی مثبت‌نگر. سلیگمن در این کتاب، داستان زندگی و مسیر حرفه‌ای خود را با روایت تحول روان‌شناسی در هم می‌آمیزد و از سفری می‌گوید که او را از مطالعه‌ی درماندگی به کشف نقش امید، خوش‌بینی و تاب‌آوری در زندگی انسان رساند.

درباره‌ی کتاب مدار امید

کتاب مدار امید: سفر یک روان‌شناس از درماندگی به خوش‌بینی (The Hope Circuit: A Psychologist's Journey from Helplessness to Optimism) نوشته‌ی مارتین سلیگمن (Martin E.P. Seligman) داستان تحول نگاه روان‌شناسی است؛ از تمرکز بر اختلال و رنج به سوی مطالعه‌ی عواملی که زندگی را ارزشمند و رضایت‌بخش می‌کنند. سلیگمن در این اثر از یک سو، زندگینامه‌ی خود را نگاشته و از سوی دیگر، داستان شکل‌گیری و گسترش روان‌شناسی مثبت‌نگر را روایت می‌کند.

کتاب بخش‌های گوناگونی از زندگی و فعالیت علمی سلیگمن را در بر می‌گیرد؛ از آشنایی او با روان‌شناسی و پژوهش‌های اولیه درباره‌ی درماندگی آموخته‌شده گرفته تا مطالعه‌ی خوش‌بینی و شکل‌گیری نظریه‌های مرتبط با آن.

نویسنده در کتاب مدار امید از تجربه‌های شخصی خود، از جمله گفت‌وگویی تأثیرگذار با دختر پنج‌ساله‌اش، سخن می‌گوید و با صراحت به افسردگی در جوانی و تأثیر این تجربه بر مسیر فکری و حرفه‌ای‌اش اشاره می‌کند. سپس به پژوهش‌ها و پروژه‌های مهمی مانند ابزار تحلیل زبان CAVE، گسترش آموزش مثبت‌نگر و برنامه‌ی گسترده‌ی ارتش آمریکا برای تقویت تاب‌آوری می‌پردازد.

سلیگمن و پشت پرده‌ی روان‌شناسی مثبت‌نگر

مارتین سلیگمن یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها بر علم روان‌شناسی است. پژوهش‌های او درباره‌ی درماندگی آموخته‌شده به یکی از مفاهیم مهم روان‌شناسی تبدیل شد و تحقیقات بعدی او درباره‌ی خوش‌بینی، امید، تاب‌آوری و نقاط قوت انسان، زمینه‌ساز شکل‌گیری و گسترش روان‌شناسی مثبت‌نگر شد.

کتاب مدار امید سلیگمن خواننده را با پشت‌صحنه‌ی شکل‌گیری این ایده‌ها و مسیر فکری دانشمندی آشنا می‌کند که تلاش کرد توجه روان‌شناسی را از درمان بیماری‌ها به مطالعه‌ی توانایی‌های انسان برای رشد، شکوفایی و ساختن زندگی بهتر معطوف کند. فریبرز درتاج و محمد رضائی این کتاب را ترجمه کرده و در اختیار خوانندگانی قرار داده‌اند که علاقه‌مند هستند درباره‌ی مسیر زندگی شخصی و حرفه‌ای سلیگمن مطالعه کنند.

مطالعه‌ی این کتاب فرصتی است برای شناخت زندگی و اندیشه‌های مارتین سلیگمن، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های روان‌شناسی معاصر، و درک بهتر مفاهیمی مانند امید، خوش‌بینی و تاب‌آوری. با خرید کتاب مدار امید انتشارات کتاب ارجمند خواهید آموخت که انسان می‌تواند نگرش خود را نسبت به آینده تغییر دهد و از تجربه‌های دشوار برای ساختن مسیری متفاوت استفاده کند.

نکوداشت‌های کتاب مدار امید

• سلیگمن اعجوبه‌ی روشنفکری است. آنچه خوانندگان در این کتاب خواهند یافت، داستانی به‌شدت انسانی از مبارزات، امیدها و ایده‌های خود اوست که به شیوه‌ای الهام‌بخش بیان شده است. کتاب مدار امید مارتین سلیگمن چیزی بیش از یک زندگینامه‌ی خودنوشت است. این کتاب راهنمایی برای هر یک از ما است که زندگی را به‌گونه‌ای بسازیم که کاملاً در جهت شکوفایی ماهیت انسانی ما باشد. (آرتور سی. بروکس، دکترا، رئیس مؤسسه امریکن انترپرایز)
• سلیگمن به سبب سهم و نقش تأثیرگذارش در زمینه‌ی روان‌شناسی مثبت‌گرا، مشهور است. او در این خاطرات تأمل‌برانگیز و شگفت‌آور، با صداقتی کم‌نظیر برای ما شرح می‌دهد که برای دستیابی به این خردمندی، چه بهای سنگینی پرداخته است. (گرچن روبین، نویسنده کتاب‌های پروژه‌ی شادی و چهار گرایش)
• نیم قرن است که مارتین سلیگمن با یافته‌های تکان‌دهنده و بینش‌های عمیق خود، پویندگان مسیر شناخت ذهن انسان را الهام بخشیده است. بی‌باکانه به ژرف‌ترین و پنهان‌ترین زوایای روان آدمی سرک کشیده، و با همان جسارت، زوایای بهتر درون ما را به ما نمایانده است. این کتاب ترکیبی است از تاریخ روان‌شناسی به روایت مردی که خود آن را ساخته، شرحی بر ایده‌های ژرف و کارآمد در قلمرو ذهن و خاطراتی دلنشین، بی‌پرده و سرشار از تأمل. (استیون پینکر، استاد روان‌شناسی دانشگاه هاروارد و نویسنده‌ی کتاب‌های ذهن چگونه کار می‌کند و روشنگری اکنون)

کتاب مدار امید برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های مارتین سلیگمن و آثار برجسته‌ی روان‌شناسی علاقه دارند.
• علاقه‌مندید خودزندگینامه‌ی مارتین سلیگمن را مطالعه کنید.
• قصد دارید روان‌شناسی مثبت‌نگر و تاریخ شکل‌گیری این جریان را مطالعه کنید.
• می‌خواهید درباره‌ی نظریه‌ی درماندگی آموخته‌شده بیشتر بدانید.

در بخشی از کتاب مدار امید: سفر یک روانشناس از درماندگی به خوش‌بینی می‌خوانیم

داستان درماندگی آموخته‌شده بسیار پیش از آنکه من و استیو مایر در یکی از روزهای سال 1964 وارد دانشگاه پنسیلوانیا شویم آغاز شده بود. درحالی‌که با استیو در جستجوی پروژۀ مشترکی بودیم، واژۀ «درماندگی» را به‌طور اتفاقی از زبان دیک شنیدم و این واژه دوباره ذهنم را به خود مشغول کرد. دراین‌باره با بروس اورمیر، دانشجویِ دیک در سال آخر تحصیلات تکمیلی، صحبت کردم. اطمینان داشتم بروس نخستین کسی بوده که این واژه را کشف کرده است.

دو سال قبل یعنی در 1962، بروس بسیار خود را به‌زحمت انداخته بود که در مورد این موضوع اطلاعاتی کسب کند؛ موضوعی که کسی به دنبال تحقیق آن نبود. او در همان سال اول دورۀ تحصیلات تکمیلی مانند بسیاری دیگر از دانشجویان زرنگ حوزۀ یادگیری، بر آن بود که متوجه شود دو فرایند «پایه‌ای» یادگیری چگونه بر یکدیگر اثر می‌گذارند و آیا می‌شود این دو را در قالب یک فرایند جای داد. این موضوع یعنی کشف فرایند پایه‌ای واحد در ابتدا به مشغلۀ فکری پسرعموی نیل میلر تبدیل شده بود. پرسش بروس این بود: اگر سگ در آغاز، تحت شرطی‌سازی ترس پاولوفی بوده است و قبل از ورود شوک الکتریکی، آهنگی نواخته شده است، نتیجه این است که سگ یاد گرفته برای فرار از شوک الکتریکی که قبل از آهنگ هنوز وارد نشده است، از روی مانعی بپرد. آیا این آهنگ است که ترس را بیشتر کرده و سگ را تشویق می‌کند حتی سریع‌تر هم از مانع بپرد؟

این پرسش بسیار ساده‌ای بود. این شد که بروس اورمیر و راس لیف که بعداً دانشجوی سال آخر تحصیلات تکمیلی شدند ابزاری را برای بررسی این پرسش طراحی کرده و مطالعه‌ای ترتیب دادند که شامل دو شرایط متفاوت بود. در اولی سگ‌ها را در گهوارۀ لاستیکیِ آرام و راحتی گذاشته و الکترودهای ایجادکنندۀ شوک را به پشت پنجۀ آن‌ها وصل کردند. آهنگی بلند نواخته می‌شد و پنج ثانیه بعد شوک خفیفی به آن‌ها وارد می‌شد. البته شوک در حدی بود سگ‌ها را به زوزه‌کشیدن بیندازد؛ اما کمتر از آن بود که به بافت بدن آن‌ها آسیبی وارد کند. این شوک بعد از پخش آهنگ شروع و به مدت پنج ثانیه ادامه پیدا می‌کرد. آن‌ها بر پایۀ شرطی‌سازی پاولوفی کوشش‌های آزمایشی مکرری انجام دادند به‌گونه‌ای که ظرف یک ساعت، شصت‌وچهار بار این عمل را تکرار کردند. بخش اول آزمایش مطابق انتظار پیش رفت.