کتاب صوتی در کشور مردان

کتاب صوتی در کشور مردان اثری از هشام مطر، نویسنده‌ی امریکایی لیبیایی‌تبار است. مطر در این کتابِ نامزد جایزه‌ی بوکر، راوی زندگی یک خانواده از زبان پسری به نام سلیمان است که در لیبیِ تحت حکمرانی معمر قذافی روزگار می‌گذرانند. نویسنده هم‌زمان که بریده‌هایی ملموس و نزدیک به واقعیت از زندگی در لیبی را برای مخاطب خود به تصویر می‌کشد، اشارات فراوانی به شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه‌ی آن دوران نیز دارد.

درباره‌ی کتاب صوتی در کشور مردان

هشام مطر (Hisham Matar) در کتاب صوتی در کشور مردان (In the Country of Men) گذران زندگیِ یک خانواده را در لیبیِ سنت‌زده‌ی تحتِ حکومت دیکتاتوری معمر قذافی روایت کرده است. مطر در این رمان، که به زعم بسیاری از منتقدان، نوعی خودزندگی‌نامه‌ی اوست، از زبان پسری به نام سلیمان، فرازونشیب‌های بی‌شمار ساکنان آن مرز و بوم و دهشت و هراسی که با لحظه‌لحظه‌ی زندگی‌شان عجین شده بود را به زیبایی و شیواییِ تمام به تصویر کشیده است.

نجمه، مادر سلیمان، برخلاف دیگران، نه هزار و یک شب را داستانی جذاب به شمار می‌آورد و نه شهرزاد را زنی زیرک می‌داند. نجمه باور دارد که شهرزاد زنی بی‌نوا و بی‌چاره است که جانش را از پادشاه گدایی کرده و تنها دلیلی که باعث شده تا شاه از کشتن او صرف‌نظر کند نه عشق او به شهرزاد که وجودِ فرزندانش بوده است. گردش روزگار اما نجمه را در شرایطی مشابه شهرزاد قرار می‌دهد و او را در ازدواجی اجباری اسیر می‌سازد. فرج، همسر نجمه، مبارز و فعال سیاسی است و همراه دوستانش، موسی و رشید، علیه ستم و استبداد حکومت قذافی می‌جنگد. مبارزات پدر و مردم لیبی اندک‌اندک به خط اصلی این رمان تبدیل می‌شود.

هشام مطر در کتاب صوتی در کشور مردان از موضوعات متعددی سخن گفته است: از نقش و تأثیر مرد در خانواده و در جامعه و سایه‌ی او که بر هر تصمیم و هر شرایطی بیش‌ از اندازه سنگینی می‌کند؛ از جایگاه زنان در لیبی و محدودیت‌های بی‌شمار و متعدد آنان؛ از فضای مخوف و پر از خشونت ناشی از حکمرانی و استبداد قذافی که نمود آن در بدنِ شکنجه‌شده‌ی پدر، سوزاندنِ کتاب‌هایش و همین‌طور از پخش تصاویر اعدام از تلویزیون مشهود است، از ترس، تحقیر، ناامیدی، ناامنی و...

هشام مطر اصالتاً از اهالی لیبی اما زاده‌ی نیویورک است. مطر نویسنده‌ای‌ست که عشق به سرزمین مادری او را هرگز رها نکرده است. مقالات او در مجلات و روزنامه‌هایی مانند الشرق‌الاوسط، ایندیپندنت، گاردین، تایمز و نیویورک تایمز به انتشار رسیده است. در کشور مردان اولین رمان اوست. مطر روایت شخصیت سیلمان را در رمان بعدی خود، «آناتومی یک ناپدید شدن»، که در سال 2011 به انتشار رسید، ادامه می‌دهد و از تبعید او به مصر و ادامه‌ی ماجراهای زندگی پرفرازونشیب‌اش می‌گوید.

کتاب صوتی در کشور مردان از خشونتی می‌گوید که رفته‌رفته، همانند یک بیماری مسری، از حکومت به مردم انتقال می‌یابد و آنان را نیز مبتلا می‌سازد؛ خشونتی که علاوه بر حکومت، مردم نیز در پراکنده ساختن و تکثیر و بازتولید آن دست دارند و حتی در جای‌جای روایتِ راوی نیز مشاهده می‌شود. در این میان، نجمه، مادر خانواده، نمادی از مادر سرزمین است؛ مادری که قصد کرده به هر قیمت فرزند خود را از این خشونت و نابودی نجات دهد. شیوه‌ی درافتادن مادر با ظلم نه مستقیم و آشکار که غیرمستقیم و با ایجاد تغییر در تاروپودِ روزمرگی‌های زندگی است. او فرزند نُه‌ساله‌ی خود را به اصرار به خارج از کشور می‌فرستد و پس از این مهاجرت اجباری، هم او و هم فرزند، میان غربت و تنهایی و عشق به وطن چندپاره می‌شوند و به خلاء و فقدانی مبتلا می‌گردند که جایگزینی برای آن نمی‌توان یافت.

کتاب صوتی در کشور مردان را به همت نشر جیحون و در همکاری با انتشارات نیکو نشر، با ترجمه‌ی مهدی غبرائی و خوانش هوتن شاطری‌پور می‌شنوید.

جوایز و افتخارات کتاب در کشور مردان

• نامزد دریافت جایزه‌ی بوکر در سال 2006
• نامزد دریافت جایزه‌ی کتاب اول گاردین در سال 2006
• برنده‌ی جایزه‌ی بهترین کتاب عربی-آمریکایی در بخش داستان در سال 2007
• نامزد دریافت جایزه‌ی حلقه‌ی منتقدان کتاب در بخش داستان در سال 2007
• نامزد دریافت جایزه‌ی ادبی دوبلین در سال 2008
• برنده‌ی جایزه‌ی انجمن ادبی اوندااتجه در سال 2008

نکوداشت‌های کتاب در کشور مردان

• کتاب در کشور مردان داستانی شاعرانه و در عین حال قدرتمند است؛ داستانی که جزئیات جالب‌توجهِ فراوانی از گذرانِ دوران کودکی در سایه‌ی حکومت قذافی در لیبی را در بر دارد. (وال استریت ژورنال)
• هشام مطر نویسنده‌ای دقیق و خوددار است و این تسلط بر خویشتن، دقت و خودداری وی باعث شده تا مطالعه‌ی آثارش به تجربه‌ای جذاب و احساسی تبدیل شود. (لس آنجلس تایمز)
• در کشور مردان کتابی هم‌زمان پیچیده و روان است و خواننده‌ی خود را مسحور زندگی و سرنوشت قهرمانانِ خود می‌کند. (سیاتل تایمز)
• کتاب در کشور مردان، بیداری و آگاهی زودرس یک جوان را به شکلی تأثیرگذار و ماهرانه در فضایی مهیج و پرتنش به تصویر کشیده است و با آنکه به‌طور مستقیم از سیاست نمی‌گوید اما سایه‌ی سنگین استبداد سیاسی را می‌توان در جای‌جای آن مشاهده کرد. (میامی هرالد)

کتاب صوتی در کشور مردان برای چه کسانی مناسب است؟

شنیدنِ کتاب صوتی در کشور مردان برای تمامی علاقه‌مندان به داستان‌های اجتماعی و تاریخی و همین‌طور طرفداران رمان‌های اتوبیوگرافیک تجربه‌ای جذاب و به‌یادماندنی خواهد بود.

در بخشی از کتاب صوتی در کشور مردان می‌شنویم

پایین رفتیم و روی گُله‌به‌گُله‌ی نور و سایه‌ای که خورشید در حال فرو نشستن زیر پای ما می‌انداخت راه رفتیم. نردبانی را که بعد از خوردن شاتوت به دیوار تکیه داده بودم آنجا دیدم. دست بابا را رها کردم و از نردبان بالا رفتم. در نیمه‌راه نردبان نگاهش کردم و دیدم به دیوار تیکه داده و دست روی دنده‌اش گذاشته. بنا کردم به کندن شاتوت‌ها. چشم‌ها را تیز کردم تا فقط میوه‌های کوچک سیاه را ببینم. روی دیوار بلند چاردست‌وپا رفتم، شاخه‌ها را پشت سر گذاشتم تا به محصول بالاترین شاخه‌ها رسیدم، توت‌های رسیده، سرخ – سیاه، آبدار و هر کدام به درشتی یک سوسک. بابا روی زمین نشسته، پشت به دیوار داده بود و سنگ کوچکی به دست داشت و در زمین فرو می‌برد – سنگی شبیه آن که به طرف بهلول انداخته بودم و در پشتش به جای مورد نظر خورده بود. به زمین که رسیدم، توت‌هایی را که در دست جمع کرده بودم نشانش دادم و گفتم: «شاتوت، بابا، شاتوت. فرشته‌ها آن را از بهشت دزدیده‌اند تا زندگی برای ما آسان‌تر شود. شیرین‌ترین میوه‌هاست.» یکی را برداشتم و از لای لب‌های بادکرده‌اش به دهانش انداختم. وقتی تکان نخورد، گفتم: «بجو!» آرواره‌ی زیرینش را چند بار جنباند و بعد توی دستش تف کرد. نفهمیدم. یکی را خوردم و دیدم مثل همیشه خوشمزه است. گفتم: «دوست نداری؟» لب‌های از ریخت‌افتاده‌اش حال آدم را به هم می‌زد.