اگر پدرم قاتل نبود، من به دنیا نمیآمدم! کتاب صوتی داها اثر هاکان گوندای، با همین جملهی هولناک آغاز میشود. غازا، راوی نوجوان رمان، از نه سالگی در کنار پدرش، احد، وارد تجارت قاچاق انسان میشود. این اثر در سال 2015 برندهی جایزه کتاب سال ترکیه شده و روایتی تکاندهنده از دنیای مهاجرت غیرقانونی، استثمار انسانها و سقوط اخلاقی در جامعهی مدرن به دست میدهد.
دربارهی کتاب صوتی داها
احد پناهجویان و مهاجران خاورمیانه را از سواحل ترکیه به سوی اروپا میفرستد و غازا، شخصیت اصلی این رمان اجتماعی، وظیفهی نگهداری از آنها را در انباری زیرزمینی بر عهده دارد؛ انسانهایی که در این جهان نه نامی دارند، نه گذشتهای و نه رویایی که به حساب بیاید. آنها فقط باری هستند که باید سالم به مقصد برسند. کتاب صوتی داها نوشتهی هاکان گوندای با روایت دلنشین تایماز رضوانی، مخاطب را به دنیای تاریک و خفقانآوری میبرد که در آن مرز میان انسانیت و توحش به تدریج محو میشود.
غازا، پسر نوجوان احد، در چنین محیط خشنی بزرگ میشود؛ محیطی که به تدریج نگاه او به انسان، زندگی و معنای زنده ماندن را دگرگون میکند. او که زمانی کودکی باهوش و درسخوان بوده، حالا رنج دیگران را با خونسردی مشاهده و حتی انسانهای محبوس در انبار را بر اساس رفتار و مدت انتظارشان دستهبندی میکند.

داها؛ فریادی برای اندکی بیشتر زندگی
کتاب صوتی داها با صدای تایماز رضوانی، از زبان غازا و در قالب تکگویی اولشخص پیش رفته و میتوان آن را بیاغراق در دستهی بهترین رمانهای سیاسی و اجتماعی قرار داد. زبان خشن، صریح و گاه بیپروا و لحن اعترافگونهی هاکان گوندای در این رمان اجتماعی، یادآور جهان ادبی لویی فردینان سلین و رمان «سفر به انتهای شب» است. غازا در میان خاطرات، توهمات و گفتوگوهای خیالیاش، بارها به سراغ روح جمعه، پناهجوی افغان جانباخته در انبار میرود و با او دربارهی مرگ، تولد، گناه و معنای زنده ماندن حرف میزند.
در این تکگوییها، گذشته همچون زخمی در زمان حال سر باز میکند و تجربههای خشونتبار کودکی، در ذهن راوی به جملاتی تلخ و تکاندهنده تبدیل میشوند. حتی مرگ مادرش هنگام تولد او، به بخشی از جهانبینی هولناک غازا بدل شده است؛ جهانی که در آن تولد، از همان ابتدا با مرگ و بدهی اخلاقی گره خورده است. او در جستجوی راهی برای رهایی از تکرار رنج، به این فکر میرسد که باید به مذهبی اعتقاد پیدا کند که در آن تولدی دوباره وجود نداشته باشد.
رمان سیاسی با چاشنی تعلیق و خشونت
کتاب صوتی داها، در چهار بخش مفهومی و با الهام از تکنیکهای نقاشی دوران رنسانس روایت میشود. بخش نخست، «اسفوماتو»، با اشاره به محو شدن مرز میان نور و سایه، دوران کودکی غازا و مواجههی زودهنگام او با واقعیت بیرحم زندگی را به تصویر میکشد. در بخشهای بعدی مانند «کیاروسکورو»، تضاد میان روشنایی و تاریکی، بازتابی از شکاف عمیق میان معصومیت از دست رفتهی غازا و جهان خشن پیرامون اوست.
این ساختار هنرمندانه، همزمان با دگرگونی شخصیت اصلی، مخاطب را به اعماق جهان قاچاق انسان و تأمل دربارهی مفاهیمی چون مرز جغرافیایی، آوارگی و بقای انسان میبرد. اما تاریکی روایت این رمان اجتماعی تنها به سرنوشت پناهجویان و جنایتهای قاچاقچیان محدود نمیشود؛ هاکان گوندای در کتاب داها نشر افق، از خلال زندگی غازا، به سراغ سازوکار شکلگیری خشونت، مناسبات قدرت و مرز باریک میان قربانی و عامل جنایت میرود. در لایهای عمیقتر، انبار هفتادودومتری غازا به آزمایشگاهی کوچک برای شناخت جامعه و ساختارهای سیاسی تبدیل میشود.
ادبیات مهاجرت و چهرهی پنهان قاچاق انسان
غازا با مشاهدهی رفتار محبوسان، دربارهی مفاهیمی چون دموکراسی، دیکتاتوری و قدرت به تأمل میپردازد و نشان میدهد چگونه حتی در فضایی محدود و میان انسانهایی که خود قربانی اسارتاند، مناسبات سلطه و فرمانبرداری دوباره شکل میگیرد. عنوان رمان داها به معنای بیشتر، معنایی فراتر از یک واژه پیدا میکند؛ فریادی برای آب، هوا و فرصتی بیشتر برای زنده ماندن در جهانی که انگار هیچچیز در آن هرگز کافی نیست.

این رمان سیاسی، از مخاطب نمیخواهد صرفاً شاهد یک جنایت باشد؛ بلکه او را به درون سازوکاری میبرد که جنایت را به امری روزمره تبدیل میکند و این پرسش آزاردهنده را پیش میکشد: «وقتی برای زنده ماندن باید شبیه همان چیزی شویم که از آن گریختهایم، چه چیزی از انسان باقی میماند؟»
با خرید کتاب صوتی داها نشر صوتی آوانامه، میتوانید این رمان اجتماعی تکاندهنده را با صدای تایماز رضوانی بشنوید و به جهان تاریک و تأملبرانگیز هاکان گوندای قم بگذارید. ترجمهی روان عارف جمشیدی نیز به انتقال لحن صریح و بیپردهی نویسنده و فضای تلخ و پیچیدهی داستان کمک میکند.
جوایز و افتخارات کتاب داها
- برندهی جایزهی مدیسی بهترین رمان ترکی (Prix Médicis étranger) در سال 2015
- برندهی جایزهی ادبی Liberisliber در سال 2017
- برندهی جایزهی بهترین رمان سال 2015 در ترکیه
- کتاب پرفروش بینالمللی
اقتباس سینمایی از کتاب داها
- فیلم داها به کارگردانی اونور سایلاک، محصول سال 2017 در ترکیه
کتاب صوتی داها برای شما مناسب است اگر
- بهترین رمانهای سیاسی و اجتماعی را جستجو میکنید؛ روایتهایی که در کنار داستانی پرکشش، به نقد ساختارهای قدرت و سازوکارهای شکلگیری خشونت میپردازند.
- به ادبیات مهاجرت علاقهمندید و میخواهید از دریچهی نگاه یک نوجوان، با تجربههای پناهجویان، قاچاق انسان و پیامدهای انسانی مهاجرت غیرقانونی آشنا شوید.
- به رمانهای اجتماعی با شخصیتهای پیچیده علاقه دارید؛ روایتهایی که دگرگونی روانی انسان در مواجهه با خشونت را به تصویر میکشند.
در بخشی از کتاب صوتی داها میشنویم
حالا دیگر آن عدهای که آرزوی آزادی در کشور مقصد را در سر میپروراندند جای خود را به آنهایی میدادند که فقط بهقصد پسانداز و ارسال پول خرید یک گاو مهاجرت میکردند و برای همین کار هم سالهای سال بیگاری میکشیدند. نیمی از آنها، با علم کامل به این شرایط، خطر راه را به جان میخریدند و نیم دیگر، بیخبر از همهجا، تنها با خیال مطالبهی حق رفاهشان از زندگی و دنیا بار سفر میبستند. انتقال مهاجران قاچاق دیگر نوعی تجارت حقیقیِ برده شده بود. وقتی به کشتیهای بهکارگرفتهشده در این صنف نگاه میکردید، خشونت خود را مانند خورشیدی نمایان میکرد. ولی ازآنجاکه جنگافروزی و تصاحب بردهها و سپس حراجشان در بازارها از سوی قدرتهای جهانی همچون گذشته فرایندی بیاندازه وقتگیر و مشکل بود، در دنیای مدرنِ امروز بیشتر به جهتدهی روی ارادهی آزاد انسان، که خود نوعی معجزه بود، تمرکز میکردند. هرچند تاجرانِ فحشا روشهای خشونتآمیز قدیمی و معمول را به کار میگرفتند، اما بهترین و مناسبترین وسیلهی این نوع تجارت قانع کردن بردهها بود. البته این هم نوعی خشونت محسوب میشد، با این تفاوت که در پایان کار اطرافْ آنقدرها هم کثیف نمیشد.
بله




























