کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی اثر محقق حلی؛ شفعه در فقه شیعی

کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی اثر محقق حلی، به بررسی یکی از مباحث مهم معاملات در فقه جعفری، یعنی حق شفعه، می‌پردازد. این اثر بخشی از کتاب مشهور شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام است که محقق حلی در آن، قواعد مربوط به پیدایش و اعمال حق شفعه را بررسی می‌کند و حدود این حق را در روابط میان شرکا، فروشنده و خریدار توضیح می‌دهد.

درباره‌ی کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی

محقق حلی (ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن حسن بن یحیی بن سعید حلی) در کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی بیان می‌کند که حق شفعه، حقی است که به یکی از دو شریک اجازه می‌دهد، اگر شریک دیگر سهم خود از مال مشترک را از طریق بیع به شخص ثالث منتقل کند، با پرداخت بهای معامله، آن سهم را از خریدار تملک کند.

به بیان ساده، اگر دو نفر در مالی به‌صورت مشاع شریک باشند و یکی از آن‌ها سهمش را بفروشد، شریک دیگر در صورت وجود شرایط شرعی می‌تواند جای خریدار قرار گیرد و سهم فروخته‌شده را برای خود بردارد. محقق حلی ابتدا به حق و تعیین مال موضوع شفعه می‌پردازد و مشخص می‌کند این حکم در خصوص چه اموالی سندیت دارد؛ زمین، خانه، باغ، ساختمان و درختان وابسته به زمین از جمله مصادیقی هستند که احکام آن‌ها مورد تایید است.

احکام و آثار حق شفعه

بخش دیگری از کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی به شرایط شخص برخوردار از حق شفعه یا شفیع اختصاص دارد. توانایی پرداخت بهای معامله، وضعیت شراکت، تعداد شرکا و غیبت یکی از آنان در حین معامله، از موضوعاتی است که محقق حلی در این اثر به بررسی آن‌ها پرداخته است. در ادامه، تاثیر اقداماتی که خریدار پس از معامله روی مال انجام می‌دهد، همراه با احکام عیب، خسارت، منافع مال و ارث حق شفعه بررسی می‌شود.

خرید کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی شما را با مفهوم حق شفعه، شرایط تحقق و اعمال آن، احکام مربوط به شفیع، موارد رد این حق و همچنین اختلافات و مسائل مرتبط با شفعه در فقه امامیه آشنا می‌کند. این اثر توسط مهدی رحیمی به فارسی ترجمه شده و انتشارات چتر دانش آن را منتشر کرده است.

کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی برای شما مناسب است اگر

• به موضوعات مرتبط با فقه امامیه علاقه‌مند هستید و می‌خواهید با مفهوم حق شفعه و شرایط تحقق آن آشنا شوید.
• می‌خواهید احکام مربوط به مال و حقوق شرکا را در فقه جعفری دقیق‌تر مورد بررسی قرار دهید.
• به بررسی اختلافات و دعاوی مربوط به حق شفعه در فقه شیعی علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب فقه الشفعه از شرایع الاسلام با ترجمه فارسی می‌خوانیم

2 شفعه در زمین‌ها: مثل خانه‌ها و عرصه‌ها (زمین خالی از زراعت یا بنا) و باغها به اجماع فقها ثابت است.

آیا در اموال منقول مثل لباس‌ها، ابزار، کشتی‌ها و حیوان هم ثابت است؟

یک نظر این است که: بله، چرا که آن سختی ناشی از تقسیم کردن از بین برود. و به استناد به روایت یونس، که از بعضی از روّات از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است. و نظر دیگر این است که: خیر، ثابت نیست. و در مورد مسلط شدن بر مال مسلمان باید به همان مقداری که فقها اجماع دارند اکتفا کرد، و به دلیل اینکه آن روایتِ اشاره شده، ضعیف است (سندش مشکل دارد)، و این نظرِ دوم بهتر است.

3 أَمَّا الشَّجَرُ وَ النَّخْلُ وَ الْأَبْنِیَۀُ فَتَثْبُتُ فِیهِ الشُّفْعَۀُ تَبَعًا لِلْأَرْضِ. وَ لَوْ أَفْرَدَ بِالْبَیْعِ، نَزَلَ علیٰ الْقَوْلَیْنِ. وَ مِنْ الْأَصْحَابِ مَنْ أَوْجَبَ الشُّفْعَۀَ فِی الْعَبْدِ، دُوْنَ غَیْرِهِ مِنْ الْحَیَوَانِ. وَ فِی ثُبُوتِهَا فِی النَّهْرِ وَ الطَّرِیقِ وَ الْحَمَّامِ وَ مَا تَضُرُّ قِسْمَتُهُ تَرَدُّدٌ، أَشْبَهُهُ أَنَّهَا لاتَثبُتُ.

4 وَ نَعْنِی بِالضَّرَرِ ألاَّ یُنْتَفَعْ بِهِ بَعْدَ قِسْمَتِهِ، فالمُتَضَرِّرُ لاَ یُجْبَرُ علیٰ الْقِسْمَۀِ.

وَ لَوْ کان الْحَمَّامُ اَوْ الطَّرِیقُ اَوْ النَّهْرُ مِمَّا لاَ تَبْطُلُ مَنْفَعَتُهُ بَعْدَ الْقِسْمَۀِ أُجْبِرَ الْمُمْتَنِعُ وَ تَثْبُتُ الشُّفْعَۀُ. وَ کذا لَوْ کان مَعَ الْبِئْرِ بَیَاضُ أَرْضٍ بِحَیْثُ تُسَلَّمُ الْبِئْرُ لِأَحَدِهِمَا.

3 اما در مورد درخت و نخل و ساختمان، حق شفعه در آن‌ها به تبعِ زمین ثابت است. (یعنی اگر با زمینی که در آن است فروخته شود) اما اگر به‌تنهایی (بدون زمینی که در زیرش است) فروخته شود به همان دو نظرِ قبلی بستگی دارد (که آیا شفعه فقط در زمین‌ها ثابت است یا در هر چیزی حتی اگر اموال منقول باشد ثابت است؟) و بعضی فقها حق شفعه را عبد واجب می‌دانند اما در سایر حیوانات واجب نمی‌دانند.