کتاب الحسن و القبح: عقلیان ام شرعیان ام اعتباریان؟

معرفی کتاب الحسن و القبح: عقلیان ام شرعیان ام اعتباریان؟

کتاب الحسن و القبح به قلم آیت الله شیخ ماجد کاظمی با رویکردی استدلالی و گام به گام و به زبان عربی، تلاش دارد تا درک انسان از مفاهیم «خوبی» و «بدی» را مورد بررسی قرار دهد. این کتاب علاقه‌مندان به فلسفه اخلاق را با این سؤال بنیادی مواجه می‌کند که آیا خوبی و بدی واقعیت خارجی دارند؟ و یا صرفاً بخشی از قراردادهایی اجتماعی به شمار می‌روند که جوامع انسانی خود را ملزم به رعایت آن‌ها می‌دانند.

درباره‌ی کتاب الحسن و القبح

چرا کاری از نظر ما خوب یا بد است؟ چطور حسن و قبح اعمال خود و دیگران را تعیین می‌کنیم؟ عدل الهی در روز حساب بر چه اساس کار نیک ما را از کار بد و شر تمیز می‌دهد؟ این‌ها از جمله بنیادی‌ترین سؤالاتی هستند که آیت الله شیخ ماجد الکاظمی در کتاب الحسن و القبح پاسخ به آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد.

کتاب الحسن و القبح، ابتدا عقل و خرد انسان را به دو بخش تقسیم می‌کند: عقل نظری و عقل عملی. سپس در ادامه نویسنده به بررسی دیدگاه‌های دادباوران، شعرا و فلاسفه در مورد مفهوم خوبی و بدی می‌پردازد. از دید هر یک از این گروه‌ها، تعاریف متفاوتی برای حسن و قبح ذاتی و عقلی مطرح می‌شود و سؤال اصلی اینجاست که این خرد ماست که درک می‌کند باید کاری را انجام بدهد یا ندهد، یا خیر؟

در نهایت آیت الله شیخ ماجد کاظمی تأکید دارد که برخلاف پندار فلاسفه، ما صرفاً از روی عادت یا تربیت اجتماعی، خوبی و بدی را درک نمی‌کنیم، بلکه درک آن‌ها (با استناد به آیات قرآن کریم) منطبق با فطرت و خرد عملی انسان است. با خرید کتاب الحسن و القبح، با اثری کوتاه اما تأمل‌برانگیز در حوزه‌ی فلسفه اخلاق، کلام اسلامی و نسبت عقل و دین روبه‌رو می‌شوید. این کتاب را انتشارات چتر دانش به زبان عربی برای علاقه‌مندان به مباحث اخلاق، الهیات و اندیشه اسلامی منتشر کرده است.

کتاب الحسن و القبح برای شما مناسب است اگر

• از دانشجویان یا پژوهشگران رشته‌های مرتبط با الهیات و مطالعات اسلامی هستید و قصد دارید ریشه‌های اعتقادی درباره عدل الهی را مورد بررسی قرار دهید.
• به کتاب‌های مرتبط با فلسفه اخلاق علاقه دارید؛ چرا که کتاب پیش رو به شکلی عمیق به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا مفاهیمی مانند خوبی و بدی در واقعیت معنا دارند و یا صرفاً قراردادهای اجتماعی هستند.
• به‌عنوان یکی از طلاب یا محققان اصول فقه مشغول به فعالیت بوده و تلاش دارید تا هماهنگی بین دین و خرد ناب را مورد بررسی قرار دهید.

در بخشی از کتاب الحسن و القبح: عقلیان ام شرعیان ام اعتباریان؟ می‌خوانیم

قال العلامة المظفر: إنّ الحسن و القبح لا یستعملان بمعنى واحد، بل لهما ثلاثة معان، فأیّ هذه المعانی هو موضوع النزاع؟ فنقول:

أوّلا: قد یطلق الحسن و القبح و یراد بهما الکمال و النقص. و یقعان وصفا بهذا المعنى للأفعال الاختیاریّة و لمتعلّقات الأفعال، فیقال: مثلا، «العلم حسن، و التعلّم حسن»، و بضدّ ذلک یقال: «الجهل قبیح، و إهمال التعلّم قبیح». و یراد بذلک أنّ العلم و التعلّم کمال للنفس و تطوّر فی وجودها، و أنّ الجهل و إهمال التعلّم نقصان فیها و تأخّر فی وجودها.

و کثیر من الأخلاق الإنسانیّة حسنها و قبحها باعتبار هذا المعنى، فالشجاعة و الکرم و الحلم و العدالة و الإنصاف و نحو ذلک إنّما حسنها باعتبار أنّها کمال للنفس و قوّة فی وجودها. و کذلک أضدادها قبیحة؛ لأنّها نقصان فی وجود النفس و قوّتها. و لا ینافی ذلک أنّه یقال للأولى: «حسنة» و للثانیة: «قبیحة» باعتبار معنى آخر من المعنیین الآتیین.

و لا نحتمل ان یکون للأشاعرة و الفلاسفة نزاع فی الحسن و القبح بهذا المعنى.

ثانیا: إنّهما قد یطلقان و یراد بهما الملاءمة للنفس و المنافرة لها، و یقعان وصفا بهذا المعنى أیضا للأفعال و متعلّقاتها من أعیان و غیرها.

فیقال فی المتعلّقات: «هذا المنظر حسن جمیل»، «هذا الصوت حسن مطرب»، «هذا المذوق حلو حسن»... و هکذا.

و یقال فی الأفعال: «نوم القیلولة حسن»، «الأکل عند الجوع حسن» و «الشرب بعد العطش حسن»... و هکذا.

و کلّ هذه الأحکام لأنّ النفس تلتذّ بهذه الأشیاء و تتذوّقها لملاءمتها لها. و بضدّ ذلک یقال فی المتعلّقات و الأفعال: «هذا المنظر قبیح»، «ولولة النائحة قبیحة»، «النوم على الشبع‌ قبیح»... و هکذا. و کلّ ذلک؛ لأنّ النفس تتألّم أو تشمئزّ من ذلک، قال القوشجیّ فی شرحه للتجرید عن هذا المعنى: «و قد یعبّر عنهما - أی الحسن و القبح- بالمصلحة و المفسدة فیقال: الحسن ما فیه مصلحة، و القبیح ما فیه مفسدة، و ما خلا منهما لا یکون شیئا منهما».

فهرست مطالب کتاب

المقدمة
الامر الاول: فی حجّیة العقل
الامر الثانی: تقسیم العقل الی النظری و العملی
نظریة الفلاسفة
ما المراد من الحسن و القبح؟
معنى الحسن و القبح الذاتیّین‌
الجواب علی ما قال
نظریة الاشاعرة
نظریة العدلیة من الامامیة و المعتزلة
الادلة علی واقعیة الحسن و القبح
رؤیة القران الکریم حول الحسن و القبح
طبیعة الأحکام العقلیّة
إدراک العقل للحسن و القبح‌
مناقشة الأخباریین