کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران اثر حسین روحانی از انتشارات نقد فرهنگ

کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران مجموعه‌ای از مقالات سیاسی است که حسین روحانی در تحلیل و بررسی آرا و اندیشه‌های علی شریعتی، عبدالکریم سروش، سید احمد فردید، سید حسین نصر، مهدی بازرگان، مجتهد شبستری و رضا داوری اردکانی نگاشته است. هریک از این مقالات به یکی از این متفکران و اندیشه‌های وی می‌پردازد و مناقشه‌های فکری پیرامون دین و مدرنیته، سیاست، غرب و نواندیشی دینی را بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران

گفتمان‌های فکری معاصر ایران چگونه شکل گرفته‌اند؟ چه مبانی نظری و فلسفی‌ای دارند و در مواجهه با مسائلی مانند ایدئولوژی، دموکراسی، مدرنیته، غرب و رابطه‌ی دین و سیاست چه پاسخ‌هایی ارائه می‌کنند؟ حسین روحانی در کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران تلاش می‌کند با رویکردی تحلیلی و انتقادی، نقاط اشتراک و اختلاف این جریان‌ها را آشکار کند و نشان دهد چگونه تحولات فکری و سیاسی ایران، به شکل‌گیری قرائت‌های متفاوتی از دین، سیاست و جامعه انجامیده است.

حسین روحانی بر نسبت دین، سیاست، جامعه و مدرنیته در اندیشه‌ی معاصر ایران تمرکز کرده و گفتمان‌های مختلفی را که در مواجهه با این مفاهیم شکل گرفته‌اند، بررسی می‌کند. روحانی با بررسی دیدگاه‌های علی شریعتی، عبدالکریم سروش، سید احمد فردید، سید حسین نصر، مهدی بازرگان، مجتهد شبستری و رضا داوری اردکانی، موضوعاتی مانند ایدئولوژی و دین، دموکراسی، سنت‌گرایی، غرب، سکولاریسم، هرمنوتیک و نواندیشی دینی را واکاوی می‌کند.

روحانی در این مقالات تفاوت‌های میان این گفتمان‌ها را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد هر یک از این متفکران چگونه از منظری متفاوت به مسئله‌ی مدرنیته و نسبت آن با دین و جامعه نگریسته‌اند.

روشنفکری دینی؛ از شریعتی تا سروش

یکی از بخش‌های مهم کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران به بحث روشنفکری دینی اختصاص دارد؛ گفتمانی که طی چند دهه مناقشه‌های فکری بسیاری برانگیخته و متفکرانی از علی شریعتی تا عبدالکریم سروش دیدگاه‌های متفاوتی درباره‌ی آن مطرح کرده‌اند. این مفهوم یکی از محورهای اصلی است که حسین روحانی در مقالات خود به آن می‌پردازد و با بررسی و مقایسه دیدگاه‌های متفکران مختلف، شکل‌گیری، تحول و چالش‌های گفتمان روشنفکری دینی در ایران معاصر را بررسی می‌کند.

با خرید کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران انتشارات نقد فرهنگ می‌توانید رویکرد متفکران مختلف را نسبت به سیاست، فلسفه و دین با یکدیگر مقایسه کنید و با فضای فکری معاصر ایران در دهه‌های اخیر بیشتر آشنا شوید.

کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران برای شما مناسب است اگر

• به علوم سیاسی و بررسی جریان‌های فکری و نظری معاصر ایران علاقه دارید.
• می‌خواهید اندیشه‌ی متفکرانی مانند شریعتی، سروش، فردید، نصر، بازرگان و داوری اردکانی را در کنار یکدیگر مطالعه کنید.
• به موضوعاتی مانند نواندیشی دینی و نسبت دین با جامعه و سیاست علاقه‌مندید.
• درباره‌ی پیوند دین با مفاهیمی چون مدرنیته، دموکراسی، غرب، سنت و سیاست و فلسفه مطالعه می‌کنید.

در بخشی از کتاب تاملی بر گفتمان‌های نظری معاصر ایران می‌خوانیم

شریعتی به عنوان یک نو‌اندیشِ دینی، ایدئولوژی را یک سیستم باز و تحول‌پذیر معرفی می‌کند که گزاره‌های آن، پیوسته در بستر واقعیات اجتماعی و عقل و تجربه، تحول می‌یابد. تعریف شریعتی از ایدئولوژی، دو جنبه دارد؛ جنبۀ متدولوژیک و جنبۀ بینشی. مقصود در جنبۀ متدولوژیک، معنای روش است که مبتنی بر نقد و سنجش است و در معنای بینشی، بحثِ شناخت و فهم انسان از امور، اهمیت می‌یابد (شاکری، 1382: 95).

از نظر شریعتی، ایدئولوژی عبارت است از نوعِ اعتقادِ متفکر، نسبت به ارزشِ واقعیتِ خارجی و ارزیابی واقعیت خارجی؛ اعتقاد نسبت به این‌که واقعیت، چه ناهنجاری‌هایی دارد و چگونه باید تغییرش داد و به شکل ایده‌آل در آورد. ایدئولوژی، عقیده است و عقیده (مرحلۀ اول ایدئولوژی) یعنی نوع تصور و تلقی‌ای که ما از جهان، زندگی و انسان داریم. مرحلۀ دوم ایدئولوژی، نوع برداشت و ارزیابیِ خاصی است که بر این اساس (بر اساس جهان‌بینی) نسبت به مسائلی که با آنها در ارتباطیم -و پیروان فکری و اجتماعیِ ما را می‌سازند- داریم. مرحله سوم نیز، عبارت است از پیشنهادها، راهِ حل‌ها و نشان دادن نمونه‌های ایده‌آل.

پس ایدئولوژی، سه عنصر اصلی و اساسی دارد: اول، یک پایۀ نظری (جهان‌بینی) که ممکن است صادق یا کاذب باشد. دوم، نظام ارزش‌ها که ملاک‌هایی برای نقدِ وضع موجود ارائه می‌دهد و سوم طرح‌ها و مدل‌هایی برای تغییرات اجتماعی و نظام و مناسبات بدیل (شریعتی، 1372: 182).

او در جایی دیگر، ایدئولوژی را آگاهی ویژه‌ای می‌داند که انسان نسبت به خود، پایگاه طبقاتی، تقدیر جهانی و تاریخی خود و گروه اجتماعی‌ای که بدان وابسته است دارد و آن را توجیه می‌کند و براساس آن، مسئولیت‌ها، راه‌حل‌ها، جهت‌یابی‌ها، موضع‌گیری‌ها و آرمان‌های خاص و همچنین قضاوت‌های خاصی پیدا می‌کند و در نتیجه به اخلاق، رفتار و سیستم ارزش‌های ویژه‌ای معتقد می‌شود (شریعتی، 1375: 38-37).