کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم) اثر مارسل پروست با ترجمه مهدی سحابی، نشر مرکز

هیچ‌چیز نباید از نگاه راوی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم) اثر مارسل پروست دور بماند. او می‌خواهد صاحب و مالک آلبرتین باشد و مارسل پروست این رابطه‌ی بیمارگونه و ظاهراً عاشقانه را که میان راوی و آلبرتین حکم‌فرما شده، همچون بازتابی از شرایط اشراف در جامعه‌ی فرانسه ابتدای قرن بیستم به تصویر می‌کشد. ناامنی از دست دادن جایگاه، شک و سوءظن نسبت به همه و سلطه‌گری، خصوصیات مشترک آن‌هاست و هیچ‌کدام عاقبت خوبی نخواهند داشت.

درباره‌ی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم)

آلبرتین زندانی است. در یک قصر طلایی. در یک خانه‌ی مجلل با لباس‌های زینتی و رنگارنگ. او دختری از طبقه‌ی فرودست است که تاکنون زندگی مرفهی نداشته و غرق در ناز و نعمت نبوده؛ اما آزاد بوده و کسی رفت و آمد و تمام حرکات او را کنترل نکرده است. تا پیش از فاش شدن حقیقت بزرگی درباره‌ی زندگی آلبرتین، راوی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم) (The Prisoner) به زندگی مشترک با این دختر زیبا و جوان حتی فکر هم نمی‌کرد، اما پس از اینکه متوجه شد آلبرتین او را دوست دارد، ناخودآگاه خوی مستبد و کنترل‌گرانه‌ی او بیدار شد و تصمیم گرفت تا این دختر را با خود به پاریس آورد.

راز بزرگ آلبرتین، گرایش اوست. او نسبت به زنان احساس متفاوتی دارد و ترجیح می‌دهد به جای مرد، با یک زن وارد رابطه شود. همین موضوع حسی مرموز را در درون راوی بیدارد کرد؛ حسی که به او اطمینان داد تا با آلبرتین وارد رابطه شود و اجازه ندهد این زن با دوستانش، به خصوص دوشیزه ونتویی، معاشرت کند. مارسل پروست، آن شخصیت آرام و عدالت‌جو را که در جلدهای پیشین مجموعه کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (In Search of Lost Time) می‌شناختیم، به فردی مستبد و آزارگر تبدیل کرده است؛ فردی که قرار است با ابعاد تازه‌ای از شخصیتش آشنا شویم.

سوءظن در جلد پنجم رمان مارسل پروست

اسیر، پنجمین جلد از مجموعه 7 جلدی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (La Prisonnière) است؛ داستانی که واقعا نمی‌دانیم چه کسی در آن اسیر فرد دیگر است. ظاهر قضیه این‌طور به نظر می‌رسد که آلبرتین در دست راوی اسیر شده و تمام زندگی و افکار و معاشرت‌هایش تحت نظارت شریک زندگی‌اش انجام می‌شود، اما راوی به طرز دیوانه‌واری به این دختر وابسته است.

راوی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته جلد پنجم عاشق نیست. خودش هم می‌داند کارهایش از سر عشق نیست و بلکه به خاطر شک و سوءظن بیمارگونه است، اما شدت عادت و وابستگی‌اش به آلبرتین اجازه نمی‌دهد تا این دختر را آزاد بگذارد و مدام او را تحت نظر نگیرد. تنها لحظاتی که در کنار آلبرتین شاد و آرام است، مواقعی است که این دختر در برابر چشمان او خوابیده و راوی مطمئن است که شریک زندگی‌اش به او خیانت نمی‌کند.

زندان طلایی مارسل پروست در برابر ترس‌هایش

راوی دیگر خانم دوشس دو گرمانت را دوست ندارد و حالا از این زن کمک می‌گیرد تا برای آلبرتین بهترین و زیباترین لباس‌ها را تهیه کند. مارسل پروست در کتاب در جستجوی زمان از دست رفته اسیر وضعیت دوشس دو گرمانت را برای ما شرح می‌دهد؛ زنی که مهمانی‌هایش خلوت‌تر از قبل و جلال و شکوه قصرش در حال افول است. اشرافیت و خون پادشاهی دیگر همچون قبل اهمیتی ندارد و حالا افرادی از پایین‌ترین طبقات اجتماع، همچون مورل و ژوپین که معشوقه‌های دو شارلوس هستند هم به طبقه‌ی اشراف راه یافته‌اند.

راوی مانند یک مراقب جلسه‌ی امتحان آلبرتین را کنترل می‌کند و آلبرتین نیز از هر حربه‌ای برای انجام دادن کارهای پنهانی استفاده می‌کند. رابطه‌ای کاملا ویران‌گر و ناسالم که هر دو طرف با ظرافت و هوشمندی به همدیگر دروغ می‌گویند و زندگیشان بر پایه‌ی تعقیب و گریز بنا شده است.

بهترین رمان‌های کلاسیک جهان؛ راویان عشق‌های ویران‌گر

آندره یکی از شخصیت‌های رمان در جستجوی زمان از دست رفته نشر مرکز است. او دوست آلبرتین و مامور مراقبت از این دختر است. مارسل پروست که خود راوی در جلد 5 مجموعه کتاب در جست و جوی زمان از دست رفته، آندره را در این مقام گماشته تا درددل‌ها و خصوصی‌ترین افکار آلبرتین را با وی در میان بگذارد؛ اما به هر حال آندره دوست آلبرتین است و راوی نمی‌تواند به او اعتماد کند.

این چالش و سوءظن همیشگی راوی را به مرز جنون کشانده است و می‌توانیم بگوییم کسی که در رمان اسیر مارسل پروست، در زندان قرار دارد، راوی است که در دیوارهای شک و ناامنی خود محصور شده است. مارسل پروست در پنجمین جلد مجموعه کتاب هفت جلدی در جستجوی زمان از دست رفته با ترجمه مهدی سحابی، ابعاد روانشناسی رمان خود را تقویت کرده و ما را به‌سراغ پدر و مادر راوی می‌برد؛ زن و مردی که الگوی رابطه‌ی آن‌ها همانند رابطه‌ی آلبرتین و راوی است.

پدر راوی مردی سخت‌گیر و خودرای است که در تصمیماتش به نظرات هیچ‌کس اهمیت نمی‌دهد و صرفا تصمیماتش را به خانواده اعلام می‌کند؛ از سوی دیگر مادر وی زنی محافظه‌کار و به شدت پایبند به سنت‌های خانواده است و حالا راوی در حال تکرار چنین الگویی در رابطه‌ی خود است.

خیانت آلبرتین در کتاب در جستجوی زمان از دست رفته

راوی جلد پنجم کتاب در جستجوی زمان از دست رفته با ترجمه‌ی مهدی سحابی، به خانه‌ی وردورن‌ها آمده است؛ همان خانواده‌ی تازه به دوران رسیده‌ای که پنجاه سال نیست به جمع اشراف راه یافته‌اند. خانم وردورن در هر چهارشنبه مراسم دورهمی برپا می‌کند و موسیقی خاص و تازه‌ای را پخش می‌کند. موسیقیِ این هفته، سوهان روح راوی است. ونتوی، همان دختری که آلبرتین با او رابطه داشته و شاید هنوز هم داشته باشد، نت‌های این موسیقی را نوشته و مورل که او نیز مانند آلبرتین، به‌خاطر پول و طلا و رفاه، با دو شارلوس در رابطه مانده، این نت‌ها را می‌نوازد.

کتاب در جستجوی زمان از دست رفته نشر مرکز از مارسل پروست ما را به این محفل مملو از ریا می‌برد؛ جایی که در ظاهر هنر و ادب حکم‌فرماست اما در پس این مجلس دسیسه‌چینی‌های سیاسی، عشق‌هایی که به اسارت و خرید و فروش انسان شباهت دارد و دروغ و شک حکم‌فرماست و در این میان عشق میان آلبرتین و راوی نیز به زودی از چیزی که هست، بیشتر از قبل به جنون و آزار شبیه خواهد شد.

ترجمه‌ی مهدی سحابی؛ روایتی دقیق از عشق و وابستگی

مهدی سحابی با ترجمه‌ی روان و ادبی خود، پیچیدگی‌های روایت و روابط شخصیت‌ها را در مجموعه‌ی در جستجوی زمان از دست رفته به فارسی منتقل کرده است. با خرید کتاب در جستجوی زمان از دست رفته جلد 5 نشر مرکز، با رابطه‌ای عاشقانه و بیمارگونه روبه‌رو می‌شوید که در کنار تصویر جامعه‌ی فرانسه در اوایل قرن بیستم، از آینده‌ای پرتنش و ناخوشایند خبر می‌دهد.

اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی از مجموعه 7 جلدی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته

• فیلم La Captive ساخته سال 2000 به کارگردانی شانتال آکرمن (Chantal Akerman) اقتباسی آزاد از بخش‌هایی از کتاب اسیر است؛ یعنی جلد پنجم مجموعه، و رابطه‌ی راوی با آلبرتین را در مرکز توجه قرار می‌دهد.
• هارولد پینتر در دهه 1970 فیلمنامه‌ای بر اساس رمان در جستجوی زمان از دست رفته مارسل پروست نوشت که در سال 1978 منتشر شد؛ این فیلمنامه هرگز ساخته نشد، اما از اقتباس‌های سینمایی برجسته و وفادار به اثر پروست به شمار می‌رود.
• فیلم در جستجوی زمان از دست رفته (À la recherche du temps perdu, 2011)، فیلم تلویزیونی فرانسوی دو قسمتی به کارگردانی نینا کمپانز که اقتباسی از مجموعه هفت جلدی مارسل پروست است و بخش‌هایی از جلد اول، طرف خانه سوان، را نیز دربرمی‌گیرد.

کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم) برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید با داستان‌های یکی از بهترین نویسندگان فرانسوی مواجه شوید و کتاب‌های مارسل پروست را مطالعه کنید.
• قصد دارید شاهکارهای ادبی جهان را بخوانید و طبیعتا نمی‌توانید مجموعه 7 جلدی کتاب در جستجوی زمان از دست رفته که از برترین آثار قرن بیستم است را نادیده انگارید.
• به دنبال اثری عاشقانه و کلاسیک هستید که دارای مضمون فلسفی و روانشناسی نیز باشد و شما را با وضعیت اروپای قرن بیستم آشنا کند.

در بخشی از کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم): اسیر می‌خوانیم

آقای دوشارلوس به سنّی رسیده بود که کسی چون ویکتور هوگو همنشینی کسانی چون واکری و موریس را از همه بیشتر می‌پسندد. کسانی را به همه ترجیح می‌داد که دیدگاه او را درباره زندگی تایید می‌کردند. با صدای جیغ‌آلودِ بریده بریده، در حالی که بر چهره جدّی نقاب‌وارِ پودر مالیده‌اش فقط لبانش می‌جنبید و پلک‌هایش اسقف‌وار نیمه بسته بود، گفت: «خیلی می‌بینمش. جلسات درسش را دنبال می‌کنم، جوّ کارتیه‌لاتن برایم خیلی تنوع دارد. جوان‌های آنجا، جوان‌های درس‌خوان و متفکر بورژوا خیلی فرهیخته‌تر از جوان‌هایی‌اند که من در محیط دیگری با آن‌ها هم‌قطار بودم. این جوان‌ها، که احتمالاً شما بهتر از من می‌شناسیدشان، چیز دیگری‌اند، بورژوا هستند.»

این واژه را با تأکید، و با تکیه بسیار بر ب گفت که نوعی عادت در تلفظ و ناشی از گرایشی به ریزه‌کاری‌های ذهنی، و خاص او بود، امّا شاید این دلیل را هم داشت که نمی‌توانست از زدن نیشی به من خودداری کند. این نیش به هیچ رو از ترحم ژرف و مهرآمیزی که (به دنبال افشای نقشه خانم وردورن در حضورم) به آقای دو شارلوس حس می‌کردم نکاست، فقط برایم بامزه بود، و حتی در شرایطی هم که این گونه به او احساس دلسوزی نمی‌کردم ممکن نبود بر من گران بیاید. نداشتِ خودستایی، که از مادربزرگم به من رسیده بود، در من به حدی بود که می‌توانست براحتی غیرتم را از من بگیرد.

بدون شک خودم این را نمی‌فهمیدم و از بس از زمان دبیرستان از ارجمندترین دوستانم شنیده بودم که تحمل آنچه را که به غیرتشان بربخورد ندارند، و هیچ‌گونه بی‌احترامی به خود را نمی‌بخشند، رفته رفته در گفتار و کردارم طبیعت دومی از خود نشان می‌دادم که بسیار غرورآمیز بود.