کتاب آنچه می‌ماند: مجموعه اشعار

هانا آرنت در کتاب آنچه می‌ماند، تصویری متفاوت از خود به نمایش می‌گذارد؛ متفکر و اندیشمندی که بیشتر با نوشته‌های سیاسی و فلسفی‌اش شناخته می‌شود، اما در خلوت، شعر می‌خواند و می‌سرود. این کتاب مجموعه‌ای از اشعار هانا آرنت در فاصله‌ی سال‌های 1923 تا 1961 است؛ سال‌هایی پرحادثه که از دوران جوانی آرنت در آلمان آغاز می‌شوند و تبعید، مهاجرت و زندگی تازه‌ی او در آمریکا را در بر می‌گیرند.

درباره‌ی کتاب آنچه می‌ماند

شعرهای کتاب آنچه می‌ماند (What Remains) به ترتیب زمانی تنظیم شده‌اند و قرار گرفتنشان بدین شکل در کنار یکدیگر، نوعی زندگی‌نامه می‌سازند. هانا آرنت (Hannah Arendt) در این شعرها از لحظه‌های عاشقی، اندوه، تامل و تنهایی‌اش می‌گوید. این مواجهه‌ی بی‌واسطه با درونی‌ترین و عمیق‌ترین احساسات این اندیشمند نامی قرن بیستم، سبب شده تا علاقه‌مندان به آثار فلسفی و سیاسی او، با سویه‌ای کمتر دیده شده از این فیلسوف، روبه‌رو شوند.

بخش نخست کتاب آنچه می‌ماند بیشتر به سال‌های جوانی او مربوط می‌شود و فضای آن آکنده به عشق، انتظار، احساس تردید و اضطراب است. چندی از اشعار عاشقانه‌ی هانا آرنت در این اثر، در خطاب به مارتین هایدگر، فیلسوف نامی و استاد او در دانشگاه است. او در شعری که بین سال‌های 1923 تا 1926 سروده، گفته: چرا شرمگین و چون رازی نهان / دستت را به من می‌دهی؟ / آیا از چنان سرزمین دوری می‌آیی / که حتی از شراب ما بی‌خبری؟

رابطه شعر و فلسفه در آثار هانا آرنت

جهان درونی هانا آرنت در سال‌های جوانی، از زبان و تخیلی رمانتیک الهام می‌گرفت؛ جهانی آکنده از احساس بیگانگی، آسیب‌پذیری، ناگزیری درد عشق و تردید درباره‌ی خدا. اشعار فلسفی هانا آرنت نشان می‌دهند که او به دنبال فهم جایگاه خود در جهان، هم به‌عنوان یک زن و هم در مقام یک متفکر است. کتاب آنچه می‌ماند بازتابی از این جست‌وجوی درونی است و نشان می‌دهد که دغدغه‌های عاطفی، وجودی و فکری او چگونه با بیان شاعرانه به یکدیگر پیوند خورده‌اند.

بخش دوم کتاب آنچه می‌ماند هانا آرنت، پس از تجربه‌ی ظهور نازیسم، فرار از آلمان، جنگ و مهاجرت به رشته‌ی تحریر درآمده‌اند و لحنی بالغانه‌تر و اندوهگین‌تر دارند؛ ویرانه‌های ساختمان‌ها، مهاجرت و تبعید و خاطرات بی‌پایان از میان رفتگان، صرفا چندی از عناصر تکرارشونده‌ی این بخش از کتاب هستند و شعرهایی که به والتر بنیامین، هرمان بروخ و دیگر دوستان از دست رفته مربوط‌اند، جایگاه دوستی در زندگی و شعر هانا آرنت را آشکار می‌کنند.

آنچه می‌ماند؛ اشعار فلسفی و عاشقانه هانا آرنت

شعر برای هانا آرنت صرفا وسیله‌ای برای فرار از واقعیت نبود، بلکه ادامه‌ای بر ساحت اندیشه‌ورزی او به شمار می‌آمد. او از طریق زبان و بیان شاعرانه، آنچه را که از طریق بیان استدلالی و دقیق فلسفی، به راحتی قابل انتقال نبود را با شورانگیزی بیان شعری وصف می‌کند. از این حیث، این مجموعه شعر، می‌تواند اثری ارزشمند به منظور شناخت عقاید هانا آرنت به شمار رود.

کتاب آنچه می‌ماند انتشارات مروارید شما را با احساسات غنی و شاعرانه‌ی فیلسوفی مواجه می‌کند که متن‌های تفکر برانگیزش برای دهه‌ها، نسل‌های متمادی از افراد را به فکر واداشتند. مطالعه‌ی این اثر بیش از پیش رابطه‌ی شعر و فلسفه در آثار هانا آرنت را برای شما مستدل می‌کند، او بارها از تاثیرش از شعرهای دیکینسون و گوته در نوشته‌هایش گفته بود، ولی مطالعه‌ی اشعار فلسفی و عاشقانه‌ی خودش، لذتی است که به این راحتی‌ها از یاد نمی‌رود.

نگاهی به زندگی هانا آرنت از دریچه‌ی شعر

خرید کتاب آنچه می‌ماند هانا آرنت، شما را با سویه‌ای عاطفی و شاعرانه از فیلسوفی روبه‌رو می‌کند که نوشته‌های تامل‌برانگیزش، نسل‌های مختلفی از خوانندگان را به اندیشیدن واداشته‌اند. مطالعه این مجموعه، پیوند میان شعر و فلسفه را در آثار هانا آرنت روشن‌تر می‌کند. او بارها از تاثیرپذیری خود از شاعرانی چون امیلی دیکینسون و گوته سخن گفته بود؛ اما خواندن اشعار عاشقانه، فلسفی و شخصی خود آرنت، امکانی تازه برای شناخت جهان درونی و سرچشمه‌های عاطفی اندیشه‌ی او فراهم می‌آورد.

این اثر توسط سعید توانایی مروی به فارسی ترجمه شده و انتشارات مروارید آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب آنچه می‌ماند

• این شعرهای دل‌انگیز، پنجره‌ای می‌گشاید و ما را با شکل نگاه هانا آرنت به جهان آشنا می‌کند. این مجموعه برای دوستداران فلسفه‌ی هانا آرنت و شعر آلمانی، گنجینه‌ای ارزشمند است. (جولی آر. انزر، شاعر)
• هانا آرنت در مقام شاعر، استعدادی واقعی از خود نشان می‌دهد. ذهن او به طور طبیعی به نثر گرایش دارد، اما درعین‌حال، بر اثر سال‌ها تلاش و ممارست وفادارانه در مطالعه‌ی شعر، تسلط و بیان شاعرانه‌ای عالی یافته است. (Marginalia Review of Books)

کتاب آنچه می‌ماند برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های هانا آرنت و ساحت فلسفی او علاقه دارید و می‌خواهید با وجهی کمتر شناخته شده از این اندیشمند نامی، آشنا شوید.
• موضوعاتی مانند تبعید، زبان مادری، خانه، مرگ و فقدان برایتان جذاب است.
• می‌خواهید نقش دوستی و روابط عاطفی را در زندگی و شعر هانا آرنت بهتر بشناسید.
• به شعر آلمانی قرن بیستم و پیوند آن با فلسفه و تاریخ علاقه دارید.

در بخشی از کتاب آنچه می‌ماند: مجموعه اشعار می‌خوانیم

دو تخته چوب در حصار،
دو ریشه در جنگل،
دو درخت خم می‌شوند
در برابر یک پیکر.
در پشت، گودالی‌ست،
محوطه‌ای در سمت راست.
روشنی پدیدار می‌شود
در پیچِ مسیر.
مقابلم سبزه‌زاری‌ست،
مقابلم روشنایی‌ست.
اما این مکان آشنا
از کجا آمده است؟