کتاب احتکار: کتاب اول مجموعه دایره المعارف الآراءالفقهیه درآمدهای حرام

معرفی کتاب احتکار: کتاب اول مجموعه دایره المعارف الآراءالفقهیه درآمدهای حرام

کتاب احتکار نوشته‌ی هادی نجفی، اولین جلد از مجموعه کتب درآمدهای حرام است. این کتاب با بررسی قوانین معاملات در اسلام و فقه جعفری، حدود شرعی مرتبط با خرید و فروش را تعیین می‌کند و مفهوم احتکار را به روشنی توضیح می‌دهد. نویسنده در این کتاب با بررسی اقوال و روایات مرتبط، حکم شرعی احتکار و محتکر را نیز مشخص می‌کند.

درباره‌ی کتاب احتکار

کتاب احتکار پژوهشی تخصصی در حوزه‌ی فقه اسلامی است که یکی از مهم‌ترین مباحث اقتصادی و اجتماعی دین، یعنی حکم احتکار را با تکیه بر منابع معتبر فقهی و روایی بررسی می‌کند. این اثر از مجموعه‌ی «درآمدهای حرام» به قلم آیت‌الله هادی نجفی، با رویکردی استدلالی و مستند، دیدگاه فقهای شیعه را درباره‌ی احتکار، آثار آن و احکام مرتبط با این موضوع گردآوری و تحلیل کرده و منبعی ارزشمند برای پژوهشگران علوم اسلامی به دست داده است.

آیت‌الله هادی نجفی در کتاب احتکار انتشارات چتر دانش ابتدا مفهوم احتکار را از منظر لغوی و اصطلاحی تبیین می‌کند و سپس با استناد به آیات قرآن، روایات اهل‌بیت (ع) و آرای فقهای برجسته، ابعاد مختلف احتکار در اسلام را مورد بررسی قرار می‌دهد. یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، پرداختن به اختلاف نظرهای فقهی درباره‌ی حرمت یا کراهت احتکار و تحلیل مستند ادله‌ی هر دیدگاه است. این شیوه باعث می‌شود خواننده با مبانی استنباط احکام و استدلال‌های فقها نیز آشنا شود.

آشنایی با مکاسب محرمه

ازآنجاکه موضوع احتکار در شمار مباحث مکاسب محرمه قرار می‌گیرد، نویسنده تلاش کرده تا جایگاه این مسئله را در نظام اقتصادی اسلام به‌روشنی تبیین کند. همچنین مباحثی مانند کالاهای مشمول احتکار، الزام محتکر به فروش، قیمت‌گذاری، نقش حاکم اسلامی در مقابله با احتکار و بررسی روایات مرتبط، از دیگر موضوعاتی هستند که به‌صورت منظم و مستند در این اثر بررسی شده‌اند.

کتاب احتکار علاوه بر پرداختن به مباحث نظری، تصویری روشن از نگاه فقه جعفری به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی جامعه ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه آموزه‌های فقهی در راستای حفظ عدالت، جلوگیری از آسیب‌های اقتصادی و حمایت از حقوق عمومی شکل گرفته‌اند. استناد گسترده به منابع معتبر و دسته‌بندی دقیق مطالب، مطالعه‌ی این کتاب را برای دانشجویان، طلاب و پژوهشگران آسان‌تر کرده است.

اگر به دنبال مطالعه‌ی اثری مستند درباره‌ی کسب‌وکار حرام و احکام معاملات در اسلام هستید، خرید کتاب احتکار اثر هادی النجفی می‌تواند انتخاب مناسبی در جهت این هدف باشد. این اثر نه‌تنها مخاطبان را با دیدگاه‌های مختلف فقها درباره‌ی حکم احتکار آشنا می‌کند، بلکه تصویری جامع از جایگاه این موضوع در فقه معاملات و نظام اقتصادی اسلام در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد. گفتنی است که ترجمه‌ی این کتاب به عهده‌ی علی اسکندری بوده است.

کتاب احتکار برای شما مناسب است اگر

• از طلاب حوزه‌های علمیه و دانش‌پژوهان فقه و اصول هستید.
• به‌عنوان دانشجوی رشته‌ی فقه و حقوق اسلامی به دنبال کتابی برای درک بهتر حکم شرعی احتکار می‌گردید.
• از مدرسین یا پژوهشگران علوم اسلامی و فقه جعفری به شمار می‌روید.

در بخشی از کتاب احتکار: کتاب اول مجموعه دایره المعارف الآراءالفقهیه درآمدهای حرام می‌خوانیم

کار تو چیست؟ عرض کردم آرد می‌فروشم و گاهی با رواج آرد در بازار مواجه‌ام و گاهی با کسادی بازار، و وقتی بازار کساد است، آردهایم را انبار می‌کنم.

حضرت فرمود: در این باره به تو چه می‌گویند؟

عرض کردم: به من می‌گویند احتکارکننده.

حضرت فرمود: کسی غیر از تو آرد می‌فروشد؟

عرض کردم: من یک هزارم آردی که در بازار به فروش می‌رود را هم نمی‌فروشم [یعنی غیر از من آردفروش زیاد است].

فرمود: اشکال ندارد و احتکار در جایی است مانند فردی از قریش به نام حکیم بن حزام که وقتی غذا وارد مدینه می‌شد، همه‌ی آن را می‌خرید. پس پیامبر بر او عبور کرد و فرمود: «حکیم بن حزام، مبادا احتکار کنی.»

در سلسله راویان این حدیث، سلم حناط و سالم خیاط را ذکر کرده‌اند که هر دو ثقه هستند و بعید نیست که هر دو نفر یکی باشند. پس روایت از جهت سند صحیح است و مراد از واژه «نفاق» که در روایت آمده، رواج داشتن است.

از جمله روایات صحیحه، حلبی است از امام صادق (ع) که درباره‌ی احتکار سؤال شد. حضرت فرمود:

«إنّما الحکرة أن تشتری طعاماً ولیس فی المصر غیره فتحتکره، فإن کان فی المصر طعام أو متاع غیره فلا بأس أن تلتمس بسلعتک الفضل.»

احتکار آن است که غذایی را بخری، درحالی‌که در شهر غذایی غیر آن نیست، پس آن را احتکار کنی. پس اگر در شهر غذایی یا متاعی غیر از آنچه که خریدی وجود دارد، اشکالی ندارد که کالایت را نگه داری تا وقتی قیمتش بالاتر رفت، بفروشی و خواهان زیاد شدن قیمت باشی.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه
احتکار
فصل اول: احتکار در لغت
فصل دوم: ‌اقوال درباره‌ی احتکار
فصل سوم: روایاتی که در مورد احتکار وارد شده
گروه اول: روایاتی که به‌‌طور مطلق دلالت بر ممنوعیت احتکار دارد
گروه دوم: روایاتی که دلالت بر منع از احتکار فقط در خصوص مطلق طعام می‌کند
گروه سوم: روایاتی که تفصیل می‌دهد بین وجود غذا در شهر و عدم وجود غذا در آن
گروه چهارم: روایاتی است که دلالت بر تفصیل بین ایام می‌کند
گروه پنجم: روایاتی که دلالت دارد بر اینکه احتکار فقط در کالاهای خاصی محقق می‌شود
فصل چهارم: حرمة مطلق احتکار
فصل پنجم: آیا محتکر مجبور به فروش می‌شود یا نه؟
فصل ششم: قیمت‌گذاری
اقوال درباره‌ی قیمت‌گذاری
اما روایات
منابع