کتاب مرد اول

کتاب مرد اول که کامو هرگز فرصت بازنگری در آن را نیافت، آخرین اثر داستانی آلبر کامو است. این کتاب که کامو شخصاً اعتقاد داشت می‌تواند بهترین اثرش باشد، در حقیقت زندگی‌نامه‌ی خود نوشته‌ی نویسنده است که متاسفانه با مرگ نابهنگام او نیمه‌تمام باقی ماند.

کتاب مرد اول (The First Man) شرح زندگی آلبر کاموست. شخصیت اصلی داستان مردی به نام ژاک است که در چهل سالگی برای اولین بار بر مزار پدرش می‌رود. پدری که هیچ خاطره‌ای از او ندارد چرا که زمانی که او هنوز یک سال نداشت در جنگ کشته شده است. در گورستان او متوجه می‌شود که تا کنون به پدرش فکر نکرده و اینکه او زمانی که می‌مرده بیست و نه سال داشته است یعنی بسیار جوان‌تر از خود او. ژاک تصمیم می‌گیرد راجع به شخصیت پدرش تحقیق کند. در واقع کامو ژاک را آدم اول می‌داند زیرا او ناچار است بدون پدر رشد کند، یاد بگیرد و پرورش یابد.

در ادامه از کودکی ژاک آگاه می‌شویم که با فقر شدیدی در الجزایر می‌گذرد. مادر ژاک زن دوست‌ داشتنی و مهربانی است که تقریبا نمی‌شنود، او بی‌سواد است و برای تأمین زندگی رختشویی و کلفتی می‌کند. مادربزرگ مادری ژاک که تصمیم‌گیری برای اعضای خانواده بر عهده‌ی اوست نیز زنی بی‌سواد و کارگر است. دایی ژاک هم کر و لال است. ژاک برادری نیز دارد که در اکثر قسمت‌های داستان حرفی از او به میان نمی‌آید. با وجود شرایط نامطلوب خانوادگی، کودکی ژاک سرشار از سرزندگی و خوشی‌های کوچک است. او باهوش است و برای دبیرستان بورس می‌گیرد.

در چهارم ژانویهٔ ۱۹۶۰ آلبر کامو (Albert Camus) در یک تصادف رانندگی در منطقهٔ لوبرون در جنوب فرانسه درگذشت. دست‌نوشتهٔ ناتمام مرد اول، اتوبیوگرافی که آلبر کامو در زمان مرگش روی آن کار می‌کرد، در گل‌و‌لای محل تصادف پیدا شد. دختر آلبر کامو، کاترین کامو، بعدها دست نوشته را به نسخهٔ تایپی تبدیل کرد و آن را در سال ۱۹۹۴ منتشر نمود.

در ضمن در روایت روزگار کودکی و دوران مدرسه‌ی ژاک و همچنین جست‌و‌جوی او برای پدرش، کامو بحث‌های فلسفی ظریفی را پیش می‌کشد. او همچنین در خلال کتاب مرد اول، از وضعیت استعماری الجزایر نیز حرف می‌زند و به طور کلی رابطه‌ی کشورهای مستعمره با کشور مادر و همچنین از حرکت‌های انقلابی برای استقلال الجزایر دفاع می‌کند. همین‌طور درمورد تجربه تلخ جنگ و میراث‌ نامبارک و آشنایی که برای نسل‌های بعدی به یادگار می‌گذارد حرف‌هایی برای گفتن دارد. مرد اول هر چند ناقص است، اما بسیار قوی است و احساسی که پس از خواندنش بر جای می‌گذارد اصلا شبیه به یک کتاب ناتمام نیست.

در بخشی از کتاب مرد اول می‌خوانیم:

من این حرف‌ها سرم نمى‌شود. خودت مى‌دانى که من هرگونه دعوا و مرافعه‌اى را، حتى در بیرون از مدرسه غدغن کرده‌ام. تو همشاگردیت را مجروح کرده‌اى، ممکن بود وضع از این هم وخیم‌تر شود. به عنوان اولین اخطار، باید یک هفته در تمام زنگ تفریح‌ها، رو به دیوار بمانى و جم نخورى. اگر یک‌بار دیگر دست به چنین کارهایى بزنى از مدرسه اخراجت مى‌کنم. این تنبیه را به والدینت هم اطلاع مى‌دهم. حالا برگرد سر کلاس‌ات.