معرفی و دانلود کتاب انسان در جستجوی معنا

معرفی کتاب انسان در جستجوی معنا

چه می‌شود اگر در میان هزاران نفری که در یک موقعیت تراژیک می‌میرند، یک نفر زنده بماند؟ و چگونه است که حتی در ویرانی کامل باز هم می‌توان زندگی و آینده را جست؟ ویکتور فرانکل در کتاب انسان در جستجوی معنا، این مسئله را وابسته به یافتن یک معنا و مفهوم می‌داند؛ مفهومی که به‌حدی انسان را قدرتمند می‌سازد که حتی مهیب‌ترین بلایا و فجایع نیز نمی‌توانند او را نابود کنند. او در این سرگذشت‌نامه‌ی تکان‌دهنده و پرفروش، در باب معنادرمانی سخن می‌گوید.

درباره‌ی کتاب انسان در جستجوی معنا

کتاب انسان در جستجوی معنا (Man's Search for Meaning) به قلم ویکتور فرانکل (Viktor Frankl) از عنوان هوشمندانه‌ای بهره‌ می‌برد که حتی اگر نام نویسنده یا اثر را پیش‌تر نشنیده باشید، باز هم می‌توانید برآوردی از کلیت آن داشته باشید. به خود عنوان کتاب فکر کنید. از همان ابتدای تاریخ بشریت، انسان با یک فقدان اساسی و پرسشی غیرقابل انکار مواجه شد: «از کجا آمده‌ام آمدنم بهر چه بود». تمام این رخدادها، احساسات، کنش‌ها، ارتباطات و... در جهت چه امری است؟ گریز انسان از رنج ناممکن است. مهم نیست در کجا، در چه موقعیت و در کدام سرزمین و محدوده‌ی جغرافیایی زندگی می‌کنیم؛ رنج کشیدن در این جهان، یک امر بدیهی و غیرقابل اجتناب است.

در کتاب انسان در جستجوی معنا نوشته‌ی ویکتور فرانکل با وجوه گوناگونی از معنا روبه‌رو می‌شویم. انوره دو بالزاک، رمان‌نویس بزرگ فرانسوی، از زبان شخصیت فلیکس در رمان «زنبق دره»، شاهکار جاودانه‌ی خود می‌نویسد: «درد بی‌پایان است، اما شادی حدی دارد». در واقع نسبت به رنج، باورهای متفاوتی وجود دارد. به‌عنوان مثال در یانسن‌گرایی که یک جنبش مذهبی در بطن مسیحیت کاتولیک بود، باور داشتند که اراده‌ی انسان در برابر معرفت الهی، بی‌ارزش است و بشر باید برای رسیدن به تقوا و ایمان بیشتر رنج بکشد. در واقع، رنج کشیدن در این باور مذهبی نوعی عبادت محسوب می‌شد.

از آن‌جا که بشر محدود است و از همان ابتدای تولد با جبر مواجه می‌شود، گریز یا انکار رنج و درماندگی، خواه جسمانی یا روحی، ناممکن است. انسان اساساً با گریستن به دنیا می‌آید. او در نهایت تنهاست و هیچ‌گاه نمی‌تواند از تنهایی خود فرار کند. اورسن ولز، یکی از بزرگ‌ترین فیلم‌سازان تاریخ سینما، در آخرین مصاحبه‌اش پیش از مرگ گفته است: «ما تنها به دنیا می‌آییم و تنها می‌میریم. دوستی‌ها و معشوقه‌هایی که در طول مسیر برای خود رقم می‌زنیم، تنها تصوری‌ توخالی از انکار تنهایی‌مان هستند». بدین ترتیب، هیچ گریزی از دردها نیست. چارلز بوکوفسکی، نویسنده‌ی مشهور آمریکایی نیز زمانی نوشته است: «به‌جای شخص، عاشق آن چیزی شوید که دوست دارید و سپس بگذارید شما را ویران سازد». بوکوفسکی نیز در اینجا به یک «معنا» و «ابژه» اشاره می‌کند.

در طول تاریخ، متفکران، شاعران، هنرمندان، دانشمندان و حتی شهروندان معمولی هرکدام به‌نحوی، خواه عوامانه یا تخصصی، چه علمی یا شبه‌علمی، سعی کرده‌اند برای خودشان یا مجاب کردن دیگران به این پرسش والا پاسخ دهند. تاریخ فلسفه، براساس همین تفاوت نظرها، مکتب‌های اندیشه را پیش‌روی‌مان قرار داد: اگزیستانسیالیسم، نیهیلیسم، اثبات‌گرایی، ایمان‌گرایی، انسان‌گرایی، ابزودیسم و غیره.

همان‌طور که در نوشته‌های ویکتور فرانکل در کتاب انسان در جستجوی معنا می‌خوانیم، معنا لزوماً ارتباطی با بار الهی یا استعلا ندارد. حتی نیهیلیست‌ها نیز در اندیشه‌ی خود به نوعی باور و معنا اعتقاد دارند. اگزیستانسیالیست‌ها نیز براساس نوع جهان‌بینی خود، معنا را برای وجودیت‌شان جستجو می‌کنند. معنا می‌تواند گسترده باشد. به‌عنوان مثال، بسیاری باور دارند که این ایمان به عشق یا پیوند انسانی است که می‌تواند به معنای زیستن تبدیل شود. برخی نیز اعتقاد دارند که در درون باور به انسانیت و قابلیت‌های بشر است که می‌توان معنا را جذب و رنج را هدفمند کرد. اساساً این معنا است که ما را به بودن علاقه‌مند می‌کند. بودگی و هستی ما در گروی شدت علاقه‌ی ما به حضور مکرر در جهان است. معنا به بودگی ما جهت می‌دهد و برای‌مان ارزش‌های شخصی و جمعی تولید می‌کند.

کتاب انسان در جستجوی معنا نوشته‌ی ویکتور فرانکل روایت‌گر روزهای مهمی از تاریخ بشر است. یعنی روزهایی که مردان و زنان یهودی، به دستور نیروهای نازی هیتلر، در اردوگاه‌های کار اجباری شکنجه می‌شدند و سپس به‌طرز فجیعی به قتل می‌رسیدند. آن روزها به حدی مهلک و غیرقابل تصور بود که حتی اگر این افراد از شکنجه یا به دست نیروها کشته نمی‌شدند، ممکن بود خودکشی کنند. ویکتور فرانکل، آن روزها را با نثری تکان‌دهنده و ترسیمی پرجزئیات فرامی‌خواند. او از روزی می‌گوید که یک تکه‌ی کاغذ خونین از جیب یکی از اجساد برداشت و برای همیشه جهان‌بینی‌اش عوض شد. فرانکل، همسر باردارش و اکثر اعضای خانواده‌اش را از دست داد. به‌واقع، چه محرک و نقطه‌دیدی در این مرد یهودی به‌وجود آمد که باعث شد، پس از تمام این ویرانی‌ها، بازهم به زیستن ادامه دهد؟

ویکتور فرانکل باور دارد که یافتن معنای زندگی بود که وی را نجات داد. این مسئله‌ی مهم که یک مرد توانسته در میان چنین ویرانی‌ها، وحشت‌ها و بربریتی، به معنا و هدفی قدرتمند دست یابد. بخش اول کتاب انسان در جستجوی معنا، به شرح آن روزها می‌پردازد و سرچشمه‌ی جهان‌بینی و در ادامه روش‌شناسی ویکتور فرانکل برای درمان را معرفی می‌کند. ویکتور فرانکل در این بخش از مبحثی چالش‌برانگیز و قابل بحث حرف می‌زند: این نویسنده‌ی اتریشی باور دارد که دلیل نجات وی به خوش‌اقبالی خودش و بدشانسی خانواده‌اش ارتباطی ندارد. به باور وی، وقتی یک معنا و هدف در ذهن، جسم و روح یک انسان نقش می‌بندد، شانس زنده ماندن و دوام آوردن وی در مصیبت‌ها دوچندان می‌شود. فرانکل باور دارد به همین دلیل است که خانواده‌اش کشته شدند، اما خودش زنده ماند.

البته، ممکن است در نگاه اول از چنین نگاهی شوکه و حتی دلخور شویم. به هر روی، هنگامی که یک مرد بقایش را در گروی چنین مسئله‌ای می‌یابد، در نگاه دیگران کیفیاتی از خودشیفتگی را نشان می‌دهد. با وجود تحسین‌هایی که از کتاب انسان در جستجوی معنا تابه‌امروز عنوان شده، کسانی نیز بوده‌اند که با همین نگاه و رویکرد فرانکل به هولوکاست و روزهای جنگ جهانی دوم مخالف بوده‌اند. به‌عنوان مثال، لارنس لانگر باور دارد که ویکتور فرانکل با چنین زاویه‌دیدی از اهمیت و وحشت آن روزها می‌کاهد و با خودپسندی زنده‌ ماندنش را به‌ اسم جهان‌بینی معنادار می‌زند. به این نویسنده‌ی اتریشی همچنین نقد شده که در چنین مسئله‌ای به‌طور کامل شانس را منکر شده است و با این نوع رویکرد، حتی ماهیت قاتل و قربانی را نیز مبهم و کم‌اهمیت جلوه می‌دهد.

باید گفت که آنچه ویکتور فرانکل در باب معنادرمانی و الگوی بقا در جهان می‌گوید، صرفاً به تجربه‌ی زیست خود محدود نمی‌شود. آن انتقادات تندوتیز زمانی می‌توانستند در مورد این کتاب واقعیت داشته باشند که فرانکل تمام فلسفه‌ی خود را به یک محدودیت شخصی تقلیل دهد، اما به‌واقع آنچه با خواندن این کتاب تجربه‌ می‌کنیم عمیق‌تر از چنین رویکردهایی‌ست. کتاب انسان در جستجوی معنا اثری جهان‌شمول است، چراکه هیچ موردی را به یک رویکرد به‌خصوص محدود نمی‌کند. در واقع، این روان‌شناس اتریشی و اگزیستانسیالیست، باور ندارد که معنا باید لزوماً الهی یا فلسفی یا صرفاً شهودی باشد. معنا می‌تواند برای هر شخص متفاوت باشد. مسئله این است که یک معنا و هدف کلی برای یک شخص وجود داشته باشد. معنایی که هر انسانی را در زیستن غنی می‌سازد.

در نهایت، کتاب انسان در جستجوی معنا نیز به شما برای یافتن معنای زندگی‌تان کمک می‌کند. در این کتاب نه‌تنها زندگی‌نامه و رویدادهای یک رخداد بزرگ تاریخی را می‌خوانید، بلکه با اثری روان‌شناختی طرف هستید که در آن ویکتور فرانکل به‌واسطه‌ی معنادرمانی که توسط خودش پایه‌گذاری شد، به شما مسیر یافت پادزهر روزهای دشوار را یاد می‌دهد. این کتاب صرفاً یک کتاب مشهور و پرفروش نیست و براساس گزارش‌هایی که تابه‌امروز منتشر شده، این اثر قادر بوده به‌واسطه‌ی آموزه‌های خود زندگی بسیاری از افراد را نجات داده و در دست‌یابی به معنای حقیقتی وجودیت یاری‌شان کرده است. کتاب انسان در جستجوی معنا در طول دهه‌ها و سال‌های پس‌ از انتشارش، بارها توسط نشریات گوناگون به فارسی برگردان شده است. این نسخه با ترجمه‌ی امیر لاهوتی در اختیارتان قرار گرفته که توسط انتشارات جامی منتشر شده است.

جوایز و افتخارات کتاب انسان در جستجوی معنا

• این اثر برای اولین‌بار در سال 1964 در اتریش منتشر شد و در زمان مرگ ویکتور فرانکل، سال 1997، بیش از ده‌میلیون نسخه از کتاب در سراسر دنیا به فروش رسیده بود. براساس آماری که در سال 1997 اعلام شد، این کتاب بیست‌وچهار زبان زنده‌ی دنیا ترجمه شده بود. در سال 2022 اعلام شد که کتاب پرآوازه‌ی انسان در جستجوی معنا بیش از شانزده‌میلیون نسخه فروخته به پنجاه‌ودو زبان دنیا ترجمه شده است.
• قرار گرفتن در لیست ده کتاب تأثیرگذار آمریکایی از سوی کلاب کتاب برگزیده ماه و کتابخانه کنگره

نکوداشت‌های کتاب انسان در جستجوی معنا

• این اثر از ویکتور فرانکل، یک جواهر گران‌بها در زمینه‌ی روایت دراماتیک است. اثری که قادر است معارفه‌ای گیرا و بیان‌گر از خاص‌ترین موج روان‌شناختی عصر ما ارائه دهد. (گوردن آلپورت)
• کتاب انسان در جستجوی معنای یک نمونه‌ی والا از تأثیرات به‌هنگام و اساسی اگزیستانسیالیسم در زندگی واقعی است. این مسئله‌ی مهم که اگزیستانسیالیسم قادر به چه کارهایی است. (سارا بیکول)
• روشی که ویکتور فرانکل در کتاب انسان در جستجوی معنا به واکاوی و کشف اهمیت‌ والای معنای زندگی در بقای انسانی می‌پردازد، تحسین‌برانگیز است. (ماری فولبروک)
• یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای علمی در زمینه‌ی اندیشه‌ی روان‌شناختی در پنجاه سال اخیر. (کارل راجرز)

کتاب انسان در جستجوی معنا برای چه کسانی مناسب است؟

اگر در حوزه‌ی روان‌شناسی پژوهش، مطالعه و تدریس می‌کنید، این کتاب از ویکتور فرانکل را باید بخوانید. همچنین اگر از کسانی هستید که به آثار مربوط به اردوگاه‌های کار اجباری در دوران نازیسم و هولوکاست علاقه دارید یا می‌خواهید یک اثر خودزندگی‌نامه بخوانید، باید بدانید که این اثر از شهرت زیادی در زمینه‌ی مربوطه برخوردار است. گفتنی‌ست که برای کسانی که به کتاب‌های مثبت‌اندیشی و خودرمانی گرایش دارند، کتاب انسان در جستجوی معنا از اعتبار بالایی بهره‌مند است. به‌طور کلی، این کتاب برای تمام کسانی‌ست که به دنبال راهی برای یافتن معنای زندگی‌شان هستند.

در بخشی از کتاب انسان در جستجوی معنا می‌خوانیم

و اینک به فصل روانشناسى زندانیان آزاد شده‌ى اردوگاه کار اجبارى مى‌رسیم. در توصیف و بررسى چگونگى فهم تجربه‌هاى آزادى ناچارم از تجارب شخصى خود سخن بگویم. پیش از این نوشتم که پس از آن همه فشار روحى و عذاب و فرسودگى تن سرانجام پرچمى سفید بر تیرک اردوگاه ما برافراشته شد. در این موقع حالت سرگردانى درونى و روحى ما به آرامش تبدیل شد، امّا اگر بگویم که از خوشحالى بال در آورده و دچار توهّم شده بودیم اشتباه کرده‌ایم. پس چه حادثه اى اتفاق افتاد؟

ما زندانیان فرسوده با پاهایى خسته خود را به طرف دروازه هاى اردوگاه مى‌کشاندیم و با ترس و لرز به اطراف نگاه مى‌کردیم. تلاقى نگاه‌مان به هم پر از بیم و امید و سؤال بود! و سپس چند گام به بیرون اردوگاه رفتیم و امّا این بار کسى بر سر ما فریاد نزد و هیچ نیازى هم نبود که براى فرار از لگد یا کتک جا خالى دهیم. نه، این بار حتى نگهبان‌ها به ما سیگار تعارف مى‌کردند. نمى‌شد آن‌ها را شناخت، همه لباس شخصى پوشیده بودند. به آهستگى از اردوگاه خارج شدیم. به آرامى در امتداد جاده‌اى گام بر مى‌داشتیم که از اردوگاه منشعب مى شد. پاهایمان سست شده و لنگان لنگان پیش مى‌رفتیم. مى‌خواستیم دنیا را با چشمان انسان‌هاى آزاد بنگریم. هر لحظه مى‌گفتیم آزادى، آزادى! ولى قادر به درک آن نبودیم. آن‌قدر در طى سال هایى که در آرزوى آن بودیم این واژه را بر زبان آورده بودیم که اکنون دیگر برایمان بى‌معنى شده بود. دیگر واقعیت آزادى توان نفوذ در ضمیر آگاهمان را نداشت و نمى‌توانستیم این حقیقت را پذیرا شویم که اکنون آزادى از آنِ ما شده است.

فهرست مطالب کتاب

دیباچه
بخش نخست: سرگذشتى در اردوگاه کار اجبارى
بخش دوم: معناى اساسى لوگوتراپى
معنایابى
ناکامى وجودى
نوروزهاى اندیشه‌ زاد (نئوژنیک)
پویایى اندیشه‌اى
خلاء وجودى
معناى زندگى
جوهر وجود
معنى عشق
معناى رنج
مسایل مافوق بیمارى
لوگودراما
معناى غایى
گذرایى زندگى
روش لوگوتراپى
عصبیّت‌هاى قومى
جبر مطلق
ایمان روانپزشکى
روان درمانى انسانى شده