بله
کتاب رگتایم اثر برجسته‌ی ای ال دکتروف با ترجمه‌ی نجف دریابندری، ما را به آمریکای آغاز قرن بیستم می‌برد؛ سرزمینی که در آن رویای پیشرفت با سایه‌ی نژادپرستی، فقر و نابرابری همراه است. این رمان تاریخی آمریکایی، داستان آدم‌هایی را روایت می‌کند که زندگی‌هایشان در نگاه اول بی‌ارتباط به نظر می‌رسد، اما در پیچ و خم تاریخ به هم گره می‌خورد. نویسنده از دل این روایت‌های چندپاره و پرکشش، تصویری زنده و پرتناقض از جامعه‌ی آمریکا می‌سازد.
درباره‌ی کتاب رگتایم
آمریکا در آغاز قرن بیستم، سرزمین اتومبیل‌های تازه، کارخانه‌های پر جنب و جوش، مهاجرانی که در جست‌وجوی زندگی بهتر از راه می‌رسند و مردمی است که به آینده امید بسته‌اند. اما آیا پیشرفت صنعتی و ثروت روزافزون به معنای خوشبختی همگانی است؟ کتاب رگتایم اثر مهم ای ال دکتروف ما را به دل جامعه‌ای می‌برد که در آن پشت ویترین تمدن مدرن، تبعیض نژادی و شکاف طبقاتی همچنان سرنوشت انسان‌ها را تعیین می‌کند.
ای ال دکتروف برای روایت این جهان، به یک قهرمان یا ماجرای واحد بسنده نمی‌کند. او داستان چند شخصیت را پیش می‌کشد که در نگاه نخست، زندگی‌هایی جدا از هم دارند؛ روایت از این زندگی‌ها به سرگذشت شخصیت‌های دیگری می‌رسد و گاهی آنها را در موقعیت‌هایی کنار هم قرار می‌دهد که انتظارش را نداریم. همین رفت‌وآمد میان داستان‌هاست که به رمان نیرویی ویژه می‌بخشد.
وقتی تاریخ و خیال در رمان رگتایم به هم می‌رسند
در کتاب رگتایم ای ال دکتروف چهره‌های واقعی تاریخ در کنار شخصیت‌های خیالی قرار می‌گیرند. هری هودینی، شعبده‌باز مشهور، هنری فورد، صنعتگر نامدار، و اما گلدمن، کنشگر سیاسی و مدافع آنارشیسم، در کنار شخصیت‌هایی پیدا می‌شوند که نویسنده خلق کرده است. به این ترتیب مرز میان تاریخ و داستان کمرنگ می‌شود و وقایع و چهره‌های آشنا در بستری تازه معنایی دوباره پیدا می‌کنند.
ای ال دکتروف از تاریخ صرفا برای پس‌زمینه‌ای از ماجراجویی شخصیت‌ها استفاده نمی‌کند. او از دل زندگی روزمره‌ی آدم‌ها، جامعه‌ای را به تصویر می‌کشد که در آن، صنعت و سرمایه‌داری با سرعت پیش می‌روند، جنبش‌های اجتماعی شکل می‌گیرند و تعریف مردم از آزادی و عدالت دستخوش تغییر می‌شود. این شیوه، این رمان تاریخی آمریکایی را از بازگویی ساده‌ی رویدادهای گذشته فراتر می‌برد و آن را به تاملی درباره‌ی ساز و کارهای قدرت و پیامدهای پیشرفت تبدیل می‌کند.
از زندگی اشرافی تا رویای مهاجران با سرنوشتی مشترک
در یکی از مسیرهای روایی با خانواده‌ای ثروتمند در نیویورک آشنا می‌شویم؛ خانواده‌ای که زندگی نسبتا آسوده‌اش در نگاه نخست، تصویری آشنا از رویای آمریکایی به دست می‌دهد. در سوی دیگر تاته و دخترش قرار دارند؛ مهاجرانی که با فقر و دشواری‌های زندگی در جامعه‌ای غریب دست و پنجه نرم می‌کنند. تاته می‌خواهد از محدودیت‌های زندگی خود عبور کند و آینده‌ای بهتر برای دخترش بسازد. مسیر او نشان می‌دهد که رویای آمریکایی برای همه قابل دسترس نیست و گاهی رسیدن به فرصت‌های تازه، مستلزم عبور از موانعی سخت و ناعادلانه است.
تاثیرگذارترین خط داستانی کتاب رگتایم، به کولهاوس واکر، نوازنده‌ای سیاه پوست، تعلق دارد. وقتی گروهی از آتش‌نشانان سفیدپوست به خودروی او و محبوبش آسیب می‌زنند و به او توهین می‌کنند، کولهاوس تلاش می‌کند از راه قانونی حق خود را پس بگیرد، اما دیوار تبعیض و نژادپرستی در آمریکا پیوسته در برابرش قرار دارد. تلاش او برای اجرای عدالت به مبارزه‌ای خشونت‌بار تبدیل می‌شود و زندگی شخصیت‌های دیگر را نیز درگیر می‌کند.
ای ال دکتروف با کنار هم قرار دادن این سرگذشت‌ها نشان می‌دهد که زندگی شخصیت‌ها با وجود تفاوت‌های آشکارشان از تحولات بزرگ سیاسی و اجتماعی جدا نیست. ثروت، مهاجرت، تبعیض و مبارزه برای عدالت رشته‌هایی هستند که داستان‌های به ظاهر مستقل را به یکدیگر پیوند می‌دهد. کتاب رگتایم نشر خوارزمی از همین مسیر، جامعه‌ای را ترسیم می‌کند که در آن، انتخاب‌های شخصی و سرنوشت انسان‌ها پیوسته زیر تاثیر نیروهایی بزرگ‌تر قرار دارند.
رمان رگتایم؛ روایتی پست‌مدرن از آمریکای مدرن
آنچه کتاب رگتایم را از بسیاری از رمان‌های تاریخی متمایز می‌کند، فقط حضور شخصیت‌های مشهور یا بازآفرینی فضای گذشته نیست؛ بلکه شیوه‌ی روایت آن است. ای ال دکتروف داستان‌های گوناگون را بدون آنکه همواره به یک مسیر خطی و ساده وفادار بماند، کنار هم می‌نشاند.
این ساختار چندروایتی در کنار آمیختن چهره‌های تاریخی و شخصیت‌های خیالی از ویژگی‌های پست مدرن کتاب رگتایم به شمار می‌رود. نویسنده تاریخ را مجموعه‌ای از واقعیت‌های قطعی و جدا از تجربه‌ی انسان‌ها نشان نمی‌دهد؛ بلکه از تخیل ادبی کمک می‌گیرد تا تناقض‌ها و لایه‌های پنهان جامعه را آشکار کند. حاصل روایتی چندپاره اما معنادار است که خواننده را به کشف ارتباط میان داستان‌ها وادار می‌کند.
در این میان نقد اجتماعی رمان رگتایم نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. ادگار لارنس دکتروف جامعه‌ای را نشان می‌دهد که به پیشرفت و آزادی افتخار می‌کند اما هنوز با نژادپرستی و نابرابری طبقاتی دست به گریبان است. رویای آمریکایی در چنین جهانی تصویری یکدست و پر زرق و برق ندارد. برای برخی نوید موفقیت است و برای برخی دیگر، وعده‌ای دور از دسترس. همین تضاد است که به داستان‌ها عمقی فراتر از سرگذشت شخصیت‌ها می‌دهد.
موسیقی رگتایم؛ ضرب‌آهنگ زندگی در آمریکای نو
رگتایم نوعی از موسیقی آفریقایی‌آمریکایی است که به ویژه در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم رواج داشت و به ضرب‌آهنگ‌های سنکوپ‌دار و تاکیدهای نامنتظره‌اش شناخته می‌شود. انتخاب این نام برای رمان رگتایم دکتروف راهی مناسب برای درک ساختار آن پیش روی ما می‌گذارد: همان‌طور که در موسیقی رگتایم، ریتم‌ها و تاکیدهای متفاوت در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، در این داستان نیز روایت میان زندگی‌ها و موقعیت‌های گوناگون حرکت می‌کند و در لحظه‌ای غیر منتظره آنها را کنار هم قرار می‌دهد.
داستان‌ها در کتاب رگتایم همیشه با نظمی مستقیم و پیش‌بینی‌پذیر پیش نمی‌روند؛ گاهی از یکدیگر فاصله می‌گیرند و گاهی در نقطه‌ای مشترک به هم می‌رسند. این ضرب‌آهنگ متغیر، نه‌تنها به فرم رمان شکل می‌دهد، بلکه با فضای آمریکای در حال دگرگونی نیز هماهنگ است؛ جامعه‌ای که در آن، صداهای تازه، تضادهای قدیمی و رویاهای متناقض هم‌زمان شنیده می‌شوند.
کتاب رگتایم ترجمه‌ی نجف دریابندری، برای خوانندگانی جذاب است که در رمان تاریخی به دنبال چیزی فراتر از بازسازی گذشته‌اند. این اثر با ترکیب تاریخ و خیال، روایت چندپاره و نگاهی انتقادی به نژادپرستی در آمریکا، تصویری زنده و پرتناقض از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که در آستانه‌ی تحولات بزرگ قرار گرفته است.
با خرید کتاب رگتایم نشر خوارزمی، به جهان ای ال دکتروف قدم می‌گذارید که در آن هر داستان ضرب‌آهنگ خودش را دارد، اما هیچ‌کدام را نمی‌توان جدا از موسیقی پرآشوب تاریخ شنید. این کتاب را مترجم آشنا و نامدار ایرانی، نجف دریابندری، ترجمه کرده است.
جوایز و افتخارات کتاب رگتایم
- نامزد جایزه‌ی نبولا برای بهترین رمان در سال 1975
- برنده‌ی جایزه‌ی حلقه‌ی منتقدان کتاب ملی در بخش داستانی در سال 1975
- برنده‌ی جایزه‌ی آکادمی و موسسه‌ی هنر و ادبیات آمریکا در سال 1976
- قرار گرفتن در بین 100 رمان برتر قرن بیستم به انتخاب هیئت تحریریه‌ی کتابخانه‌ی مدرن در سال 1998
- قرار گرفتن در فهرست 100 رمان برتر انگلیسی زبان به انتخاب مجله‌ی تایم در سال 2005
اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی از کتاب رگتایم
- فیلم رگتایم (1981) به کارگردانی میلوش فورمن و با بازی جیمز کاگنی، مری استینبرگن و الیزابت مک‌گاورن ساخته شد و نامزد دریافت هشت جایزه‌ی اسکار شد. داستان فیلم بیش از رمان بر مبارزه‌ی کولهاوس واکر جونیور برای عدالت تمرکز دارد.
- تئاتر موزیکال رگتایم با متن ترنس مک‌نالی و موسیقی استیون فلارتی و ترانه‌های لین آرنز، نخستین بار در سال 1996 در تورنتو اجرا شد و در سال 1998 به برادوی راه یافت؛ این اثر چهار جایزه‌ی تونی دریافت کرد.
- تئاتر موزیکال رگتایم در سال 2025 این بار با حضور جاشوا هنری در نقش کولهاوس واکر جونیور، کیسی لوی در نقش مادر و براندون اورانوویتز در نقش تاته، بار دیگر داستان سه گروه اجتماعی آمریکای اوایل قرن بیستم را به صحنه برد. این تولید در سال 2026 جایزه‌ی تونی بهترین احیای موزیکال را دریافت کرد و جاشوا هنری و کیسی لوی نیز برای بازی‌هایشان برنده‌ی جایزه‌ی تونی شدند.
کتاب رگتایم برای شما مناسب است اگر
- به ادبیات پست‌مدرن، رمان‌های اجتماعی و داستان‌هایی علاقه دارید که سرگذشت افراد را به تغییرات تاریخی پیوند می‌زنند.
- دوست دارید رمان‌هایی با روایت چندپاره و شخصیت‌های متعدد بخوانید.
- به ادبیات پست مدرن و تلفیق تاریخ و خیال علاقه‌مندید.
در بخشی از کتاب رگتایم می‌خوانیم
مرد سیاه‌پوست چایش را توی سینی گذاشت. بلند شد، با دستمال لبش را خشک کرد، دستمال را کنار فنجان گذاشت، و به‌طرف پیانو رفت. روی چارپایه نشست و فوراً بلند شد و آن را چرخاند تا ارتفاع چارپایه به‌اندازه‌ای که می‌خواست شد. دوباره نشست. یک گام زد و به‌طرف آنها برگشت. گفت کوک پیانو درست نیست. صورت پدر سرخ شد. مادر گفت آره، ما هیچ بهش نمی‌رسیم. نوازنده باز به‌طرف پیانو برگشت. گفت «وال استریت رگ» اثر اسکات جاپلین بزرگ. شروع کرد به‌نواختن. این پیانو کوکش درست بود یا نادرست، هرگز چنین صداهایی از خودش درنیاورده‌بود. نوتهای کوچولوی روشن مثل گل توی هوا معلق بودند. ملودیها مثل دستۀ گل. انگار که امکانات زندگی جز آنچه موسیقی نشان‌می‌داد در هیچ چیز دیگری نبود. وقتی که قطعه تمام شد کولهاوس واکر روی چارپایه چرخید و دید که تمام خانواده، مادر، پدر، پسر، پدربزرگ، و برادر کوچکۀ مادر رو به‌رویش نشسته‌اند. برادره با پیراهن و بند شلوار از اتاقش پایین آمده‌بود که ببیند کیست که دارد پیانو می‌زند. از میان آنها او تنها کسی بود که موسیقی رگتایم را می‌شناخت. زمانی که در نیویورک شب‌زنده‌داری می‌کرد توی کافه‌ها شنیده‌بود. هیچ انتظار نداشت توی خانۀ خواهرش هم بشنود.
کولهاوس واکر پسر باز هم به‌طرف پیانو برگشت و گفت «برگ‌افرا»، اثر اسکات جاپلین بزرگ. مشهورترین آهنگ «رگ» در خانه طنین انداخت. نوازنده راست پشت پیانو نشسته‌بود، دستهای دراز و تیره‌اش با ناخنهای صورتی مثل این بود که بدون هیچ تلاشی برش گامها و ضرب اوکتاوها را خوشه خوشه از پیانو درمی‌آورد. آهنگ جان‌دار و موسیقی پرنیرویی بود که لحظه‌ای افت نداشت. به‌نظر پسر مثل نوری بود که روی جاهای مختلف فضا می‌افتاد و با نقشهای درهم فراهم‌می‌شد تا جایی که تمام اتاق را از وجود خود نورانی می‌کرد. موسیقی پلکان را پر کرد و تا طبقۀ سوم بالا رفت. آنجا سارای ساکت و سرسخت دست به‌سینه نشسته‌بود و در اتاقش باز بود.
