بله
اگر قرار باشد خبر مرگ یک سرباز را به خانه‌ای ببرید، چه می‌کنید؟ هومر مکالی، در کتاب کمدی انسانی اثر ویلیام سارویان با ترجمه‌ی سیمین دانشور، هر روز با دوچرخه در خیابان‌های شهر ایثاکا می‌گردد و پیام‌های تلگرافی را به دست مردم می‌رساند. نویسنده در این رمان درباره‌ی جنگ می‌نویسد، اما چشمش بیشتر از میدان نبرد به آدم‌هایی است که پشت جبهه زندگی می‌کنند؛ آدم‌هایی که می‌ترسند، عاشق می‌شوند، عزادار می‌شوند و با وجود همه چیز، باز هم صبح از خواب بیدار می‌شوند.
درباره‌ی کتاب کمدی انسانی
ماجرای نوشته شدن کتاب کمدی انسانی داستان عجیبی پشت سر دارد: قرار بود همه چیز از پرده‌ی سینما شروع شود. ویلیام سارویان ابتدا فیلمنامه‌ای برای فیلمی درباره‌ی زندگی در یک شهر کوچک آمریکایی در دوران جنگ نوشت؛ اما چنان مفصل شد که برای یک فیلم معمولی بیش از اندازه طولانی بود. از طرفی هم سارویان می‌خواست خودش فیلم را کارگردانی کند، ولی از پروژه کنار رفت. او به خانه رفت و همان داستان را تبدیل به یک رمان کرد؛ رمانی که خیلی زود پس از انتشار مورد استقبال قرار گرفت و به یکی از آثار شناخته‌شده‌ی او تبدیل شد.
ماجرای کتاب کمدی انسانی ویلیام سارویان، در ایثاکا، شهری کوچک در کالیفرنیا، و در روزهای جنگ جهانی دوم می‌گذرد. هومر مکالی، پسری چهارده ساله، برای کمک به خانواده در تلگرافخانه کار می‌کند و با دوچرخه پیام‌های مردم شهر را به دستشان می‌رساند. برادر بزرگ‌ترش، مارکوس، در جنگ حضور دارد و هومر در غیاب او مسئولیت بیشتری در قبال مادر، خواهر و برادر کوچک‌ترش احساس می‌کند.
اما تلگراف‌های جنگ گرم و شیرین نیستند؛ هومر کم سن و سال باید حامل سیاه‌ترین خبرها باشد: پیام‌های کوتاهی از وزارت جنگ که مرگ فرزندان، همسران و برادران شهر را به آگاهی خانواده‌ها می‌رساند. او کم کم می‌فهمد جنگ نه فقط در میدان نبرد، بلکه می‌تواند در چند خط تلگراف به خانه‌ای کوچک نیز راه پیدا کند. به این ترتیب، در کتاب کمدی انسانی سارویان، داستان هومر فقط داستان نوجوانی نیست که در تلگرافخانه کار می‌کند؛ روایت پسری است که آرام آرام و برخلاف میل خود، مجبور میشود با مرگ، مسئولیت و معنای بزرگ‌شدن روبه‌رو شود.
تحلیل شخصیت‌های کمدی انسانی سارویان
در مرکز کتاب کمدی انسانی هومر مکالی قرار دارد؛ پسری که هنوز کودک است، اما جنگ او را زودتر از موعد با جهان بزرگسالان روبه‌رو می‌کند. در کنار او، یولیسس، برادر چهار ساله‌اش، قرار دارد؛ کودکی کنجکاو و سرشار از شگفتی که دنیا را با همان معصومیتی نگاه می‌کند که هومر به تدریج از دست می‌دهد. مارکوس، برادر بزرگ‌تر، نیز در جبهه است و حضورش حتی زمانی که در خانه نیست، بر زندگی خانواده سنگینی می‌کند. این سه برادر در واقع سه تصویر متفاوت از زندگی‌اند: کودکی که تازه جهان را کشف می‌کند، نوجوانی که ناچار به فهمیدن آن است و جوانی که به سوی جنگ رفته است.
نام هومر و یولیسس تصادفی نیست: هومر یادآور شاعر بزرگ یونان و یولیسس، صورت رومی نام ادیسئوس، قهرمان ادیسه است. حتی ایثاکا نیز همان نام سرزمینی است که ادیسئوس پس از سال‌ها سرگردانی آرزوی بازگشت به آن را داشت. در کتاب کمدی انسانی نیز مانند داستان ادیسهْ جنگ، خانه و انتظار برای بازگشت در مرکز تجربه‌ی شخصیت‌ها قرار می‌گیرد. ویلیام سارویان با این ارجاعات، یک داستان آمریکایی درباره‌ی جنگ و خانواده را به روایتی قدیمی‌تر درباره‌ی خانه، سفر و بازگشت پیوند می‌دهد.
داستان آدم‌های معمولی در سایه‌ی جنگ
باید اشاره کنیم که کتاب کمدی انسانی سارویان فقط داستان هومر نیست. ایثاکا در این رمان شبیه صحنه‌ای بزرگ است که آدم‌های بسیاری از آن عبور می‌کنند؛ سربازانی که به جنگ می‌روند، مادرانی که چشم‌انتظار فرزندانشان هستند، کودکانی که هنوز جهان را سرشار از شگفتی می‌بینند، جوانانی که عاشق می‌شوند و آدم‌های تنهایی که در جست‌وجوی کسی برای حرف زدن‌اند. ویلیام سارویان از خلال این زندگی‌های کوچک، تصویری گسترده از جامعه‌ای می‌سازد که جنگ بی‌آنکه همیشه در آن حضور داشته باشد، بر تمام لحظه‌هایش سایه انداخته است.
در کمدی انسانی هر آدمی داستانی دارد و هیچکس صرفا سیاهی لشکر زندگی دیگری نیست. ممکن است یک تلگراف برای فرستنده فقط چند کلمه باشد، اما برای کسی که آن را دریافت می‌کند، تمام جهانش را تغییر دهد. ویلیام سارویان به همین تفاوت میان ظاهر ساده‌ی زندگی و عمق تجربه‌ی انسان‌ها توجه می‌کند و از کنار آدم‌های معمولی ایثاکا می‌گذرد تا شادی، ترس، تنهایی، عشق و فقدان آن‌ها را ببیند. به همین دلیل، این رمان اجتماعی بیش از آنکه درباره‌ی یک قهرمان باشد، درباره‌ی مجموعه‌ای از انسان‌هاست که در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند.
از دانته تا سارویان؛ مفهوم کمدی انسانی
عنوان کمدی انسانی نشر خوارزمی فقط به معنای داستانی خنده‌دار یا طنزآمیز نیست. این نام یادآور کمدی الهی دانته است؛ اما سارویان به جای سفر در جهان الهی، به جهان انسان‌ها نگاه می‌کند: به خانه‌های کوچک، خیابان‌های یک شهر، خانواده‌هایی که منتظرند، کودکانی که بازی می‌کنند و سربازانی که شاید دیگر هرگز به خانه برنگردند. کمدی اینجا بیشتر به خود پیچیدگی و تمامیت زندگی اشاره دارد؛ جهانی که در آن تراژدی و شادی، مرگ و تولد دوباره‌ی امید، دوشادوش یکدیگر پیش می‌روند.
کمدی انسانی کتابی درباره‌ی جنگ است، اما جنگ در آن فقط صدای گلوله و میدان نبرد نیست؛ جنگ را می‌توان در سکوت مادری دید که منتظر نامه است، در دست‌های پسری که خبر مرگ را به خانه‌ای می‌رساند و در کودکی که هنوز باور دارد دنیا جای زیبایی است. سارویان با نثری ساده، گرم و گاه شوخ، از دل همین جزئیات، داستانی انسانی می‌سازد که تلخی‌اش هیچ‌وقت به ناامیدی مطلق تبدیل نمی‌شود.
علت جذابیت رمان کمدی انسانی
رمان کمدی انسانی نشر خوارزمی از آن دست کتاب‌هایی است که پس از خواندنش، تا مدت‌ها عطر نان تازه، صدای زنگ دوچرخه‌ی هومر و نگاه مهربان مادران ایثاکا در ذهنتان باقی میماند. ویلیام سارویان در این داستان، جهان را از چشم آدم‌هایی معمولی می‌بیند و شاید همین معمولی بودن است که دردها و شادی‌هایشان را به تجربه‌ای آشنا برای خواننده تبدیل می‌کند.
اگر دوست دارید به سراغ رمانی بروید که در آن جنگ نه با صدای گلوله، بلکه با صدای زنگ یک تلفن، رسیدن یک تلگراف و سکوت یک خانه احساس میشود، خرید کتاب کمدی انسانی ترجمه‌ی سیمین دانشور از نشر خوارزمی می‌تواند انتخابی ارزشمند باشد؛ داستانی شیرین و تلخ از ویلیام سارویان که از یک شهر کوچک آغاز میشود، اما به پرسش‌هایی بزرگ درباره‌ی انسان، خانواده، فقدان و امید می‌رسد.
اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی کتاب کمدی انسانی
- نخستین اقتباس سینمایی کمدی انسانی به کارگردانی کلارنس براون در سال 1943 ساخته شد و ویلیام سارویان برای داستان این فیلم جایزه‌ی اسکار بهترین داستان را دریافت کرد.
- اقتباس اس. لی پوگوستین در مجموعه‌ی تلویزیونی DuPont Show of the Month در مارس 1959 پخش شد؛ این اقتباس به متن اصلی وفادار بود و نیویورک تایمز نیز نقد بسیار مثبتی درباره‌ی آن منتشر کرد.
- اقتباس موزیکال کمدی انسانی که نیویورک تایمز آن را نوعی اپرای پاپ فولک توصیف کرد، در 28 دسامبر 1983 در تئاتر پابلیک جوزف پپ روی صحنه رفت و پس از آن به برادوی منتقل شد.
- دومین اقتباس سینمایی با عنوان Ithaca در سال 2015 به کارگردانی مگ رایان ساخته شد و داستان آن نیز بر اساس رمان کمدی انسانی ویلیام سارویان است.
کتاب کمدی انسانی برای شما مناسب است اگر
- به رمان‌های کلاسیک، ادبی و روایت‌هایی درباره‌ی تاثیر جنگ بر زندگی مردم با نثری ساده و دلنشین علاقه دارید.
- از داستان‌هایی درباره‌ی خانواده، کودکی، بلوغ، فقدان و امید لذت می‌برید.
- به ادبیات آمریکا و آثار ویلیام سارویان علاقه‌مندید و می‌خواهید یکی از شناخته‌شده‌ترین رمان‌های او را بخوانید.
- داستان‌هایی را دوست دارید که پشت روایت ساده‌شان، ارجاعات ادبی و لایه‌های معنایی پنهان شده باشد.
در بخشی از کتاب کمدی انسانی می‌خوانیم
تلگراف را با انگشت‌های مضطرب باز کرد. زن مکزیکی خم شد و پاکت پاره‌شده را برداشت و سعی کرد آن را با دست صاف بکند و همین‌طور که این کار را می‌کرد گفت: «تلگراف را کی فرستاده؟ پسرم یوان دومینگو فرستاده؟»
هومر گفت: «نه خانم. تلگراف را وزارت جنگ فرستاده است.»
زن مکزیکی گفت: «وزارت جنگ؟»
هومر به شتاب گفت: «خانم ساندوال، پسر شما مرده است. اما شاید اشتباه کرده باشند. هر کس ممکن است اشتباه بکند. خانم ساندوال، شاید این پسر شما نبوده که کشته شده. شاید کس دیگری بوده است. در تلگراف نوشته‌اند، یوان دومینگو. اما ممکن است تلگراف غلط باشد.»
زن مکزیکی وانمود کرد که چیزی نشنیده است و گفت: «آه نترسید، بیایید تو، بیایید تو. من برای شما شیرینی می‌آورم.» و بازوی پسر را گرفت و او را به سر میزی که وسط اتاق بود برد و او را مجبور کرد که بنشیند.
زن گفت: «همۀ پسرها شیرینی دوست دارند. برایتان می‌آورم.» به اتاق دیگر رفت و زود با یک قوطی کهنۀ شکلات برگشت. در قوطی را باز کرد و هومر داخل قوطی، شیرینی عجیبی دید.
زن گفت: «این شیرینی را بخورید. همۀ پسرها شیرینی دوست دارند.» هومر یک تکه شیرینی از قوطی برداشت و در دهان گذاشت و کوشید آن را بجود.
زن گفت: «شما برای من خبر بد نمی‌آورید. شما پسر خوبی هستید. مثل پسر خودم، یوانیتوی کوچولویم. او هم یک وقتی مثل شما کوچولو بود. یک شیرینی دیگر بخورید.» و نامه‌رسان را مجبور کرد که یک شیرینی دیگر بردارد.
هومر نشسته بود و شیرینی خشک را می‌جوید و زن مکزیکی همچنان حرف می‌زد: «این شیرینی بومی ماست. آن را با انجیر هندی درست می‌کنیم. وقتی بچه‌ام از جنگ برگردد برایش درست می‌کنم. اما شما این را بخورید. شما هم مثل بچه‌ام هستید؟»
و ناگهان به گریه افتاد.
