کتاب افلاطون اثر کارل یاسپرس با ترجمه محمدحسن لطفی از نشر خوارزمی

کارل یاسپرس در کتاب افلاطون، تصویری متفاوت از یکی از اثرگذارترین فیلسوفان تاریخ ارائه می‌دهد؛ فیلسوفی که به باور او هرگز در یک دستگاه فلسفی بسته و نهایی محصور نمی‌شود. این کتاب با بررسی زندگی، آثار، دیالوگ‌ها، نظریه‌ی ایده‌ها، اروس، دیالکتیک و دیدگاه فلسفی افلاطون، ما را به قلب تفکری می‌برد که فلسفه را بیش از آنکه مجموعه‌ای از پاسخ‌های قطعی بداند، راهی برای بیدارشدن و جست‌وجوی حقیقت می‌بیند.

درباره‌ی کتاب افلاطون

کتاب افلاطون بخشی از اثر بزرگ‌تر کارل یاسپرس، کتاب فیلسوفان بزرگ است؛ مجموعه‌ای که در آن متفکران بزرگ بر اساس تاثیری که بر بیداری و خودآگاهی بشر گذاشته‌اند بررسی می‌شوند. نویسنده، از برجسته‌ترین فیلسوفان قرن بیستم، برخلاف بسیاری از تفسیرهای قدیمی تلاشی برای اینکه از آثار افلاطون یک نظام فلسفی منظم بسازد، ندارد. در نگاه او اندیشه‌ی افلاطون پیوسته در حرکت است و ارزش آن دقیقا در همین گشودگی و ناتمام بودن قرار دارد.

این کتاب در چهار بخش، تصویری جامع از زندگی و اندیشه‌ی افلاطون ارائه می‌دهد. کارل یاسپرس ابتدا به زندگی او، آشنایی با سقراط، تاسیس آکادمی و تلاش‌هایش برای پیوند فلسفه و سیاست می‌پردازد. سپس نحوه‌ی تفکر افلاطون، مسئله‌ی ابلاغ حقیقت، اروس، نظریه‌ی ایده‌ها و دیالکتیک را بررسی می‌کند. در ادامه، عقاید او را به سنجش می‌گذارد و در نهایت، جایگاه آثار افلاطون و تاثیر ماندگار او بر تاریخ اندیشه‌ی بشری را نشان می‌دهد.

فلسفه‌ی افلاطون و پیوند آن با اندیشه‌ی سقراط

یکی از مهم‌ترین نکاتی که کتاب افلاطون کارل یاسپرس مطرح می‌کند، پیوند جدایی ناپذیر فلسفه‌ی افلاطون با شخصیت سقراط است. افلاطون در جوانی با سقراط آشنا شد و تا زمان مرگ همراهش بود؛ تجربه‌ای که مسیر فکری او را برای همیشه تغییر داد. نویسنده نشان می‌دهد که برای افلاطون، تفکر چیزی جدا از شیوه‌ی بودن انسان نیست.

دو اصل در این اثر اهمیت ویژه‌ای دارند: نخست اینکه نادانی و دانایی پنداری از بزرگ‌ترین بیماری‌های انسان است و دوم اینکه انسان آگاه، به معنای حقیقی کلمه، خواسته و دانسته مرتکب بدی نمی‌شود. بنابراین فلسفه‌ی افلاطون تنها درباره‌ی شناخت جهان نیست؛ درباره‌ی دگرگون شدن خود انسان از مسیر شناخت است. از این منظر، کتاب افلاطون نشر خوارزمی را می‌توان یکی از آثار مهم در میان کتاب‌های فلسفه برای آشنایی با فیلسوفان بزرگ دانست.

اندیشه‌ی افلاطون؛ از دیالوگ‌ها تا فلسفه‌ی سیاسی

کتاب افلاطون برای فهم بهتر آثار این فیلسوف نوشته‌های او را از جنبه‌های گوناگون بررسی و دسته‌بندی می‌کند؛ از رساله‌های نخستین و سقراطی گرفته تا آثار دوره‌ی میانی، نوشته‌های دیالکتیکی و آثار دوران پیری. «جمهوری»، «مهمانی»، «فایدون»، «فایدروس» و «نامه‌ها» در این بررسی جایگاه ویژه‌ای دارند و موضوعاتی مانند سیاست، کیهان‌شناسی و ریاضیات در کنار یکدیگر دیده می‌شوند. به همین دلیل هم آثار افلاطون را نمی‌توان مجموعه‌ای از متن‌های جدا دانست؛ هر اثر بخشی از مسیر گسترده‌تر برای فهم حقیقت و نسبت انسان با آن است.

در این کتاب، مسئله‌ی سیاست نیز از زندگی و تجربه‌ی تاریخی این فیلسوف جدا نیست. افلاطون شاهد جنگ‌ها، بحران دموکراسی آتن و اعدام سقراط بود. همین تجربه‌ها او را به این باور رساند که جامعه زمانی می‌تواند از بی‌عدالتی رهایی پیدا کند که فیلسوفان اختیار امور را به دست بگیرند. سفرهای او به سیسیل برای تحقق این ایده با شکست روبه‌رو شد، اما این شکست‌ها نیز بخشی از فهم اندیشه‌ی سیاسی او هستند. کارل یاسپرس به جای ارائه‌ی تصویری آرمانی، پیچیدگی و تنش موجود در فلسفه‌ی سیاسی افلاطون را نشان می‌دهد.

کتاب افلاطون کارل یاسپرس؛ دعوتی به پرسش و اندیشیدن

اهمیت کتاب افلاطون در این است که ما را از تصور افلاطون به عنوان فیلسوفی که صاحب مجموعه‌ای از نظریه‌های قطعی است، فاصله می‌دهد. کارل یاسپرس نشان می‌دهد که اندیشه‌ی افلاطون بیشتر شبیه حرکتی مداوم میان پرسش، نادانی، گفت‌وگو و کشف است. به همین دلیل بهترین آثار افلاطون را نیز نمی‌توان فقط برای یافتن چند نظریه‌ی مشهور خواند؛ ارزش آن‌ها در تجربه‌ای است که ما را وامی‌دارد دوباره درباره‌ی دانایی، نیکی، حقیقت و زندگی فکر کنیم.

برای خواننده‌ای که میان کتاب‌های کارل یاسپرس به دنبال اثری برای ورود جدی‌تر به فلسفه‌ی کلاسیک است، خرید کتاب افلاطون نشر خوارزمی می‌تواند در کنار آشنایی با بزرگان فلسفه فرصتی برای نزدیک‌شدن به اندیشه‌ای باشد که هنوز پس از قرن‌ها، به جای بستن راه پرسش، آن را باز می‌گذارد. ترجمه‌ی محمدحسن لطفی، مترجم دوره‌ی کامل آثار افلاطون به فارسی، این اثر را خواندنی‌تر کرده است.

کتاب افلاطون برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های فلسفه، تاریخ اندیشه و آشنایی با بزرگان فلسفه علاقه دارید.
• می‌خواهید فلسفه‌ی افلاطون را فراتر از نظریه‌های مشهورش بشناسید.
• از کتاب‌هایی لذت می‌برید که بیشتر سوال می‌سازند تا پاسخ آماده بدهند.
• به دنبال درک عمیق‌تر دیالوگ‌ها و بهترین آثار افلاطون هستید.

در بخشی از کتاب افلاطون می‌خوانیم

کلمۀ «علم» در نظر افلاطون معنی دیگری دارد، جز آنچه در این زمان از آن درمی‌یابیم. گودال ژرفی این دو را از هم جدا کرده است: علم در نظر افلاطون، تفکر به معنی راستین است که بر اثر آن آدمی دگرگون می‌شود و همانند خدا می‌گردد، در حالی که برای ما بینشی قاطع و الزام‌آور است که تنها با فهم سروکار دارد، و خود آدمی را مداخله‌ای در آن نیست (آنچه در ما «خصوصی» و «شخصی» است ارتباطی با موضوع علم ندارد). برای افلاطون، علم رضایت درونی عمیقی همراه می‌آورد، حال آنکه در علم به معنی جدید سؤال «برای چه خوب است؟» بی‌پاسخ می‌ماند، و در سیر پیشرفت پایان‌ناپذیر به‌سوی مقصدی ناپیدا که در هر گام پله‌ای برای پیشرفت بیشتر ساخته می‌شود محتوای شناسایی رضایتی نمی‌بخشد مگر آنکه شخص به‌صرف پیش‌رفتن به‌سوی مقصد نامعلوم خرسند باشد.

در آکادمی، افلاطون نه تنها به جنبش علمی زمان خود چه در زمینۀ ریاضیات، چه در ستاره‌شناسی و چه در طب (که در آنها علم به معنی جدید در حال ریشه‌گرفتن بود) توجهی خاص داشته است، بلکه با پرسش‌های خود در این جنبش شرکت کرده است. از آن علوم به‌عنوان مواد اولیۀ تفکر فلسفی‌اش سود جسته و نتایج آنها را در اسطورۀ علمی ساختمان جهان، در رسالۀ «تیمائوس»، بکار برده است. روش‌های آنها برای او راهنمایی بود در تمرین تفکر مجرد به یاری مفهوم‌ها به‌عنوان آمادگی برای عروج در دیالکتیک. ولی تأثیر افلاطون در علوم از راه خواستارشدن پایه‌گذاری علم بر فرضیات، و روش تحلیل و تقسیم، و خصوصاً به‌واسطۀ خاصیت تفکرش که در حال پرسش و جنبش دائم ذهن و روح را به‌پیش می‌راند، به معنی دلبستگی او به شناسایی علمی نیست.