کتاب آگوستین اثر کارل یاسپرس با ترجمه محمدحسن لطفی از نشر خوارزمی

میان فلسفه و ایمان همیشه مرزی روشن وجود ندارد. کتاب آگوستین اثر کارل یاسپرس، تلاشی برای فهم همین نقطه‌ی پیچیده در اندیشه‌ی آگوستین است؛ متفکری که فلسفه‌ی یونان و روم را با جهان مسیحیت وارد گفت‌وگویی تازه کرد. نویسنده در این اثر صرفا زندگی آگوستین را روایت نمی‌کند، بلکه شیوه‌ی اندیشیدن، تجربه‌ی ایمان، مسئله‌ی آزادی، عشق، تاریخ و نسبت انسان با خدا را بررسی می‌کند و در کنار اهمیت تاریخی او، تناقض‌های فکری‌اش را نیز برای ما بازگو می‌کند.

درباره‌ی کتاب آگوستین

این کتاب بخشی از پروژه‌ی گسترده‌ی کارل یاسپرس برای آشنایی با بزرگان فلسفه است؛ پروژه‌ای که در آن فیلسوفان صرفا مجموعه‌ای از نظریه‌ها و گزاره‌ها نیستند، بلکه از خلال شیوه‌ی زندگی و اندیشیدنشان فهمیده می‌شوند. آگوستین در این میان جایگاهی ویژه دارد، زیرا اندیشه‌ی او در مرز میان فلسفه‌ی باستان و تفکر مسیحی شکل گرفته است. نویسنده ابتدا به سراغ زندگی و دگرگونی فکری او می‌رود و سپس به ساختار اندیشه‌ی آگوستین می‌پردازد.

آگوستین برای کارل یاسپرس فقط یکی از متفکران مسیحی قرون وسطی نیست؛ او نقطه‌ای است که در آن پرسش‌های فلسفه‌ی کلاسیک وارد افقی تازه می‌شوند. تاثیر افلاطون‌گرایی بر تفکر آگوستین انکارناپذیر است، اما او این میراث را موبه‌مو تکرار نمی‌کند و آن را درون تجربه‌ی مسیحی خود بازسازی می‌کند. به همین دلیل فهم او بدون توجه به هر دو سوی این رابطه دشوار است: از یک سو میراث فلسفی جهان باستان و از سوی دیگر ایمان مسیحی و مسئله‌ی نجات. نویسنده در کتاب آگوستین همین دگرگونی را دنبال می‌کند و بررسی می‌کند چگونه ایده‌های فلسفی مستقل به عناصری در تفکری مبتنی بر ایمان تبدیل می‌شوند.

کتاب آگوستین؛ وقتی فلسفه با ایمان روبه‌رو می‌شود

یکی از مسائل اصلی کتاب آگوستین کارل یاسپرس، رابطه‌ی فلسفه و ایمان است. برای آگوستین ایمان به معنای کنار گذاشتن عقل و تعطیل کردن پرسش‌گری نیست. فلسفه همچنان ابزار جست‌وجوی حقیقت است ولی حقیقتی که او در پی آن است دیگر فقط حقیقتی در مورد جهان محسوس نیست. پرسشی فلسفی به سوی خدا، روح و معنای نهایی وجود کشیده می‌شود و همین تغییر جهت، جایگاه عقل را نیز دگرگون می‌کند.

کارل یاسپرس در این کتاب از همین نقطه به او نزدیک می‌شود و در عین حال از او دور می‌شود. از نظر نویسنده فلسفه می‌تواند انسان را به سوی پرسش از خدا و معنای زندگی ببرد، اما این مسیر با پذیرفتن ساده‌ی یک حقیقت از پیش تعیین‌شده فرق دارد. از این منظر اهمیت آگوستین برای کارل یاسپرس فقط در پیوند دادن فلسفه و مسیحیت نیست؛ بلکه پرسش اصلی این است که آیا می‌توان به خدا و مسائل معنوی باور داشت و در عین حال امکان پرسش، نقد و تفکر آزاد را حفظ کرد.

آزادی و کشمکش اراده در اندیشه‌ی آگوستین

مسئله‌ی آزادی در کتاب آگوستین تنها به این پرسش محدود نمی‌شود که آیا انسان می‌تواند انتخاب کند یا نه. مسئله‌ی دشوارتر، شکاف میان خواستن و توانستن است. انسان ممکن است چیزی را بخواهد و در عین حال در برابر اراده‌ی خودش مقاومت کند؛ گویی درون او پیش از یک میل و خواست فعال وجود دارد. آگوستین این کشمکش را از نزدیک تجربه کرده و آن را به یکی از مباحث اساسی درباره‌ی اراده تبدیل می‌کند.

کتاب آگوستین به همین دوپارگی اراده توجه ویژه دارد. آزادی برای آگوستین هم یک امکان انسانی و هم یک مسئله‌ی دشوار است، زیرا اراده می‌تواند در انتخاب خود دچار انحراف شود و نسبت آن با شر و گناه و لطف الهی پرسش‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. از همین جاست که بحث آزادی با مسئولیت اخلاقی و نسبت انسان با خدا پیوند می‌خورد. آگوستین در نوشته‌های خود در دوره‌های متفاوتی از زندگی‌اش، برداشت یکسانی از توانایی انسان برای انتخاب خیر ندارد و این تحول فکری از نکات مهم مطالعه‌ی اندیشه‌ی اوست.

آگوستین از نگاه کارل یاسپرس

آنچه کتاب آگوستین را از یک زندگی‌نامه‌ی ساده در تاریخ فلسفه جدا می‌کند، نحوه‌ی رودررویی کارل یاسپرس با شخصیت و اندیشه‌ی اوست. این نویسنده ابتدا شیوه‌های تفکر آگوستین را بررسی می‌کند و سپس به سراغ مفاهیمی چون آزادی، عشق و تاریخ جهان می‌رود. در ادامه نیز شخصیت او، نسبتش با متفکرانی چون کی‌یرکگور و نیچه، تفکر کلیسایی و تناقض‌های موجود در اندیشه‌اش را به بحث می‌گذارد. ساختار کتاب نشان می‌دهد که هدف نویسنده تنها ستایش یا رد این متفکر نیست، بلکه می‌خواهد امکان‌ها و محدودیت‌های تفکر او را هم‌زمان ببیند.

از نگاه کارل یاسپرس در کتاب حاضر، اهمیت آگوستین در همین پیچیدگی اوست. او متفکری است که فلسفه را به تجربه‌ی ایمان و درونیات انسان نزدیک می‌کند، اما همین پیوند می‌تواند مسئله‌ی آزادی فلسفی و نسبت حقیقت با اقتدار دینی را نیز پیش بکشد. بنابراین خواندن این کتاب فقط برای بازگشت به گذشته نیست؛ راهی است برای مواجهه با پرسش‌هایی که هنوز درباره‌ی حقیقت، آزادی، ایمان، خودشناسی و معنای زندگی مطرح می‌شوند.

کتاب آگوستین و پرسش‌های ماندگار فلسفی

خواندن کتاب آگوستین نشر خوارزمی برای کسی که می‌خواهد با بزرگان فلسفه آشنا شود، بیش از آشنایی با چند نظریه اهمیت دارد. آگوستین در تاریخ فلسفه جایگاهی دارد که به یک دوره‌ی تاریخی محدود نمی‌شود. پرسش‌های او درباره‌ی زمان و حافظه، اراده و آزادی، عشق، حقیقت، خدا و تاریخ بعدها بارها در فلسفه بازگشته‌اند. اهمیت او فقط در این نیست که یکی از چهره‌های تاثیرگذار مسیحیت بوده است، بلکه در این است که توانست پرسش‌های فلسفه‌ی باستان را با تجربه‌های درونی و جهان‌بینی مسیحی درگیر کند و از این برخورد، مسائل تازه‌ای بسازد.

کارل یاسپرس متفکری را پیش روی ما می‌گذارد که در آثارش می‌توان کشمکش میان عقل و ایمان، آزادی و اراده، زمان و ابدیت و انسان و امر الهی را دنبال کرد. اگر به کتاب‌های فلسفه علاقه دارید، ترجمه‌ی محمدحسن لطفی از کتاب آگوستین نشر خوارزمی می‌تواند راهی برای ورود به یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال فلسفه‌ی باستان، فلسفه‌ی مسیحی و پرسش‌های وجودی انسان باشد.

کتاب آگوستین برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های فلسفه علاقه دارید و می‌خواهید با یکی از متفکران مهم فلسفه‌ی باستان و فلسفه‌ی مسیحی آشنا شوید.
• به کتاب‌های کارل یاسپرس و شیوه‌ی تحلیل او از متفکران بزرگ علاقه دارید و در جست‌وجوی اثری برای آشنایی با بزرگان فلسفه هستید.
• درباره‌ی رابطه‌ی فلسفه و ایمان، عقل و امر الهی کنجکاوید و به دنبال اثری فراتر از یک زندگینامه‌ی معمولی هستید.
• به اندیشه‌ی آگوستین و دیدگاه فلسفی او در مورد آزادی، اراده، عشق، زمان، حافظه و نسبت انسان با خدا علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب آگوستین می‌خوانیم

آگوستین با مایه‌گرفتن از فلسفۀ نوافلاطونی و به‌سائقۀ ایمان به‌خدای یکتای کتاب مقدس چنین می‌اندیشد:

چون خدا را نمی‌توان از راه ادراک بی‌واسطه دریافت، یگانه راه شناختن او عروج به‌سوی اوست، و دلایل اثبات هستی خدا در این عروج به‌آدمی یاری می‌کنند.آگوستین این دلایل را به‌نحو مرتب و مجرد نمی‌آورد، بلکه می‌کوشد تا به‌وسیلۀ آنها شنونده را بر آن دارد که خدا را در برابر خود حاضر احساس کند.می‌گوید: پی‌بردن به‌اینکه جهان برای منظوری ساخته شده و از نظم خاصی برخوردار است ما را به‌سوی خدا رهبری می‌کند و به‌جهان مخلوق محسوس، دلیل هستی آفرینندۀ نامحسوس است.همۀ چیزها اعم از آسمان و زمین و خورشید و ماه و ستارگان و رستنی‌ها و جانوران و آدمی، یک‌زبان می‌گویند: آفرینندۀ ما خداست.

«از آسمان و زمین و خورشید و ماه پرسیدم و هر یک از آنها گفت خدای تو من نیستم.از دریا و دره‌ها و جانوران پرسیدم و آنها نیز پاسخ دادند خدای تو ما نیستیم، از ما فراتر برو...به‌همۀ آنها گفتم: شما همه با من از خدای من سخن گفتید، گفتید شما او نیستید، پس سخنی درباره‌اش بگویید.به‌آواز بلند گفتند: ما را او آفریده‌است.»

خدا در همه جا نهان و در همه جا عیان است.هیچ کس حق ندارد بشناسد که او هست، و هیچ کس حق ندارد او را نشناسد.انکار خدا دیوانگی است.