کتاب انقلاب اثر هانا آرنت با ترجمه عزت الله فولادوند از نشر خوارزمی

اگر فقیر هستید، انقلاب نکنید. این چکیده‌ای از دیدگاه‌های هانا آرنت در کتاب انقلاب است. او انقلاب فرانسه را به دلیل حضور و نقش توده‌های مردم، استبدادی و انقلاب آمریکا را به دلیل وضعیت مالی خوب و جایگاه اجتماعی بالای انقلابیون، درست و آزادی‌بخش می‌داند. این کتاب، انقلاب فرانسه و انقلاب آمریکا را با یکدیگر مقایسه کرده و دلایل برتری انقلاب آمریکا از نظر هانا آرنت را بیان می‌کند.

درباره‌ی کتاب انقلاب

درک فلسفه‌ی فیلسوفان، بدون شناخت آن‌ها و مطلع شدن از بیوگرافی و تجربه‌ای که از سر گذرانده‌اند، ممکن نیست. هانا آرنت (Hannah Arendt)، نویسنده‌ی کتاب انقلاب (On Revolution) و آثار دیگری مانند وضع بشر و توتالیتاریسم و... است. او یهودی آلمانی و متولد سال 1906 است؛ یعنی در زمان روی کار آمدن آدولف هیتلر، جوان بود و هنگامی که گشتاپو او را به مدت چند ساعت دستگیر کرد، از آلمان گریخت و به فرانسه مهاجرت کرد. البته فرانسه نیز در سال 1940 توسط ارتش نازی فتح شد و هانا آرنت به آمریکا گریخت.

تفاوت نگارش و مواضع هانا آرنت پس از مهاجرت او به آمریکا بسیار مشهود است و اگر کتاب‌های او را به ترتیب زمانی بخوانید، تغییر مواضعش را نظاره خواهید کرد؛ به همین دلیل است که ترتیب خواندن کتاب‌های هانا آرنت مهم است و از این طریق می‌توانیم درک کنیم چه عواملی موجب دگرگونی فضای فکری و مواضع سیاسی او شده‌اند.

کتاب انقلاب ترجمه‌ی عزت الله فولادوند در سال 1963، یعنی حدود بیست‌وسه سال بعد از مهاجرت آرنت به آمریکا، نوشته شده است. دهه‌ی شصت میلادی زمانی بود که آمریکا با شوروی در جنگ سرد و تبلیغاتی قرار داشت و از هر طریق می‌کوشید تا حقانیت خود را اثبات کند؛ کتاب انقلاب را نیز می‌توان یکی از موفق‌ترین تلاش‌های فلسفی آمریکا برای اثبات ادعای برتری نظام سیاسی خود نسبت به سایر جوامع دانست.

نظریه هانا آرنت درباره انقلاب آمریکا و فرانسه

اگر بخواهیم خلاصه کتاب انقلاب هانا آرنت را در یک سطر بیان کنیم، باید این اثر را تلاشی برای برتر دانستن انقلاب آمریکا نسبت به انقلاب فرانسه بدانیم. این فیلسوف آلمانی تمام تلاش خود را به کار گرفته تا شواهدی را بیابد که با کمک آن‌ها انقلاب فرانسه را خشن، ناموفق و مستبدانه معرفی کند و انقلاب آمریکا را دریچه‌ای رو به آزادی نشان دهد؛ به هر روی، کتاب حاضر از معروف‌ترین کتاب‌های هانا آرنت است که می‌تواند دیدگاه این فیلسوف نسبت به مفاهیمی مثل شکاف طبقاتی، فقر، خشونت و آزادی را نمایان کند.

هانا آرنت در کتاب انقلاب، فقر را عاملی بی‌ربط به سیاست می‌داند و معتقد است اگر ملتی برای حل بحران فقر و شکاف طبقاتی (مانند مردم قرن 18 فرانسه) دست به انقلاب بزنند، انقلاب آن‌ها به استبداد منجر و به خشونت کشیده می‌شود. او معتقد است انقلاب نباید با قصد رهایی از ظلم صورت بگیرد؛ زیرا گامی سلبی است، بلکه باید با هدف آزادی به ثمر برسد. آرنت انقلاب فرانسه را محدود به «رهایی» می‌داند و اعتقاد دارد که اگر یک ملت نتواند آزادی را طلب کند، به سعادت نمی‌رسد.

انقلاب برای نان یا برای آزادی در جوامع گوناگون

هانا آرنت در کتاب انقلاب، ترجمه‌ی عزت‌الله فولادوند، معتقد است با انقلاب سیاسی نمی‌توان مشکل فقر را حل کرد و فقر اصلاً یک مشکل سیاسی نیست؛ بلکه اقتصادی و اجتماعی است و با انقلاب کردن برطرف نمی‌شود. او مدعی است که انسان فقیر و گرسنه نمی‌تواند صلاح خود را تشخیص دهد و انسان را تا مرز «ضرورت طبیعی» تنزل می‌دهد. کتاب انقلاب انتشارات خوارزمی، انقلاب فرانسه را به این دلیل منجر و منتهی به استبداد و خشونت می‌داند که توده‌ها را وارد سیاست کرد و از فقرا و مردم عامی برای اداره‌ی امور کمک گرفت!

او برتری انقلاب آمریکا بر انقلاب فرانسه را در این می‌داند که مسئله‌ی فقر را با خود به همراه نداشت و انقلابیون (مهاجران) سیه‌روز و محتاج نان نبودند؛ به همین دلیل توانستند بنیان‌های سیاسی آزادی‌بخش به وجود آورند! کتاب انقلاب هانا آرنت مانند اغلب کتاب‌های این فیلسوف، به لنین می‌تازد و سوسیالیسم را راهگشای فقر نمی‌داند؛ زیرا آرنت به‌طور کلی با انقلاب کردن برای به رفاه رسیدن قشر مستضعف مخالف است و پیشنهاد می‌دهد به جای تغییر حکومت، از تکنولوژی و توسعه‌ی اقتصادی فارغ از مسائل سیاسی بهره بگیریم.

با خرید کتاب انقلاب از هانا آرنت، با نظرات فیلسوفی مواجه می‌شوید که فقر را معضلی کاملاً بی‌ربط به سیاست می‌داند و معتقد است اگر فقرا انقلاب کنند، این انقلاب به خشونت و استبداد کشیده می‌شود. این اثر بهترین کتاب هانا آرنت نیست، اما شفاف‌ترین و گویاترین اثری است که نظرات این فیلسوف نسبت به فرودستان و حقوق اجتماعی ایشان را نمایان می‌کند.

کتاب انقلاب برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های جامعه‌شناسی سیاسی علاقه‌مندید و می‌خواهید با آثاری مواجه شوید که عوامل یک انقلاب سیاسی موفقیت‌آمیز را بازگو می‌کنند.
• در جست‌وجوی کتاب‌های فلسفه سیاسی هانا آرنت هستید تا با مفهوم استبداد و دیکتاتوری از نظر فیلسوفی لیبرال، آشنا شوید.
• می‌خواهید بدانید چرا هانا آرنت معتقد است که انقلابِ فقرا به استبداد منتهی می‌شود.

در بخشی از کتاب انقلاب می‌خوانیم

پیش از این گفتیم که شور غم‌خواری در ذهن و دل مردانی که انقلاب آمریکا را برپا کردند، جایی نداشت. جان آدامز می‌نویسد: «حسد و بغض عوام نسبت به اغنیا عمومی است و تنها ترس یا ضرورت آن را مهار می‌کند. گدا هرگز نمی‌تواند فهمد که چرا دیگری باید در کالسکه سوار شود در حالی که او دستش به نان هم نمی‌رسد.» کیست که در دستی این گفته شک کند؟ اما هیچ‌کس نیست که با بینوایی آشنا باشد و از سردی شگفت‌انگیز و «عینیت» آمیخته با «بی‌اعتنایی» این داوری یکه نخورد.

ملویل چون از آمریکا برخواسته بود می‌دانست در مقابل قضاوت نظری مردان انقلاب فرانسه که انسان را طبیعتا نیک سرشت قلمداد می‌کردند چگونه پاسخ ابزار کند اما نمی‌دانست آن دل‌مشغولی شورانگیز را که اساس عملی چنین نظریه‌ای بود و نگرانی دربارۀ محنت خلق را چطور در محاسبه دخالت دهد. از ویژگی‌های داستان «بیلی باد» یکی این است که در آن غنی محسود فقیر نیست بلکه «طبیعت فاسد» نسبت به «طبیعت سالم» حسد می‌ورزد و این معنا را در رشک بردن کلاگارت به بیلی باد مشاهده می‌کنیم؛ دیگر آن‌که کسی که درد نکشیده برای آن‌کس که به مصیبت دچار آمده همدردی نمی‌کند؛ به‌عکس، بیلی باد که خود قربانی شده است برای ناخدا ویر که او را به‌نابودی می‌فرستد غم‌خواری می‌کند.

«مفتش اعظم» روی دیگر سکۀ انقلاب فرانسه است. در این داستان با نظریات سروکار نداریم. آن‌چه می‌شنویم حکایت انگیزه‌های مکنون گفتار و کردار بازیگران اصلی انقلاب است که با بیانی تاریخی بازگو می‌شود.