کتاب گفتگو با کافکا اثر گوستاو یانوش با ترجمه فرامرز بهزاد از نشر خوارزمی

به یک ملاقات خصوصی با فرانتس کافکا دعوت شده‌اید. گوستاو یانوش در کتاب گفتگو با کافکا شما را به این قرار ملاقات دعوت می‌کند. در این کتاب با نظرات کافکا درباره‌ی داستان‌های خودش، وضعیت خانوادگی او، دوران کودکی‌اش، وضعیت یهودیان در اروپای مرکزی در اوایل قرن بیستم و دیدگاه این نویسنده‌ی آلمانی‌‌زبان درباره‌ی نقش ادبیات در دفاع از انسان در برابر وحشت و تنهایی، آشنا می‌شویم.

درباره‌ی کتاب گفتگو با کافکا

کافکا را چگونه می‌شناسید؟ نویسنده‌ای افسرده که در داستان‌هایش همچون موجودی ضعیف در برابر نظامی پیچیده، دیوان‌سالاری قدرتمند و سیستمی پیچیده ایستاده است و نمی‌داند چگونه باید خود را از این دام خلاص کند؟ یا نویسنده‌ای طناز که موقعیت‌هایی کمی تا قسمتی کمدی را به وجود می‌آورد تا تلخی و زهر افکارش را به شیرینی بدل کند؟ کتاب گفتگو با کافکا (Gesprache mit Kafka) با ترجمه‌ی فرامرز بهزاد تصویر کاملاً متفاوتی از این نویسنده را به شما نشان می‌دهد.

فرانتس کافکا (Franz Kafka) برای گوستاو یانوش (Gustav Janouch) فقط یک نویسنده‌ی معروف، استاد یا منتقد اشعارش نیست؛ او رفیق یانوش است و برای او، از احساسات، باورهای مذهبی و سیاسی و آلام روحی‌اش سخن گفته است. کتاب گفتگو با کافکا، اندیشه‌های کافکا و آنچه روان و روح او را در عمر نه‌چندان بلندش رنج و عذاب داده است، برای ما شرح می‌دهد. این کتاب حدود سی سال بعد از تحریر آن توسط نویسنده، با مقدمه‌ای مفصل از ماکس برود که از دوستان کافکا بود، به چاپ رسید.

خاطرات گفت‌وگوهای گوستاو یانوش با فرانتس کافکا

کافکا معتقد بود هر چه روی کاغذ می‌نویسد، اباطیل است. او از اینکه نوشته‌هایش منتشر شوند و دیگران آن‌ها را بخوانند، متنفر بود. مهم‌ترین وصیت فرانتس کافکا این بود که آثارش را پس از مرگ او بسوزانند، اما بازماندگان او، همچون رفیق صمیمی‌اش، ماکس برود، حاضر به از بین بردن آثار کافکا نشدند و همه‌ی نوشته‌هایش، حتی رمان‌های نصفه‌ونیمه‌اش، را به چاپ رساندند.

کتاب گفتگو با کافکا گوستاو یانوش با ترجمه‌ی فرامرز بهزاد به‌نوعی اعترافات و واگویه‌های خصوصی‌ترین اندیشه‌های فرانتس کافکاست. (واقعاً نمی‌دانیم خود کافکا رضایت دارد که ما مطالب این کتاب را بخوانیم یا نه.) کافکا حقوق‌دان بود و در مؤسسه‌ی بیمه‌ی سوانح کارگران، در سمت مشاور حقوقی، مشغول به کار بود. خود او اعتقاد داشت نمی‌تواند از شر و بدی دور بماند و وکیل بودن نیز بیش‌ازپیش او را به سوی شرارت سوق می‌داد.

فرانتس کافکا از زندگی اداری خود نفرت داشت و آرزوی بزرگش این بود که همراه با یهودیان اروپایی که در اوایل قرن بیستم، به سوی فلسطین رفتند، به این سرزمین مهاجرت کند و کشاورز شود. بخش مهمی از کتاب گفتگو با کافکا از انتشارات خوارزمی، به بازگویی اعتقادات و باورهای کافکا اختصاص داده شده است.

ادبیات کافکایی؛ نمودی از تجربه زیسته فرانتس کافکا

گوستاو یانوش در سن هفده‌سالگی، برای خواندن اشعارش نزد نویسنده‌ای بزرگ، به دفتر حقوقی کافکا می‌رفت. کافکا برای او از باورهای دینی و مذهبی‌اش می‌گفت و در کتاب گفتگو با کافکا، بحث‌ها و مخالفت‌های یانوش با کافکا را نظاره می‌کنیم. کافکا در یک خانواده‌ی سنتی و مذهبی یهودی به دنیا آمد و با تعالیم دینی یهودیت رشد کرده بود. او به مطالب تورات و تلمود مسلط بود و به جهان آخرت و سایر آموزه‌های دینی یهودیان کاملاً باور داشت.

کافکا معتقد بود به خاطر یهودی بودن، نمی‌تواند در اروپای مسیحی زندگی عادی داشته باشد. این دیدگاه موجب شده بود تا او همیشه حس کند ضعیف و بیچاره است و این طرز فکر در داستان‌ها و حتی قضاوتش درباره‌ی داستان‌های خودش، نمود پررنگی داشت؛ مثلاً او داستان «قضاوت» را چیزی جز یک شبح نمی‌داند. او این اثر و سایر آثارش را که معمولاً موجودی ضعیف و زبون را ترسیم می‌کنند، مستحق خوانده شدن و مورد توجه قرار گرفتن نمی‌دانست.

فرانتس کافکا برخلاف هر کسی که داستان مسخ را خوانده است، این اثر را بزرگ و مهم نمی‌دانست و اصلاً دوست نداشت درباره‌اش زیاد صحبت کند. او نوشتن داستان را دفاعی در برابر وحشت و شبح‌ها می‌داند. با خرید کتاب گفتگو با کافکا از گوستاو یانوش، به خصوصی‌ترین افکار و شخصی‌ترین لحظات فرانتس کافکا وارد می‌شویم؛ جایی که شبحی از ترس‌های کافکا در انتظار ماست.

کتاب گفتگو با کافکا برای شما مناسب است اگر

• به آثار فرانتس کافکا علاقه‌مندید و می‌خواهید با روحیات و افکار این نویسنده بیشتر آشنا شوید.
• به ادبیات کافکایی و پایان‌های شوکه‌کننده‌ی داستان‌های کافکا علاقه‌مندید و می‌خواهید در مورد ارتباط این نوع ادبیات با زندگی شخصی فرانتس کافکا بیشتر بدانید.
• در جست‌وجوی اثری هستید که شما را با فضای اجتماعی حاکم بر اروپای قرن بیستم آشنا کند.

در بخشی از کتاب گفتگو با کافکا می‌خوانیم

دو روز بعد که کافکا را از اداره تا منزل همراهی می‌کردم، آنچه پدرم گفته بود برایش تعریف کردم. چند لحظه‌ای خاموش ماند، بعد گفت: «آنطورها هم که پدرتان مسأله را می‌بیند، نیست. بین نوع‌دوستی مسیحی و یهودیت، تضادی وجود ندارد. برعکس. نوع‌دوستی یکی از دستاوردهای اخلاقی یهودیان است.

مسیح که نوید رستگاری را برای تمام جهانیان آورد، یهودی بود. دیگر اینکه، هر ارزشی - چه مادی و چه معنوی - در هر حال با خطر همراه است، چون هر ارزشی محتاج حفاظت است. ولی در مورد شرمندگی اطرافیان، حق با پدر شماست. نباید مردم را تحریک کرد. دیو و دد بر عصر ما چنان حاکم‌اند که به‌زودی ناچار خواهیم شد نیکی و عدالت‌خواهی را، چون جرم و جنایت، در خفای محض صورت بخشیم. جنگ و انقلاب تخفیف نمی‌پذیرد. برعکس. انجماد عواطف ما، به‌آتشش دامن می‌زند.»

از لحن کافکا خوشم نیامد. این بود که گفتم: «پس به‌این ترتیب ما - چنانکه در تورات آمده - در میان «تون آتش ملتهب» هستیم!»

کافکا تصدیق کرد: «بله. و اینکه هنوز زنده‌ایم، معجزه است.»

اعتراض کردم: «نه آقای دکتر. معجزه نیست، بلکه کاملاً عادی است. من به آخر زمان اعتقاد ندارم»

کافکا لبخند زد: «این وظیفۀ شماست. شما جوانید. نسل جوانی که به فردا اعتقاد ندارد، به‌خود خیانت می‌کند. زیستن، اعتقاد می‌خواهد.»

«به‌چه؟»

«به همبستگی با مفهوم همۀ اشیا و لحظه‌ها، به‌دوام جاودانی کل زندگی، به نزدیک‌ترین و دورترین چیزها.»