کتاب آشنایی با فوکو نوشتهی پل استراترن، مدخلی فشرده برای شناخت زندگی و مسیر فکری میشل فوکو است، متفکری که بخش مهمی از پژوهشهایش را به بررسی نسبت میان حقیقت و قدرت اختصاص داد. نویسنده شکلگیری فلسفهی میشل فوکو را در امتداد زندگی شخصی و جریانهای فکری قرن بیستم دنبال میکند و روایتی پدید آورده است که ضمن روشنسازی زمینهی تاریخی تفکر فوکو، مفاهیم اصلی اندیشهی او را نیز توضیح میدهد.
دربارهی کتاب آشنایی با فوکو
پل استراترن در کتاب آشنایی با فوکو بیان میکند که در نگاه میشل فوکو، حقیقتی که جامعه در بازهای آن را مطلق میپندارد، کاملا تحت تاثیر شرایط تاریخی و مناسبات اجتماعی قرار دارد. این حقیقت از دل نهادهای مسلط و سازوکارهای ایجاد و حفظ قدرت شکل میگیرد و از طریق همین مسئله است که مفهوم قدرت - دانش در اندیشههای میشل فوکو اهمیت مییابد؛ مفهومی که بر پیوند نزدیک میان تولید دانش و سازوکارهای اعمال قدرت تاکید دارد.
بنابراین میشل فوکو مفاهیم بحث برانگیزی همچون دیوانگی، جرم و جنسیت را نه پدیدههایی با معنی ثابت، بلکه موضوعاتی میداند که تعریف و ماهیتشان درون گفتمانهای مختلف تاریخی، تغییر میکند. به همین دلیل، فوکو تاریخ اندیشه را راهی برای فهم این مسئله میداند که هر دوره چگونه مفاهیم، هنجارها و معیارهای خاص خود را برای تشخیص امر عادی، انحرافی، درست یا نادرست شکل میدهد.
گفتمان و حقیقت و مناسبات قدرت در آثار میشل فوکو
پل استراترن در ادامهی کتاب آشنایی با فوکو، دو مفهوم مهم در اندیشهی میشل فوکو را توضیح میدهد: دیرینهشناسی و تبارشناسی؛ دیرینهشناسی روشی است برای بررسی اینکه در هر دوره، چه چارچوبهای فکری و چه پیشفرضهایی تعیین میکنند کدام ایدهها قابل طرح باشند و چه چیزهایی بهعنوان دانش معتبر پذیرفته شوند. تبارشناسی فوکو نیز روند تاریخی شکلگیری مفاهیم و نظامهای فکری را دنبال میکند و نشان میدهد که بسیاری از آنچه امروز طبیعی یا بدیهی به نظر میرسد، حاصل مجموعهای از تغییرات تاریخی است.

از دیگر موضوعات مورد توجه پل استراترن، نظریهی قدرت فوکو است؛ نظریهای که قدرت را صرفا در اختیار حکومت یا افراد صاحب نفوذ نمیبیند، بلکه آن را در شبکهای از روابط اجتماعی، نهادها و شیوههای نظارت دنبال میکند. از این منظر، قدرت فقط با اجبار و مجازات اعمال نمیشود، بلکه از طریق قوانین و سازوکارهایی که رفتار افراد را تنظیم میکنند نیز تاثیر خود را میگذارد.
خرید کتاب آشنایی با فوکو، شما را با روایتی فشرده و قابلفهم از زندگی، آثار و مهمترین مفاهیم فکری میشل فوکو روبهرو میکند؛ روایتی که بدون ستایش یا رد صریح دیدگاههای او، مسیر شکلگیری اندیشهاش دربارهی حقیقت، دانش، قدرت، گفتمان و مناسبات اجتماعی را توضیح میدهد. این اثر توسط پویا ایمانی به فارسی ترجمه شده و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.
نکوداشتهای کتاب آشنایی با فوکو
- کتابی خوشخوان و روان که به خوبی اطلاعاتش را انتقال میدهد. وقتی خواندنش را شروع کردم، به سختی میتوانستم کنارش بگذارم. (ریچارد برنستاین، نیویورک تایمز)
- کتابی شوخ طبع، روشنگر و به طرز خوشایندی مختصر و کوتاه. (جیم هولت، والاستریت ژورنال)
- هر یک از کتابهای کوچک و جمعوجور این مجموعه، خواندنی و جذاباند و بهخوبی حس و حال زمان و مکان زندگی شخصیت مورد بحث را، زنده میکنند. آثار این مجموعه راهی عالی برای آشنایی با تاریخ اندیشه و تمدن غرب برای خود و دوستانم هستند. (کاترین ای. پاورز، بوستون گلوب)
- در روزگاری که دامنهی توجه آدمها کوتاهتر از همیشه شده، چنین کتابهایی واقعا عالیاند. (داریل رویستر الکساندر، نیویورک تایمز)
کتاب آشنایی با فوکو برای شما مناسب است اگر
- به دنبال معرفیای کوتاه و قابل فهم از فلسفهی میشل فوکو و مسیر کلی اندیشهی او هستید.
- میخواهید پیش از خواندن آثار اصلی فوکو، تصویری کلی از زندگی و مسیر فکری او به دست آورید.
- به رابطهی میان حقیقت، دانش و قدرت در اندیشهی فوکو علاقه دارید.
- میخواهید مفاهیمی مانند گفتمان، تبارشناسی و مناسبات قدرت را در چارچوبی سادهتر بشناسید.
در بخشی از کتاب آشنایی با فوکو میخوانیم
حالا دیگر گوژپشت حیاط مدرسه به آدمی بدعنق تبدیل شده بود. از یکی دو سال قبل کمکم شستاش خبردار شده بود که همجنسخواه است. آنوقتها چنین چیزی نه فقط غیرقانونی، بلکه در جایی مثل پواتیه بهکل غیر قابل تصور بود. پل میشل دیگر حتا نمیتوانست برای گرفتن راهنمایی و قوت قلب به دامان مادر محبوباش پناه ببرد. و در همین برهه، با پدر هم سخت بههم زده بود. پل میشل نوجوان از دنبال کردن سنت خانواده و دکتر شدن سر باز زد. او علاقهای به پزشکی نداشت، همین. با گامهای سنگین از پلهها بالا میرفت، درِ اتاقاش را محکم میکوبید و غرق در مطالعهی یکی از کتابهای تاریخیاش میشد. پیش از آنکه برای دومین بار در امتحان ورودی «اکول نرمال سوپریور» شرکت کند، جای تردید نبود که با نمونهی کامل یک روشنفکر طرفایم. (فوکو رتبهی چهارم کل کشور را به دست آورد.) در این هم البته شکی نبود که وی خوی بیثبات و غیر قابل پیشبینیِ «نمونهی کامل یک روشنفکر» را دارد.
در پاریس، دیگر خودش را تنها میشل مینامید (نام پدرش، پُل، را از اول اسماش انداخت). نخستین سالهای حضور میشل فوکو در اکول نرمال سوپریور آکنده از حوادث و رویدادهای گوناگون بود. یک بار، سینهاش را با تیغ شکافت؛ یک بار هم وقتی با چاقو دنبال دانشجوی دیگری میدوید جلویاش را گرفتند؛ و در موقعیت دیگری، نزدیک بود در اثر مصرف بیش از اندازهی قرص خودکشی کند. زیاد مشروب میخورد و هرازگاهی مواد مخدر را هم تجربه میکرد (کاری که در آن ایام اقلیت کوچکی سراغاش میرفتند). گاه شبهای متوالی غیباش میزد، بعد با چشمهایی گودافتاده و چهرهای نزار و تکیده، در حالیکه غرق در افسردگی بود، تلوتلوخوران به خوابگاه بر میگشت. کمتر کسی حدساش را میزد که قضیه واقعاً از چه قرار است. او نسبت به آنچه در تجربهها و اکتشافاتِ جنسیِ تنهاییاش رخ میداد بهشدت احساس گناه و عذاب وجدان میکرد.
بله
























