بله
کتاب دانش شاد نوشته‌ی فریدریش نیچه، فلسفه را به مجموعه‌ای از تعریف‌های خشک و نتیجه‌گیری‌های ازپیش‌آماده تبدیل نمی‌کند. این کتاب از خواننده می‌خواهد باورهای آشنای خود را دوباره بسنجد: اگر ارزش‌هایی که سال‌ها بدیهی می‌دانستیم اعتبارشان را از دست بدهند، چه چیزی راهنمای انتخاب‌های ما خواهد بود؟ و آیا می‌توان رنج، شکست و ناپایداری زندگی را دید و باز هم زندگی را تأیید کرد؟
درباره‌ی کتاب دانش شاد
این کتاب مجموعه‌ای از جستارهای کوتاه، قطعه‌های فلسفی و شعر است. فریدریش نیچه نخستین نسخه‌ی آن را در سال 1882 منتشر کرد و پنج سال بعد، با افزودن پیشگفتار، کتاب پنجم و چند شعر، شکل گسترده‌تر اثر را به چاپ رساند.
«دانش» در عنوان کتاب، معنای محدود علوم تجربی ندارد. فریدریش نیچه از نوعی شناخت سخن می‌گوید که با کنجکاوی، دقت، تردید و توانایی خندیدن به قطعیت‌های خود همراه است. «شاد» بودن نیز به معنای خوش‌بینی ساده‌لوحانه نیست؛ بلکه به این معناست که انسان، حتی پس از روبه‌روشدن با دشواری‌های زندگی، از اندیشیدن و تجربه‌کردن دست نکشد.
ساختار کتاب دانش شاد فریدریش نیچه بر پایه‌ی بندهای کوتاه و مستقل شکل گرفته است. هر بند موضوعی تازه را پیش می‌کشد: اخلاق، دین، هنر، حقیقت، عشق، تنهایی، دانش و عادت‌های فکری انسان. به همین دلیل، کتاب مسیر خطی یک رساله‌ی دانشگاهی را دنبال نمی‌کند. خواننده باید برای هر قطعه مکث کند و ببیند فریدریش نیچه کدام باور رایج را به پرسش کشیده است.
مرگ خدا و مسئله‌ی ارزش‌ها
یکی از شناخته‌شده‌ترین بخش‌های کتاب، حکایت «دیوانه» و عبارت مشهور «خدا مرده است» است. فریدریش نیچه در اینجا صرفاً خبر از بی‌اعتقادی شخصی نمی‌دهد. منظور او این است که پایه‌های دینی و متافیزیکی‌ای که قرن‌ها به زندگی غربی معنا و نظم داده بودند، دیگر برای بسیاری از مردم قدرت سابق را ندارند؛ اما انسان هنوز با پیامد این تغییر روبه‌رو نشده است.
از نگاه فریدریش نیچه، مسئله‌ی اصلی پس از فروپاشی این تکیه‌گاه‌ها، خلأیی است که در داوری‌های اخلاقی و معنای زندگی پدید می‌آید. اگر قواعد قدیمی دیگر پاسخ‌گو نیستند، آیا انسان فقط گرفتار بی‌معنایی می‌شود یا می‌تواند ارزش‌های تازه‌ای بسازد؟ کتاب دانش شاد پاسخ قطعی و آسانی عرضه نمی‌کند؛ اهمیت آن در جدی‌گرفتن همین مسئولیت است.
بازگشت ابدی و عشق به سرنوشت
فریدریش نیچه در یکی دیگر از قطعه‌های مهم کتاب، ایده‌ی «بازگشت ابدی» را مطرح می‌کند. فرض کنید باید همین زندگی را، با همه‌ی انتخاب‌ها، خطاها و لحظه‌های خوش و تلخش، بارها و بارها تکرار کنید. واکنش شما چه خواهد بود؟ این تصور بیش از آنکه نظریه‌ای درباره‌ی زمان باشد، آزمایشی برای سنجیدن نسبت ما با زندگی است.
در همین مسیر، مفهوم «عشق به سرنوشت» نیز مطرح می‌شود: پذیرفتن زندگی نه فقط در بخش‌های دلخواه آن، بلکه در مجموعه‌ی واقعی و ناقصش. این نگاه به معنای تسلیم‌شدن در برابر وضع موجود نیست. فریدریش نیچه از انسان می‌خواهد سهم خود را در ساختن زندگی بپذیرد و به جای حسرت‌خوردن برای جهانی خیالی، با امکاناتی که دارد انتخاب کند و عمل کند.
چگونه کتاب دانش شاد را بخوانیم؟
خواندن کتاب دانش شاد انتشارات چرخ به‌صورت پیوسته و شتاب‌زده معمولاً نتیجه‌ی خوبی ندارد. بندهای کوتاه آن گاهی طنزآمیز، گاهی تند و گاهی شاعرانه‌اند و هرکدام می‌توانند موضوع گفت‌وگو یا یادداشت‌برداری باشند. ممکن است خواننده با بعضی داوری‌های فریدریش نیچه موافق نباشد؛ اما ارزش کتاب در این است که او را وادار می‌کند دلیل موافقت یا مخالفتش را دقیق‌تر پیدا کند.
رضا ولی‌یاری ترجمه‌ی فارسی این اثر را انجام داده است. خرید کتاب دانش شاد برای خواننده‌ای مناسب است که می‌خواهد با یکی از آثار مهم فریدریش نیچه روبه‌رو شود و درباره‌ی ارزش‌ها، آزادی فردی و معنای تأییدکردن زندگی فکر کند.
کتاب دانش شاد برای شما مناسب است اگر
- به فلسفه‌ی فریدریش نیچه و اندیشه‌های مدرن علاقه دارید.
- از کتاب‌های فلسفی با ساختار کوتاه، گزین‌گویه‌ای و تأمل‌برانگیز لذت می‌برید.
- می‌خواهید مفهوم مرگ خدا، بازگشت ابدی و عشق به سرنوشت را بهتر بشناسید.
- ترجیح می‌دهید فلسفه را در پیوند با زندگی روزمره، اخلاق و انتخاب فردی بخوانید.
در بخشی از کتاب دانش شاد می‌خوانیم
خاستگاه گناه. گناه، به آن صورتی که اکنون هر جا مسیحیت حاکم است یا زمانی حاکم بوده تجربه می‌شود، احساس و ابداعی یهودی است؛ و با فرض این‌که این پس‌زمینه‌ی سراسر اخلاق مسیحی است، می‌توان گفت مسیحیت می‌خواسته کل جهان را «یهودی‌سازی» کند. این‌که تا چه حد در این کار در اروپا موفق بوده است بیش از هر چیز از اینجا معلوم می‌شود که چه‌قدر یونان باستان جهان بدون احساس گناه را بیگانه احساس می‌کنیم، آن هم با وجود تلاش نسل‌ها و بسیاری افراد خارق‌العاده برای ترویج رویکرد توأم با حسن‌نیت به این جهان و پذیرفتن آن: «فقط وقتی توبه کنی خدا به تو رحم خواهد کرد.» برای یک یونانی، این مضحک و آزاردهنده است. یونانی خواهد گفت: «شاید برده‌ها چنین احساسی داشته باشند.»
چیزی که اینجا پیش‌فرض گرفته شده موجودی است که قدرتمند و فوق‌العاده قدرتمند است و بااین‌حال از انتقام لذت می‌برد: قدرت او چنان زیاد است که نمی‌توان هیچ آسیبی به او رساند مگر از حیث احترام. هر گناهی نوعی بی‌احترامی است، توهینی به شأن الاهی و لاغیر! احساس خردشدگی روحی، تحقیر شدن و به خاک کشیده شدن این اولین و آخرین شرط بخشش خداست؛ در کل، احیای احترام الاهی او! این‌که آیا گناه آسیب دیگری وارد کرده است یا نه، این‌که آیا موجب مصیبت عمیق فزاینده‌ای شده است که همچون بیماری آدم‌ها را پشت‌سرهم گرفتار و مبتلا می‌کند یا نه، برای این شرقی احترام‌طلب هیچ فرقی ندارد؛ گناه تجاوزی است به او، نه به بشریت! او کسانی را که بخشش خود را نثارشان کرده از همین سهل‌انگاری در قبال نتایج طبیعی گناه نیز برخوردار می‌کند. خدا و بشریت در اینجا چنان منفک و مقابل هم تصور می‌شوند که اساساً ممکن نیست گناهی علیه بشریت وجود داشته باشد.
