کتاب فرضیه کمونیسم اثر آلن بدیو با ترجمه مراد فرهادپور از نشر مرکز

کتاب فرضیه کمونیسم اثر آلن بدیو، مجموعه‌ای از نوشته‌های فلسفی و سیاسی درباره‌ی سرنوشت اندیشه‌ی کمونیسم پس از تجربه‌های پرهزینه و شکست‌خورده‌ی قرن بیستم است. نویسنده در این اثر از این پرسش آغاز می‌کند که آیا شکست دولت‌ها، احزاب و انقلاب‌هایی که با نام کمونیسم شناخته شده‌اند، به معنای شکست خود ایده‌ی کمونیسم است یا باید میان یک فرضیه‌ی سیاسی و صورت‌های تاریخی تحقق‌یافته‌ی آن تفاوت گذاشت.

درباره‌ی کتاب فرضیه کمونیسم

آلن بدیو کمونیسم را بیش از هر چیز ایده‌ای می‌داند که بر امکان یافتن جهانی بری از نظم مبتنی بر سود، مالکیت خصوصی و نابرابری اجتماعی تاکید دارد. در این برداشت، برابری اجتماعی یکی از عناصر اصلی سیاست‌های رهایی‌بخش توده است، اما نویسنده‌ی کتاب فرضیه کمونیسم میان این ایده و تجربه‌ی شکست‌خورده‌ی دولت‌های کمونیستی و سوسیالیستی قرن بیستم، میان اندیشه و فکر و بازنمود عینی آن در طول یک قرن، فاصله می‌گذارد.

آلن بدیو، اعتراضات می 1968 فرانسه را صرفا اعتراضی دانشجویی نمی‌داند، بلکه آن را نشانه‌ای از بحران شیوه‌های سنتی سیاست‌ورزی چپ‌گرایانه تلقی می‌کند. از نظر او، این رخداد محدودیت الگویی را آشکار کرد که در آن فعالیت سیاسی میان حزب، اتحادیه‌های کارگری و جنبش‌های اجتماعی تقسیم می‌شد. نویسنده با بررسی تاریخی این حادثه، پرسشی اساسی را پیش می‌کشد: اگر حزب سیاسی دیگر نتواند به شکلی موثر، سازمان‌دهی و هدایت سیاست‌های رهایی‌بخش را انجام دهد، چه الگوی دیگری می‌تواند جای آن را بگیرد؟

از مه 1968 تا انقلاب فرهنگی چین

انقلاب فرهنگی چین دیگر بحث مهم کتاب فرضیه کمونیسم است؛ آلن بدیو این رویداد را نمونه‌ای از تلاش برای به چالش کشیدن قدرت بوروکراتیک حزب کمونیست از درون یک نظام سوسیالیستی می‌داند. او در کنار توجه به گاردهای سرخ، کمون شانگهای، ورود کارگران به صحنه‌ی سیاسی و شکل‌گیری کمیته‌های انقلابی، از خشونت، فرقه‌گرایی، آزار روشنفکران و ناتوانی جنبش در ایجاد ساختاری پایدار نیز سخن می‌گوید.

نتیجه‌ای که آلن بدیو از این وقایع می‌گیرد، محدودیت ساختار حزب - دولت است؛ از نظر او، تجربه‌هایی مانند انقلاب فرهنگی چین نشان دادند که حتی زمانی که یک جنبش انقلابی می‌کوشد ساختارهای تثبیت‌شده‌ی قدرت را به چالش بکشد، اگر همچنان در چارچوب قوانین حزب حاکم عمل کند، امکان ایجاد شکل تازه‌ای از سیاست‌ورزی را برای خود به شکل قابل توجهی محدود می‌کند. در این موقعیت، نیرویی که قرار است قدرت حاکم را نقد یا دگرگون کند، به‌تدریج در همان مناسباتی گرفتار می‌شود که قصد عبور از آن‌ها را داشته است.

بحران حزب، دولت و سیاست انقلابی

وقایع کمون پاریس 1871، سومین بخش مهم کتاب فرضیه کمونیسم است. آلن بدیو ابتدا روایت تاریخی کمون و سرکوب خونین آن را مرور می‌کند و سپس به تفسیر مارکس، انگلس و لنین از این واقعه می‌پردازد. اهمیت کمون برای او تنها در کسب کوتاه مدت قدرت نیست، بلکه در ظهور کارگران به‌عنوان نیرویی با ظرفیت مستقل سیاسی و حکمرانی است.

خرید کتاب فرضیه کمونیسم، شما را با اثری بی‌طرف درباره‌ی تاریخ کمونیسم مواجه نمی‌کند، آلن بدیو آشکارا از امکان احیای این ایدئولوژی سیاسی سخن می‌گوید و همین موضع، نقطه‌ی مناقشه برانگیز کتاب است؛ شکست‌های تاریخی، خشونت و سرکوب اجتماعی و سیاسی و بن‌بست‌های اقتصادی و راهبردی کشورهای کمونیستی، در نگاه نویسنده، غالبا به‌عنوان دلایلی مهم برای بازاندیشی در شکل کارکردی حزب، دولت کمونیستی و گروه‌های سیاسی تفسیر می‌شوند و به‌عنوان ادله‌ای برای ابطال خود ایده، به کار نمی‌روند.

از این جهت، کتاب بیش از آنکه پاسخی قطعی درباره‌ی آینده‌ی ‌کمونیسم ارائه کند، تلاشی فلسفی برای حفظ مفهوم رهایی و برابری اجتماعی پس از شکست تجربه‌های تاریخی پی‌درپی کمونیسم است. جست‌وجویی شاید بی‌پایان برای یافتن آن کمونیسم واقعی! این اثر توسط مراد فرهادپور و صالح نجفی به فارسی ترجمه شده و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب فرضیه کمونیسم

• یکی از غم‌انگیزترین و در عین حال خنده‌دارترین کتاب‌های بیست سال گذشته. (جان کپس)
• فردی برابر با افلاطون یا هگل، در میان ما قدم می‌زند! (اسلاوی ژیژک)
• وارث فکری ژان پل سارتر و لویی آلتوسر. (لوسی وادهام)

کتاب فرضیه کمونیسم برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های آلن بدیو و نسبت میان فلسفه و سیاست در آثار او علاقه دارید.
• دوست دارید با یکی از دفاعیه‌های فلسفی معاصر از ایده‌ی کمونیسم پس از تجربه‌های شکست‌خورده‌ی قرن بیستم، آشنا شوید.
• می‌خواهید با نگاه آلن بادیو به مه 68، انقلاب فرهنگی چین و وقایع کمون پاریس آشنا شوید.
• قصد دارید فراتر از سوالاتی همچون کمونیسم چیست با این ایدئولوژی سیاسی آشنا شوید و با مفاهیمی همچون شکست کمونیسم و آینده‌ی آن، بیشتر آشنا شوید.

در بخشی از کتاب فرضیه کمونیسم می‌خوانیم

حتی پیش از آن‌که جنبش به‌راه بیفتد، مسأله همان تناقض دیرپایی بود که در ذات دانشگاهِ سرمایه‌سالار نهفته است. مدت‌ها پیش از نسل ما، فرانسه (1848)، روسیه (17 1905)، چین (1919)، آمریکای لاتین و ژاپن شاهد قیام‌های توده‌ای و قهرمانانۀ دانشجویان علیه دیکتاتوری بورژوایی بودند. در جاهایی دیگر نظیر مکزیک، پدران موفق شدند از منافع خویش در برابر مطالبات خشن پسران دفاع کنند، که خود نشان می‌دهد مانعِ پیش روی جنبش شکننده است: مانعی متشکل از اقدام‌های تحریک‌آمیز، اسلحه و خون‌ریزی.

از سویی، ادغام فزایندۀ علم در نیروهای تولیدی مستلزم ارتقای عام آگاهی نظری توده‌هاست؛ و درعین‌حال، پیش‌فرض کام‌جویی از اجناس و مواهبی که توزیع می‌شوند (اوقات فراغت، مواهب «فرهنگی» و کالاهای پیچیده یا چندوجهی) حدّی از فهم قیدوبندها، درک تأثیرات شنیدن و خواندن آگهی‌های تجاری، نوعی هشیاری نسبت به محرک‌های پیچیده و غیره و غیره است؛ بورژوازی برای دفاع سیاسی‌ اجتماعی از کیان خویش تا حدی متکی به اید‌ئولوژیِ مؤید وجود شکافی است میان لایه‌های میانی (کارمندان شرکت‌ها، مدیران، ناظرها، و کارمندان دولتی) و پرولتاریا. اگر این دو گروه به هر شکل عملی متحد شوند، قدرت طبقاتی کارفرمایان با تهدیدی مهلک مواجه خواهد شد. امروزه، آگاهی از این شکاف به یاری «فرهنگ» انتقال می‌یابد. و سنگ‌بنای دم‌ودستگاه آکادمی تکیه‌گاه آن است: تمایز میان کار فکری و کار یدی. ازاین‌روست که تعلیم «لایه‌های میانی» بر مبنایی توده‌ای لیکن تفکیک‌شده [برای طبقۀ حاکم] ضروری است: چشاندن طعم تحصیلات متوسطه یا حتی عالی به این لایه‌ها حسِ فاصله‌داشتن با طبقۀ کارگر و ترس از پرولتریزه‌شدن را به‌نحوی زایل‌نشدنی در ذهن آن‌ها حک می‌کند.