بله
کتاب کالیبان و ساحره نوشته‌ی سیلویا فدریچی، پژوهشی درهم‌تنیده از تاریخ، اقتصاد سیاسی و نظریه‌ی فمینیستی است که ریشه‌های جهان مدرن را از مسیر تجربه‌ی زنان و تحولات اجتماعی اروپا دنبال می‌کند. نویسنده با بازخوانی رویدادها و مناسباتی که در روایت‌های متعارف از پیدایش سرمایه‌داری کمتر دیده شده‌اند، تصویری متفاوت از نیروهایی ارائه می‌دهد که به شکل‌گیری نظم اقتصادی و اجتماعی جدید انجامید و جایگاه بدن و زنان را در این تاریخ آشکار می‌کند.
درباره‌ی کتاب کالیبان و ساحره
چطور بدن انسان به یکی از میدان‌های اصلی شکل‌گیری سرمایه‌داری تبدیل شد؟ سیلویا فدریچی در کتاب کالیبان و ساحره با بازخوانی تاریخ گذار از فئودالیسم به سرمایه‌داری، سراغ فرایندی می‌رود که در آن بدن، کار، جنسیت و بازتولید اجتماعی به موضوعاتی برای سازمان‌دهی نظم اقتصادی و اجتماعی جدید تبدیل شدند. او تاریخ پیدایش سرمایه‌داری را از زاویه‌ای دنبال می‌کند که در روایت‌های کلاسیک این دوره کمتر دیده شده است: تاریخ زنان و بدن آنان.
سیلویا فدریچی پژوهش خود در کتاب حاضر را با شورش‌های دهقانی و مبارزات طبقاتی اروپای قرون وسطی آغاز می‌کند و به طاعون سیاه، تغییر مناسبات کار، محصورشدن زمین‌های اشتراکی، گسترش استعمار و سرانجام شکار جادوگران می‌رسد. در این روایت، شکار جادوگران بخشی از دگرگونی عمیق مناسبات اجتماعی در آستانه‌ی سرمایه‌داری است. زنانی که به جادوگری متهم می‌شدند، اغلب از میان زنان فقیر و سالخورده انتخاب می‌شدند؛ زنانی که دانش شفابخشی داشتند، بر باروری و تولیدمثل کنترل بیشتری اعمال می‌کردند یا در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی پیشین جایگاهی مستقل‌تر داشتند.
کالیبان و ساحره؛ روایتی متفاوت از تاریخ سرمایه‌داری
یکی از مهم‌ترین استدلال‌های کتاب کالیبان و ساحره سیلویا فدریچی به بازتولید اجتماعی مربوط می‌شود. در نگاه او، تولید نیروی کار تنها در کارخانه و محل کار اتفاق نمی‌افتد و کار خانگی، زایمان، مراقبت از کودکان و پرورش نسل بعد نیز بخشی بنیادین از فرایندی هستند که نیروی کار را تولید و بازتولید می‌کند. از همین منظر، حذف کار خانگی زنان از محاسبات اقتصادی، بخش مهمی از سازوکار تاریخی استثمار را پنهان می‌کند.
سیلویا فدریچی در این کتاب همچنین نشان می‌دهد که شکل‌گیری سرمایه‌داری تنها با تغییر شیوه‌های تولید همراه نبود و خانواده، نقش‌های جنسیتی، رابطه‌ی انسان با بدن و حتی تصور ما از طبیعت و ذهن نیز در این فرایند دگرگون شدند. او با تکیه بر سنت مارکسیستی فمینیستی و در گفت‌وگو و نقد با مارکس، روایتی گسترده از پیدایش جهان مدرن ارائه می‌دهد؛ روایتی که در آن بدن زنان، کار بی‌مزد و کنترل تولیدمثل در قلب تاریخ سرمایه‌داری جای گرفته‌اند.
خرید کتاب کالیبان و ساحره برای خوانندگانی که به تاریخ سرمایه‌داری، فمینیسم، نظریات اجتماعی، تاریخ زنان و اقتصاد سیاسی علاقه دارند، اثری بحث‌برانگیز و جالب توجه است؛ کتابی که بسیاری از مفاهیم آشنای ما درباره‌ی کار، بدن و پیدایش جهان مدرن را دوباره پیش روی‌مان قرار می‌دهد.
این کتاب با ترجمه مهدی صابری از انتشارات چرخ چاپ و روانه‌ی بازار شده است.
نکوداشت‌های کتاب کالیبان و ساحره
- اثری ارزشمند... این کتاب به ما کمک می‌کند رابطه‌ی عمیق میان مردسالاری مدرن، ظهور دولت ملت و گذار از فئودالیسم به سرمایه‌داری را بهتر درک کنیم. (گاردین)
- اثری پیشگامانه... فدریچی به چهره‌ای مهم برای مارکسیست‌های جوان، نظریه‌پردازان سیاسی و نسل جدیدی از فمینیست‌ها تبدیل شده است... او رادیکالی واقعی است که به تعهدات سیاسی خود در عمل پایبند بوده؛ تعهداتی که فقط به دفاع از زنان محدود نمی‌شود و همه‌ی اشکال استثمار را هدف می‌گیرد. (ریچل کوشنر، نویسنده)
- کتاب کالیبان و ساحره اثری پرشور برای بازیابی حافظه‌ای فراموش‌شده است و هم همچون چکشی بر پیکر دستور کار بشریت فرود می‌آید. (پیتر لاینبا، نویسنده)
کتاب کالیبان و ساحره برای شما مناسب است اگر
- به فمینیسم مارکسیستی و نظریه‌های فمینیستی علاقه‌مندید.
- درباره‌ی تاریخ شکل‌گیری سرمایه‌داری و انباشت بدوی مطالعه می‌کنید.
- به رابطه‌ی میان بدن، جنسیت، کار و بازتولید اجتماعی علاقه دارید.
- به دنبال تحلیلی تاریخی از نقش زنان در نظام سرمایه‌داری و تحولات اجتماعی دوران گذار از فئودالیسم هستید.
در بخشی از کتاب کالیبان و ساحره: زنان، بدن و انباشت بدوی می‌خوانیم
آیا ساحره‌کشی‌ها در دنیای نو تأثیری بر رخدادها در اروپا داشتند؟ یا آیا این دو نوع پیگرد صرفاً از سرچشمه‌ی مشترک استراتژی‌ها و تاکتیک‌هایی برکشیده شدند که طبقه‌ی حاکم اروپا از زمان سده‌های میانه با پیگرد بدعت‌گذاران ساخته بود؟
من این پرسش‌ها را با در نظر گرفتن تزی مطرح می‌کنم که لوچیانو پارینتو، تاریخ‌نگار ایتالیایی، پیشنهاد کرد. او استدلال می‌کند که ساحره‌کشی در دنیای نو بر ساخت و پرداخت ایدئولوژی ساحری در اروپا، و نیز سیر حوادث ساحره‌کشی اروپایی تأثیری عمده داشت.
به اختصار، تز پارینتو این است که ساحره‌کشی در اروپا در نیمه‌ی دوم سده‌ی شانزدهم تحت‌تأثیر تجربه‌ی امریکا به پدیده‌ای توده‌ای بدل شد. زیرا در امریکا، مقامات و روحانیت تأییدی بر دیدگاه خویش درباره‌ی شیطان‌پرستی یافتند و درباره‌ی وجود جمعیت یکپارچه‌ای از ساحره‌ها به یقین رسیدند، باور راسخی که سپس در سایقه‌ی مسیحی‌سازی در کشور خود به کار بستند. بنابراین، واردات دیگری از دنیای نو، که مبلغان مذهبی آن را «سرزمین شیطان» توصیف کردند، اقتباس دولت‌های اروپا از انهدام به مثابه‌ی استراتژی سیاسی بود. امری که احتمالاً الهام‌بخش قتل‌عام اوگنوها و گسترش ساحره‌کشی بود که در واپسین دهه‌ی سده‌ی شانزدهم آغاز شد. (پارینتو، 1998: 435 417)(15)
از نگاه پارینتو، گواه پیوند سرنوشت‌ساز میان این دو نوع پیگرد، استفاده‌ی دیوشناسان در اروپا از گزارش‌های هند شرقی است. پارینتو بر ژان بودَن تمرکز می‌کند، اما از فرانچسکو ماریا گوازو نیز نام می‌برد و به عنوان مثال از «اثر بومرنگ» که محصول انتقال ساحره‌کشی به امریکا بود، به نمونه‌ی بازرس پی‌یر لانکر اشاره می‌کند که در خلال چندین ماه پیگرد در منطقه‌ی لابورد (کشور باسک)، کل اهالی را ساحر خواند. پارینتو، نه به عنوان آخرین گواه تزش، به مجموعه‌ای از درون‌مایه‌ها اشاره می‌کند که در نیمه‌ی دوم سده‌ی شانزدهم در گزارش‌های ساحری در اروپا برجسته شد: آدم‌خواری، تقدیم کودکان به شیطان، تجویز پماد و دارو و یکسان‌انگاری همجنس‌گرایی (لواط) با امور شیطانی او استدلال می‌کند سرچشمه‌ی تمام آن‌ها در دنیای نو بود.
