کتاب یک مرد خیلی سازگار

پذیرش جهان با تمام کاستی‌هایش یا تلاش جانانه برای تغییر؟ کتاب یک مرد خیلی سازگار یک نمایشنامه‌ی کمدی درام و از بهترین کتاب‌های اریک امانوئل اشمیت است که تلاشی دارد به این پرسش اساسی پاسخ دهد. این اثر نمایشی هوشمندانه و خواندنی، بر تقابل و تعارض دو جهان‌بینی متفاوت انگشت می‌گذارد و از این رهگذر مفاهیمی همچون عشق، حقیقت، سازش و نقش انسان در زندگی را به چالش می‌کشد.

درباره‌ی کتاب یک مرد خیلی سازگار

تصور کنید که قرار است به‌عنوان نقش اصلی یک نمایشنامه‌ی قدیمی روی صحنه بروید اما ناگهان شخصیت واقعی کتاب، از دل تاریخ بیرون می‌آید و با زیر سؤال بردن تمام برداشت‌هایتان از اثر، حسابی گرد و خاک به پا می‌کند. این همان ایده‌ای است که دستمایه‌ی اریک امانوئل اشمیت (Éric-Emmanuel Schmitt) برای طرح نمایشنامه‌ی یک مرد خیلی سازگار (Un homme trop facile) شده است.

اشمیت با جسارت به سراغ مولیر یکی از مشهورترین چهره‌های تاریخ تئاتر فرانسه و نمایشنامه‌ی جاودانه‌ی او یعنی مردم‌گریز می‌رود و با برداشتن مرز میان ادبیات کلاسیک و نمایش مدرن، گفتگویی پرکشش میان دو انسان با نگرش‌های متفاوت شکل می‌دهد. در واقع کتاب یک مرد خیلی سازگار انتشارات افراز که با ترجمه‌ی ساناز سهرابی پیش رویتان قرار گرفته، در پسِ موقعیت‌های خنده‌آوری که می‌آفریند به مفاهیم بنیادین زندگی نگاهی تازه می‌اندازد.

تفکرات یک مرد خیلی راحت

چند ساعت قبل از شروع اولین اجرای نمایش مردم‌گریز، الکس که بازیگری محبوب، خوش‌برخورد و موفق است، دارد آماده می‌شود که برای اولین بار نقش السست ، شخصیت اصلی نمایشنامه مولیر را بازی کند. اما در آستانه‌ی بالا رفتن پرده، السست واقعی ناگهان ظاهر می‌شود و ماجرای کتاب یک مرد خیلی سازگار اریک امانوئل اشمیت آغاز می‌شود.

السست، همان شخصیت قرن هفدهمی اثر جاودانه‌ی مولیر، مردی منزوی است که از ریاکاری‌های جامعه به ستوه آمده و انتخاب کرده که به گوشه‌ی عزلت بخزد تا از آدم‌ها دور باشد. آدمی که زمین تا آسمان با الکس تفاوت دارد و همین تفاوت، گفتگوی پرچالش، طنزآلود و در عین حال فلسفی و تفکربرانگیزی را رقم می‌زند.

مباحثه‌ی فلسفی در دل یک نمایشنامه‌ی طنز

السستِ نمایشنامه‌ی مولیر می‌خواهد دنیا را تغییر دهد و شکی ندارد که عشق تنها زمانی ارزشمند است که انسان‌ها شایستگی آن را پیدا کنند. این در حالی است که الکس نمایشنامه‌ی یک مرد خیلی سازگار باور دارد که زندگی را باید با تمام نقص‌ها، کمبودها و کاستی‌هایش پذیرفت و انسان‌ها هر خصیصه‌ای داشته باشند، در هر صورت لایق عشق‌اند. اینجاست که جدال فلسفی السست و الکس آغاز می‌شود.

از دل این مباحثه‌ی طنزآلود و تأمل برانگیز پرسش‌هایی مهم سر بر می‌آورند، اینکه آیا سازگاری نشانه‌ی ضعف است یا بلوغ؟ یا برای عشق ورزیدن باید دیگری را تغییر داد یا پذیرش لازمه‌ی عشق است؟ و اینکه انسان در نمایش زندگی بازیگر است یا تماشاگر؟

ادای احترام به روش اریک امانوئل اشمیت

اریک امانوئل اشمیت که توانمندی خاصی در خلق نمایشنامه‌های دوپرسوناژه دارد، در کتاب یک مرد خیلی سازگار هم از این توانمندی بهره برده است و به جای یک مجادله‌ی فلسفی خشک، یک نمایشنامه‌ی طنز می‌آفریند و خواننده در عین لذت بردن از روایت، مدام از پرسشی به پرسش دیگر پل می‌زند. او از این طریق نه‌تنها به شیوه‌ی خود به مولیر ادای احترام می‌کند، بلکه با بازتفسیر یک شخصیت ماندگار خلاقیت و عمق اندیشه‌های خود را به منصه‌ی ظهور می‌گذارد.

تقابل اندیشه‌ها در این نمایشنامه‌ی فلسفی، محور مهمی است که خنده می‌آفریند و با استدلال‌های دو طرفه قدم به قدم مخاطب را پیش می‌برد تا در خلال لبخندهای گاه و بی‌گاه میان آرمان‌گرایی سخت‌گیرانه‌ی السست و خوش‌بینی واقع‌گرایانه‌ی الکس به قضاوت بنشیند.

پس اگر می‌خواهید با یک نمایشنامه‌ی مدرن روی مرز ادبیات کلاسیک و معاصر قدم بزنید و با نگاهی اندیشه‌ورزانه به جهان‌های فکری متفاوت نظر بیندازید، با خرید کتاب یک مرد خیلی سازگار می‌توانید دست در دست اریک امانوئل اشمیت روی این خط باریک پرچالش گام بردارید و در نهایت به بینش منحصر به خود دست یابید.

کتاب یک مرد خیلی سازگار برای شما مناسب است اگر

• به خواندن نمایشنامه‌ی کمدی درام علاقه دارید.
• نمی‌خواهید یکی از بهترین کتاب‌های اریک امانوئل اشمیت را از دست بدهید.
• دلتان می‌خواهد یک نمایشنامه‌ی طنز بخوانید که از درون‌مایه‌ی فلسفی برخوردار باشد.
• نمایشنامه‌ی مردم‌گریزِ مولیر را خوانده‌اید و دلتان می‌خواهد با رویکردی مدرن به این اثر نگاه کنید.
• از خواندن نمایشنامه‌ی فلسفی طنزآلود لذت می‌برید.
• طرفدار ادبیات فرانسه هستید.

در بخشی از کتاب یک مرد خیلی سازگار می‌خوانیم

اودن فریتز: یک شب خانه‌ی دوستی بودم. همین‌که از جلوی صفحه‌ی تلویزیون گذشتم، باید اعتراف کنم به‌طور خیلی اتفاقی، شما را در برنامه‌ای تبلیغاتی در مورد گاوها دیدم.

الکس: [جمله‌اش را تصحیح می‌کند] در مورد پنیر.

اودن فریتز: نه، شما در یک طویله در میان گاوها راه می‌رفتید!

الکس: برای این‌که ما پنیر را از شیر همین گاوها به‌دست می‌آوریم.

اودن فریتز: مهم نیست. شما فوق‌العاده بودید: چشم، سکوت، حضور؛ همان‌قدر طبیعی که گاوها.

الکس: ممنون.

اودن فریتز: و در این‌جا بود که متوجه اصل موفقیتتان شدم: شما تقلب نمی‌کنید. این نقش احمقانه را چنان اجرا می‌کردید که انگار آن را راسین تنظیم کرده بود. نه، واقعاً، این ویدئو در تاریخ سینما ثبت خواهد شد، البته اگر سینما پایدار بماند... [خنده‌ی کوتاهی می‌کند] خلاصه بعد از این‌که شما را در این برنامه کشف کردم، به خودم گفتم: «به دیدنش برو، او می‌تواند.»

الکس: چه‌کاری را می‌تواند؟

اودن فریتز: [مغرور] آه، آه، حس کنجکاوی‌تان را برانگیختم؟

ناشناس آینه: [بااین‌که خوب می‌داند اودن فریتز او را نمی‌بیند، سعی می‌کند مداخله کند] اصلاً!

الکس: [حرف ناشناس آینه را تصحیح می‌کند] خیلی...

اودن فریتز: [راضی، خودی نشان می‌دهد و شروع می‌کند به توضیح دادن دلیل ملاقاتشان] همان‌طور که می‌دانید، آقا، من می‌نویسم!

ناشناس آینه: [به‌سمت الکس برمی‌گردد] شما این را می‌دانستید؟

الکس: نه.

اودن فریتز: ببخشید؟ [بدون کوچک‌ترین شکی به این‌که الکس با ناشناس آینه حرف می‌زند، خیال می‌کند «نه» جواب سؤالش بوده]

الکس: [سوءتفاهم را برطرف می‌کند] می‌گفتم: «نه، چه‌کسی است که این را نداند، چه‌کسی از آن بی‌خبر است؟» هیچ‌کس! البته منظورم اشخاص مهم و بلندمرتبه و اصیل است.