کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما

فاجعه تنها از رذالت آدمی زاده می‌شود؛ ژان پل آلگر، نمایشنامه‌نویس مطرح فرانسوی، در کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما ماجرای فاجعه‌ی اتمی هیروشیما را از زاویه‌ی تازه‌ای روایت می‌کند. این نمایشنامه در سه خط روایی مستقل اجرا می‌شود و داستان را از زبان رود اوتا، یک خواهر و برادر ژاپنی ساکن هیروشیما و روزولت، رئیس جمهور آمریکا و مشاورش روایت می‌کند. گفتنی است که این نمایشنامه، برنده‌ی جایزه‌ی تئاتر معاصر نوجوان بوده است.

درباره‌ی کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما

کمتر کسی در جهان وجود دارد که از آن روز شوم چیزی نشنیده باشد. هر جرم و جنایتی که پیش از این در جهان اتفاق افتاده بود، با سری افکنده و نگاهی شرمگین کنار ایستاد تا یک فاجعه‌ی تازه قد علم کند؛ انفجاری مرگبار که حتی پس از فرو نشستن آخرین شعله‌های آتشش نیز، دست از گرفتن جان بی‌گناهان برنداشت... بمباران اتمی هیروشیما، زخمی است که تا ابد از ذهن جهان پاک نمی‌شود. ژان پل آلگر (Jean-Paul Alègre) در کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما (Moi, Ota, rivière d'Hiroshima) از این مضمون به نفع زیبایی‌شناسی فاجعه استفاده کرده است.

بازتاب بمباران اتمی هیروشیما بر صحنه‌ی تئاتر

ژان پل آلگر از نویسندگان مطرح تئاتر فرانسه و صاحب نشان شوالیه‌ی هنر و ادب است که آثارش حتی در کتاب‌های درسی این کشور تدریس می‌شود. او در کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما یکی از بزرگ‌ترین فجایع جنگی جهان را از زاویه‌ای متفاوت روایت می‌کند. در این اثر، فاجعه‌ی بمباران هیروشیما از نگاه رودخانه‌ی اوتا و با تمرکز بر تجربه‌ی انسانی و زندگی مردم عادی بازگو شده است.

خلق نمایشنامه‌ی من، اوتا، رودخانه‌ی هیروشیما نیز خود داستان جالبی دارد. این نمایشنامه به پیشنهاد شهردار هیروشیما نوشته شد. در ابتدا ژان پل آلگر از نوشتن آن سرباز زد؛ چراکه اعتقاد داشت تا به آن روز هرچه که لازم بوده درباره‌ی این بمباران خاص در جنگ جهانی دوم نوشته شده. اما بعد شهردار از او خواست تا این بار داستان را از زبان رودخانه‌ای روایت کند که از میان این شهر می‌گذرد. این پیشنهاد منبع الهام آلگر شد تا نمایشنامه‌ای بنویسد که در آن، طبیعت راوی جنایت‌های آدمی است.

صدای جنگ از زبان طبیعت

در کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما نشر قطره، چند بازیگر کلیدی داریم. اولی «اوتا» یا همان «اوتاگاوا» است؛ زنی با شمایلی ساده و بی‌پیرایه که معرف رودخانه‌ی شهر هیروشیماست. او با فروتنی و آرامش، آنچه را که دیده تعریف می‌کند و به نوعی راوی نمایش می‌شود. «روزولت»، رئیس جمهور وقت آمریکا به همراه مشاورش «بوش»، گروه دوم بازیگران این نمایشنامه هستند. آن‌ها در میان شلوغی و هرج‌ومرج شهری شلوغ و مدرن، تنها به این فکر می‌کنند که چطور از رقبای آلمانی و روس خود در ساخت جدیدترین تکنولوژی جنگی جهان عقب نمانند. آن‌ها باور دارند که اگر دیرتر به این سلاح دست پیدا کنند، مغلوب میدان‌های جنگشان خواهند بود.

از شخصیت‌های مهم دیگر نمایشنامه‌ی من، اوتا، رودخانه هیروشیما، خواهر و برادری به نام‌های «آکیمیتسو» و «یوشی» هستند که از طریق نامه‌نگاری با هم در ارتباط‌اند. آکیمیتسو در هیروشیما زندگی می‌کند و در نامه‌هایش از زیبایی، آرامش و طبیعت دل‌نشین شهر می‌نویسد؛ از کوه‌های سرسبز، آب زلال دریا و مهربانی مردم. یوشی با خواندن این نامه‌ها مشتاق سفر به هیروشیما می‌شود، اما درست در روزی که تصمیم به رفتن می‌گیرد، بمب‌های اتمی آمریکا بر هیروشیما فرود می‌آیند...

اگر طرفدار ادبیات نمایشی فرانسه باشید، می‌توانید حادثه‌ی دلخراش بمباران هیروشیما را این بار در قالب یک نمایشنامه‌ی فرانسوی تجسم کنید. خرید کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما نوشته‌ی ژان پل آلگر و با ترجمه‌ی طیبه شهرابی فراهانی، به دوستداران تئاتر و هنرهای نمایشی پیشنهاد می‌شود.

کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما برای شما مناسب است اگر

• به تئاتر معاصر فرانسه علاقه دارید.
• دوست دارید بدانید بمباران اتمی هیروشیما چه بر سر زندگی ساکنان این شهر آورده.
• طرفدار ادبیات ضدجنگ هستید.
• به نمایشنامه‌هایی با زبان شاعرانه علاقه دارید.

در بخشی از کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما می‌خوانیم

موسیقی آرامی پخش می‌شود. بازیگر زنی به‌سمت تماشاگران جلو می‌آید. بدون هیچ تأکیدی، با آرامش، نامه‌ای را که مشغول نوشتنش است می‌خواند. به همین‌ منوال، در طول نمایش، تمام صحنه‌های میانی و آن‌هایی که روایتگر حرکت بی‌وقفة قدرتمندان به‌سوی بمب‌اند با صداهای ساده‌ و بی‌تکلف روزمره همراه می‌شوند.

آکیمیتسو: یوشی، برادر عزیزم، امروز از خانۀ عمو کازوهیتو برایت نامه می‌نویسم.

اینجا خانه‌ای معمولی است، اما تمیز و خیلی راحت.

عمو و زن‌عموی عزیزمان، همان‌طور که بابا تعریف ‌کرده بود، آدم‌های بسیار مهمان‌نوازی‌اند. آن‌ها با مهربانی زیاد من را پذیرفتند. شهر هیروشیما خیلی زیبا است.

اینجا کاملاً حس می‌کنی در جنوب هستی. هوا صاف است و کوه‌هایی که شهر را احاطه کرده‌اند پوشیده از درختان‌اند. با این‌همه تنوع درختان، گاهی تقریباً حس می‌کنی وسط جنگلی...

عمو هم، مثل پدرمان، ماهیگیر است و دیروز من را با قایقش به دریا برد. دور جزیره‌ای خارق‌العاده به نام میاجیما گشتیم.

آب صاف و آبی بود.

اصلاً شبیه آبی نیست که در خلیج توکیو دیده بودیم، وقتی بابا ما را با قایق خودش به دریا می‌برد. قایق بابا از قایق عمویمان بزرگ‌تر بود، اما به‌نظر من کندتر بود.

بعد در جزیره پهلو گرفتیم تا عمو کازوهیتو ماهی‌ها را بدهد و به جای آن سبزیجات تازه بگیرد.

از فرصت استفاده کردیم و کمی گشت زدیم. به یاد تو افتادم، چون آنجا پر از گوزن بود. بله، گوزن‌های آزاد، که اصلاً نمی‌ترسیدند. می‌آمدند و از دست ما غذا می‌خوردند، خیلی بامزه است، و حدس می‌زنم که خیلی خوشت بیاید. چون تو حیوانات را خیلی دوست داری و همیشه گله‌مندی از اینکه در شهرهای بزرگ حیوانات کمتر دیده می‌شوند.