کتاب ساعت قلب: حضور در‌ اینجا و اکنون

معرفی کتاب ساعت قلب: حضور در‌ اینجا و اکنون

کتاب ساعت قلب اثر اروین یالوم و فرزندش بنجامین یالوم، در برهه‌ای خاص از زندگی این روانکاو مشهور نوشته شده؛ دوره‌ای که او در نود و سه‌سالگی با زوال حافظه، سوگ همسر و همه‌گیری کرونا روبه‌رو شده بود. یالوم در چنین وضعیتی دیگر نمی‌توانست مانند گذشته درمان‌های بلندمدت چندساله را ادامه دهد، اما به‌جای کنار گذاشتن کامل کار بالینی، شکل تازه‌ای از جلسات درمانی را در قالب تک جلسه‌های یک ساعته پیگیری کرد. کتاب پیش رو شرح این جلسات است.

درباره‌ی کتاب ساعت قلب

اروین یالوم (Irvin D. Yalom) و بنجامین یالوم (Benjamin Yalom) در کتاب ساعت قلب (Hour of the Heart) نشان می‌دهند که حتی یک دیدار کوتاه، اگر با حضور کامل، صداقت و توجه عمیق همراه باشد، می‌تواند برای درمان‌جو ارزشی بسیار بیابد. با توجه به این دیدگاه و ناشی از ضعف حافظه و همه‌گیری کووید، یالوم تک جلسه‌های درمانی یک ساعته‌ای را پیگیری می‌کند که در آن‌ها هم می‌توان احساسات پنهان را آشکار کرد و هم درمان‌جو را به مسیری درست برای ادامه‌ی درمان سوق داد.

کتاب ساعت قلب نوشته‌ی اروین یالوم و بنجامین یالوم به این نکته توجه دارد که این تک جلسه‌های کوتاه، به هیچ وجه جایگزین کاملی برای جلسات معمول روان‌درمانی نیستند، ولی با این وجود می‌توان با استفاده از روش‌هایی، مثل اینجا و اکنونی که یالوم معرفی می‌کند، به‌جای تمرکز طولانی بر گذشته، به آنچه در همان لحظه میان درمانگر و درمان‌جو رخ می‌دهد توجه کرد.

رویکرد درمانی یالوم در کتاب ساعت قلب، نگرشی تازه در پاسخ به این پرسش ایجاد می‌کند که روان‌درمانی چیست و نشان می‌دهد که گاهی تغییر از دل یک ارتباط صادقانه، دقیق و زنده در همان لحظه‌ی گفت‌وگو آغاز می‌شود. آثار اروین یالوم همیشه جزو پرفروش‌ترین کتاب‌های روانشناسی بوده‌اند و این اثر نیز با توجه به متن ساده‌خوان و مضامین جذاب و آموزنده‌ای که در خود جای داده، از این قاعده مستثنی نبوده و توانسته خوانندگان متعددی را در سرتاسر دنیا به خود جذب کند.

از سوگ شخصی تا رابطه‌ی درمانی

کتاب ساعت قلب اروین یالوم بیان می‌کند که هر جلسه‌ی روانکاوی حاوی نکات بسیاری است که توجه به یکایک آن‌ها برای پیشبرد دقیق جلسه‌ی درمانی و ایجاد ارتباطی سالم و موثر بین درمانگر و درمان‌جو، حیاتی است. از این حیث، تکنیک اینجا و اکنون با افزایش تمرکز بر شیوه‌ی حرف زدن، توجه به سکوت‌ها، واکنش‌ها، خشم‌های پنهان، احساس شرم، نیاز به دیده شدن و ترس از صمیمیت به درمانگر در پیشبرد هرچه بهتر و دقیق‌تر جلسات کمک بسیاری می‌کند.

اروین یالوم در کتاب ساعت قلب بیش از همیشه خود و زندگی‌اش را وارد متن اثر می‌کند. او از تنهایی، ترس از مرگ، ضعف حافظه، کودکی دشوار، مرگ همسر و محدودیت‌های جسمی و ذهنی خود سخن می‌گوید. این خود افشایی در کتاب جنبه‌ی نمایشی ندارد؛ بخشی از روش اوست. یالوم نشان می‌دهد که وقتی درمانگر با دقت و مسئولیت از آسیب‌پذیری خود بگوید، ممکن است درمان‌جو نیز دفاع‌های خود را کنار بگذارد و صادقانه‌تر با درد، خشم، سوگ یا احساس گناه خود روبه‌رو شود.

یک ساعت همدلی

اروین یالوم و بنجامین یالوم در کتاب ساعت قلب برای روشن‌تر کردن کارکرد تکنیک اینجا و اکنون، نمونه‌هایی از جلسات روان درمانی با مراجعان مختلف را روایت کرده‌اند. در این روایت‌ها فقط شرح مشکل مراجع نیست، بلکه یالوم نشان می‌دهد که مشکل چگونه در همان لحظه‌ی گفت‌وگو و شیوه‌ی ارتباط مراجع با درمانگر آشکار می‌شود. او بر آنچه همین حالا میان درمانگر و مراجع رخ می‌دهد تمرکز می‌کند.

خرید کتاب ساعت قلب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند با یکی از تازه‌ترین و شخصی‌ترین کتاب‌های اروین یالوم روبه‌رو شوند؛ اثری که از خلال روایت جلسات روان‌درمانی، معنای ارتباط انسانی، حضور در لحظه و نقش رابطه‌ی درمانی در مواجهه با رنج، سوگ و تنهایی را بررسی می‌کند. این کتاب توسط ناهید رسولی به فارسی ترجمه شده و انتشارات خانه‌ی رود آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب ساعت قلب

• اصلا نمی‌توانم بیان کنم که خواندن کتاب ساعت قلب تا چه اندازه زیبا بود. یالوم، بیش از گذشته، با صداقت و تجربه‌ی خود به‌عنوان یک درمانگر و یک انسان پیش رفته است. این کتاب اثری زیبا درباره‌ی ارتباط با دیگران است. (کاربر گودریدز)
• وقتی روان‌درمانگران حافظه‌ی کوتاه‌مدت خود را از دست می‌دهند، چه اتفاقی می‌افتد؟ اگر مانند دکتر اروین یالوم، روان‌درمانگر شناخته‌شده باشند، همان کاری را می‌کنند که در آن بهترین‌اند: سازگار می‌شوند و راهی برای حل مشکل می‌یابند. او به‌جای کار بلندمدت با مراجعان، شروع به برگزاری جلسه‌های یک‌باره‌ی شصت‌دقیقه‌ای کرد؛ جلسه‌هایی که در آن‌ها تمرکز بر اینجا و اکنون است. این کتاب روانشناسی چیزهای زیادی برای فکر کردن پیش روی خواننده می‌گذارد. (کاربر گودریدز)
• کتابی شگفت‌انگیز و صادقانه که باعث شد پیرامون شغلم به‌عنوان درمانگر تأملی دقیق داشته باشم. (کاربر آمازون)

کتاب ساعت قلب برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های اروین دی یالوم علاقه دارید و دوست دارید پیرامون رابطه‌ی درمانگر و درمان‌جو بیشتر بدانید.
• می‌خواهید بدانید روان‌درمانی چیست و به کتاب‌های روانشناسی علاقه دارید.
• دنبال نمونه‌ایی از جلسات روان درمانی هستید که با زبانی روشن و داستانی روایت شده باشد.
• می‌خواهید درباره‌ی سوگ، مرگ، تنهایی، صمیمیت و معنای رابطه‌ی انسانی بیشتر تامل کنید.

در بخشی از کتاب ساعت قلب: حضور در‌ اینجا و اکنون می‌خوانیم

«هانا» روان‌درمانگری اهل استرالیا بود که متن ایمیل زیبای پیشِ ‌رو را برایم فرستاده بود.

هر روز صبح که از خواب برمی‌خیزم «دریچه‌های بسیاری از چرایی، نجواهای بی‌شماری از زمانه» درون خود احساس می‌کنم. برای شعری که می‌خواهد سروده شود غم و اندوه مدیدی با خود حمل می‌کنم. می‌خواهم این وادی را با شما طی کنم.

من نیز همچون بسیاری دیگر از نویسندگان جذب عبارات غیرمعمول می‌شوم و «دریچه‌های چرایی» و «نجواهای زمانۀ» هانا توجه‌ام را به خود جلب کرد. دقیقاً نمی‌دانستم منظورش چیست و به دنبال چه می‌گردد اما خیلی کنجکاو بودم از آن سر دربیاورم.

طی چند روز بعد که حین تشکیل جلسۀ‌مان و از طریق زوم با هم دیدار کردیم، ترسو به نظر می‌رسید حتی می‌توان گفت وحشت کرده بود و با وجود لبخند محتاطانه‌ای که بر لب داشت حین ادای کلمات زبانش گیر می‌کرد. پس آن هانای شاعر که آن خطوط فرازمینی را روی کاغذ آورده بود، کجا رفته بود؟

دست و پا شکسته به من گفت “من چهل و نُه سالمه و مادر سه تا بچه‌م. دو تا بچۀ بزرگترم از خونه رفتن و با همسراشون زندگی می‌کنن. بچۀ کوچیکم هیفده سالشه و به‌تازگی دبیرستان رو تموم کرده. به محض اتمام همه‌گیری کرونا می‌ره دانشگاه. خودمم یه روان‌درمانگرم که تو ملبورن زندگی می‌کنم. به گمونم به لحاظ فکری تمایلاتی به فلسفۀ وجودی داشته باشم که از خود شما تأثیر گرفتم، من با کتاب‌ها و نظریات‌تون آشنا هستم. روان‌درمانیِ خصوصی برای بیمارا ارائه می‌کنم و البته الآن از طریق زوم فعالیت می‌کنم. دلم برای دیدارهای حضوری تنگ شده. البته به گمونم نه‌تنها من بلکه تک تک افرادی که تو این سیاره زندگی می‌کنن! دیگه چی باید بهتون بگم؟ مادرم و سه تا خواهر دیگه‌م تو نیوزیلند زندگی می‌کنن و به محض این‌که منع آمد و شد رو بردارن برای دیدنشون می‌رم اونجا.”

فهرست مطالب کتاب

یادداشت مترجم
پیشگفتار
فصل اول: روزی از روزهای زندگی روان‌درمانگری مسن
فصل دوم: اگر می‌توانستم از آن بیغوله بیرون بیایم
فصل سوم: قرار دومی در کار نیست
فصل چهارم: استعمارگری یا خودنمایی کردن
فصل پنجم: همچون ستاره‌ای دنباله‌دار که بر مدار خود می‌چرخد
فصل ششم: حافظه، آه ای حافظه
فصل هفتم: نبرد در آرامش
فصل هشتم: تهاجم و تعرض
فصل نهم: دریچه‌های چرایی، نجواهای زمانه
فصل دهم: تنهای تنهای تنها
فصل یازدهم: داد و ستد
فصل دوازدهم: اضطراب آلبرت
فصل سیزدهم: نبرد در آرامش، مبارزه با تروما
فصل چهاردهم: سختگیری مشفقانه
فصل پانزدهم: تغییر نقش‌ها
فصل شانزدهم: بدترین کابوسم
فصل هفدهم: حافظه، حافظه، کجایی؟
فصل هجدهم: تولد «جودی اشتاینبرگ»
فصل نوزدهم: روزهای ملال‌آور در لندن
فصل بیستم: آغازی وحشتناک
فصل بیست و یکم: آغازی خارق‌العاده
فصل بیست و دوم: زوال عقل، آه ای زوال عقل
پسگفتار: به قلم بنجامین یالوم