کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک: گ‍زی‍ن‍ه‌ ش‍ع‍ره‍ای‌ ع‍اش‍ق‍ان‍ه‌

عشق و زندگی، جان‌مایه‌ی آثار شاعران بزرگ جهان است. ناظم حکمت یکی از همین شاعران بلندآوازه‌ است. در کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک مخاطب گزیده‌ای از سروده‌های عاشقانه‌ی وی خواهید بود. این گزیده به همت احمد پوری فراهم آمده است.

درباره کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک

«از گرجستان به مسکو رفتم. سرِ راهم از مناطق قحطى‌زده عبور کردم. از صحنه‌هایی که دیدم بسیار متأثر شدم. در مسکو خواستم شعرى به وزن هجایی بگویم و تمامى صحنه‌هایی را که دیده بودم در آن بگنجانم. نتوانستم. ناگهان شکل شعرى که در روزنامه دیده بودم به خاطرم آمد. این شکل با شعر آزاد فرانسه که خوب مى‌شناختم متفاوت بود. به نظرم این طرز بیان بسیار نو و بى‌نظیر بود. شعر «مردمک چشم گرسنگان» را سرودم. در این شکل قافیه نقش مهّمى داشت. براى تسلّط بر کاربرد قافیه تمرین‌هاى زیادى کردم...»

این کلمات را ناظم حکمت، مؤلف کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک، نگاشته است؛ شاعر نامدار ترکیه‌ای - لهستانی که از او به عنوان پدر شعر نو ترکی یاد می‌شود. در سطوری که خواندید، حکمت به وصف مسیری پرداخته که او طی آن از شاعری سنتی که در قالب اوزان کلاسیک شعر می‌سروده، به شاعری نوگرا بدل شده که نیازش به زبان و بیانی نوین برای ابراز اندیشه‌ها و عواطفش را، با خلق فرمِ شعریِ تازه‌ای در زبان ترکی، پاسخ داده است. این فرم نوین، بعدها زمینه‌سازِ ظهور شاعران نواندیشِ بسیاری در زبان ترکی شد. شاعرانی که جملگی، از ناظم حکمت به عنوان پیشکسوت و بزرگِ خویش یاد کرده‌اند.

تأثیر ناظم حکمت بر ادبیات ترکیه را، با تأثیر نیما یوشیج بر ادبیات فارسی مقایسه کرده‌اند. هر دو این شاعران، در جامعه‌ای ظهور کردند که در حال گذار از سنت به مدرنیته بود. در این گیرودار، این دو شاعر به شدت احساسِ نیاز به فرم ادبیِ نوینی می‌کردند که پاسخ‌گوی نیازهای شاعرِ نوین باشد؛ و از آن‌جا که هیچ‌یک از آن دو، این فرم ادبی را در آثار پیشینیان خویش نمی‌یافتند، خود به خلق آن همت گماردند.

در کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک مخاطب گزیده‌ای از اشعار عاشقانه‌ی ناظم حکمت خواهید بود. البته این سروده‌ها، عاشقانه‌های صرف نیستند. حکمت در این اشعار خواندنی، تلقی خاص خویش از عشق را، با تأثراتی که از وقایع سیاسی و اجتماعی پیرامونش گرفته، تلفیق نموده است. از این جهت، عاشقانه‌های حکمت را می‌توان با عاشقانه‌های احمد شاملو، شاعر نوگرای ایرانی، مقایسه کرد. چه، در کار حکمت نیز، همچون آثار شاملو، عشق نه به عنوان احساسی آن‌جهانی و آرمانی، بلکه به مثابه‌ی وضعیتی انسانی به تصویر کشیده شده که کم‌وکیفِ آن، وابسته به محیط اجتماعی‌ست. در همین راستا، می‌توان این را نیز گفت که عشق در نگاه حکمت، مفری‌ست برای گریز از دشواری‌های زندگی در جامعه‌ای بحرانی.

اشعار موجود در کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک، به ترتیب تاریخ سرایش ارائه شده‌اند. ترجمه‌ی این اشعار بر عهده‌ی احمد پوری بوده است. منبع اصلىِ پوری جلد اول و دوم از مجموعه آثار 8 جلدى ناظم حکمت، چاپ بلغارستان بوده است. مقدمه‌اى هم به قلم خود ناظم حکمت در این گزیده گنجانده‌ شده است.

گفتنی است که اثر پیش رو، به همت نشر چشمه در اختیار مخاطبین علاقه‌مند قرار گرفته است.

کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک مناسب چه کسانی است؟

علاقه‌مندان به اشعار عاشقانه و دوست‌داران ادبیات معاصر ترکیه، مخاطبین اصلی کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک، اثر ناظم حکمت، به شمار می‌روند.

با ناظم حکمت بیشتر آشنا شویم

ناظم حکمت (Nâzım Hikmet) در سال 1902 در شهر سالونیکا (واقع در یونان امروزین که در آن ایام متعلق به امپراتوری عثمانی بود)، دیده به جهان گشود. وی دارای تبار و اصالتی لهستانی بود. حکمت از حدود پانزده‌سالگی شعر سرودن را شروع کرد. نوزده سال بیش نداشت که به واسطه‌ی سفرش به اقلیم شوروی و آشنایی با نسلی جدید از هنرمندان انقلابی، شور و شجاعتی فزون از حد در خویش یافت و از همان زمان به فکر تغییر بنیان‌های شعر ترکی افتاد. به نحوی که به مرور، با آثار فراوانی که خلق کرد، نام خود را به عنوان پیشگام شعر نو در زبان ترکی بر سر زبان‌ها انداخت.

این شاعر شوریده زندگی پرافت‌وخیزی داشت که متأسفانه پرداختن به جزییات آن در مجالی چنین اندک، میسر نیست. در ادامه مروری خواهیم داشت بر عناوین ترجمه‌شده از ناظم حکمت در زبان فارسی: «خون سخن نمی‌گوید»، «تو را دوست دارم چون نان و نمک»، «با دست‌های پر از خورشید» و «کجاست دستان تو؟».

در بخشی از کتاب تو را دوست دارم چون نان و نمک می‌خوانیم

موى افتاده به پیشانیت
ناگاه پس مى‌رود
به یکباره در درون زمین چیزى مى‌آشوبد.
درختان در تاریکى
به نجوا.
دوردست‌ها
جائى که نگاه را راه نیست
ماه باید در کار طلوع باشد
اما هنوز در میانه آسمان نیست
تا از میان برگ‌ها پائین خزد
و شانه‌هاى تو را روشن کند.
اما مى‌دانم
نسیمى با ماه سر خواهد رسید
درختان به نجوا خواهند شد
بازوان برهنه‌ات خواهد لرزید.