کتاب استنطاق: مشروح بازجویی‌های داستایفسکی در زندان تزار

محفل پتراشفسکی در دهه 1840 متشکل از گروهی روشنفکران روس بود که فئوردور داستایوفسکی در آن عضویت داشت. او به اتهام عضویت در این انجمن دستگیر، بازجویی و تبعید شد و بعدها در کتاب استنطاق شرح دستگیری و بازجویی‌ها را بازتاب داد. این کتاب که در گروه خاطرات و زندگینامه طبقه‌بندی می‌شود، احساسات، ترس‌ها و باورهای داستایوفسکی را در برابر قدرت مطلقه عیان می‌کند و می‌تواند بخشی از تاریخ روسیه و زمینه‌‌های شکل‌گیری رمان‌های داستایوفسکی را نمایش دهد.

درباره‌ی کتاب استنطاق

فئودور داستایوفسکی (Fyodor Dostoevsky) در دوران جوانی در حلقه‌ای ادبی به نام «محفل پتراشفسکی» فعالیت می‌کرد که اعضای آن به بحث درباره‌ی اصلاحات اجتماعی، لغو نظام ارباب‌ورعیتی و مطالعه‌ی آثار ممنوعه می‌پرداختند. این گروه تحت نظر پلیس مخفی قرار داشت تا اینکه در آوریل 1849، اعضای آن به جرم توطئه برای براندازی حکومت تزاری دستگیر شدند. محاکمه‌ی داستایوفسکی هشت ماه طول کشید و پس از این مدت طولانی، داستایوفسکی به همراه دیگر اعضای گروه، در دادگاه تزاری به اعدام با جوخه آتش محکوم شد؛ اما حکم او در لحظات آخر به چهار سال کار اجباری در سیبری کاهش یافت. این تجربه، به یکی از مهم‌ترین دوره‌های زندگی‌اش تبدیل شد و تأثیر عمیقی بر آثار بعدی او گذاشت که سبب شد بسیاری از شخصیت‌های رمان‌های داستایوفسکی، مانند «جنایت و مکافات»، «برادران کارامازوف»، «شیطان‌ها» و به‌ویژه «یادداشت‌هایی از خانه مردگان» تحت تأثیر تجربیات او در زندان و تبعید شکل بگیرند. کتاب استنطاق (Объяснения и показания) نوشته‌ی فئودور داستایوفسکی شرح بازجویی‌هایی است که در زندان تزارها شکل گرفته است.

کتاب استنطاق با عنوان انگلیسی Interrogation نه تنها گزارشی از یک بازجویی سیاسی است، بلکه به‌عنوان یک زندگینامه‌ی خودنوشت، شخصیت و جهان‌بینی داستایوفسکی را منعکس می‌کند. نویسنده در این اثر، با صداقتی بی‌پرده، به تحلیل احساسات، ترس‌ها و باورهای خود در برابر قدرت مطلقه‌ی تزارها می‌پردازد. در این کتاب نه تنها با بخشی از زندگی و افکار داستایوفسکی آشنا می‌شوید، بلکه بخشی از تاریخ روسیه‌ی تزاری را خواهید دانست و تجربیاتی را که نقش مهمی در شکل‌گیری رمان‌های داستایوفسکی داشتند، خواهید شناخت.

این کتاب را نشر برج با ترجمه‌ی عبدالمجید احمدی منتشر کرده است.

کتاب استنطاق برای شما مناسب است اگر

• دوست دارید درباره‌ی بینش داستایوفسکی بیشتر بدانید و بفهمید در زندان و بازجویی چه اتفاقاتی برای او افتاد.
• می‌خواهید درباره‌ی تاریخ روسیه‌ی تزاری بیشتر مطالعه کنید.
• علاقه‌داردید با بحث‌های داستایوفسکی در حوزه‌ی فلسفه‌ی اخلاق و سیاست بیشتر آشنا شوید.

در بخشی از کتاب استنطاق: مشروح بازجویی‌های داستایفسکی در زندان تزار می‌خوانیم

از میان آشنایان خودِ پتراشفسکی، من هنوز تعدادی را به ‌نام نمی‌شناسم، مثلاً نام‌های آخشاروموف و برِستوف تنها پس از دستگیری به گوشم خوردند؛ یا مثلاً همین آقای کراپوتوف که تا جایی که یادم می‌آید، تنها یک بار او را در منزل پتراشفسکی دیدم یا کاشکین، که او را به‌قیافه نمی‌شناسم و حتی یک بار هم او را در جلسات پتراشفسکی ندیده‌ام. اما با بعضی از میهمان‌ها ارتباط نزدیک‌تری یافتم. این را هم باید در نظر داشت که صرفاً همه‌ی آشنایی‌ها در جلسات پتراشفسکی شکل نگرفته بودند. پلِشِیِف، دورُف و پالم از نزدیکان من بودند. علاوه بر آن‌ها، من دِسبوتِ کوچک، کایدانوف، لوُف، مُمبللی، بالاسوگلو و فیلیپوف را هم از پیش می‌شناختم. این آقایان زیاد به جلسات پتراشفسکی می‌رفتند، اما یادم است که آن‌ها هم این‌طور نبود که هر هفته حضور داشته باشند. مثلاً کایدانوف در طول زمستان تنها در چهار جلسه حضور داشت، کوزمین فقط یک جلسه بود و پلِشِیِف هم، اگر اشتباه نکنم، تنها چهار جلسه حضور داشت. دسبوت بزرگ را تقریباً به خاطر نمی‌آورم. او و برادرش ایپالیت، کایدانوف و پالم تقریباً هیچ‌وقت در بحث‌ها شرکت نمی‌کردند. دو نفر هم با معرفی من وارد این جلسات شدند: گالاوینسکی و برادرم. گالاوینسکی می‌خواست به کازان مهاجرت کند. پتراشفسکی خیلی اتفاقی از طریق من فهمید که دوستم عازم کازان است و به من گفت می‌خواهد نامه‌ای به کازان بفرستند و می‌خواهد در صورت امکان، این نامه را از طریق گالاوینسکی بفرستد. من هم قول دادم گالاوینسکی را به خانه‌اش ببرم. گالاوینسکی پیش از این، شایعاتی درباره‌ی جلسات پتراشفسکی شنیده بود و یک بار هم از خودِ من درمورد او و جلساتش پرسیده بود. به همین خاطر هم به‌سادگی متقاعد شد تا همراه من بیاید. من گالاوینسکی را با این هدف همراه خودم بردم تا او را به پتراشفسکی و آشنایانش معرفی کنم و البته مطلع بودم که گالاوینسکی پیش از نقل‌مکان به کازان تنها دو بار می‌تواند از منزل پتراشفسکی دیدار کند. وجدانم آسوده بود، زیرا این آشناییِ -به‌زعم من- ناخوشایند و کسل‌کننده قرار بود تنها و تنها به دو دیدار ختم شود. گالاوینسکی تنها دو بار میهمان پتراشفسکی بود.