زندگینامه و کتاب‌های سوتلانا آلکسیویچ

زندگینامه سوتلانا آلکسیویچ

سوتلانا آلکسیویچ (Svetlana Alexievich) در 31 مه‌ی سال 1948 میلادی در شهر ایوانو-فرانکیفسک در اوکراین به‌ دنیا آمد. مادرش اوکراینی و پدرش اهل بلاروس بود. سوتلانا آلکسیویچ در بلاروس بزرگ شد و پس از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان، کار خود را به عنوان روزنامه‌نگار با چند روزنامه‌ی محلی آغاز کرد. او در سال 1972 از دانشگاه بلاروس فارغ‌التحصیل شد و پس از آن هم به صورت جدی‌تر به کار روزنامه‌نگاری پرداخت.

در همین دوران روزنامه‌نگاری بود که سوتلانا آلکسیویچ فرصت همکاری با روزنامه‌نگاران مطرح و بزرگی همچون هانا کرال (Hanna Krall) را پیدا کرد و از آن‌ها اصول حرفه‌ای کار روزنامه‌نگاری و توجه به مخاطب را آموخت.

در سال 1989، کتاب سوتلانا آلکسیویچ با عنوان «پسرانی از جنس روی» که درباره‌ی جنگ افغانستان و شوروی نوشته شده است با انتقادات مثبت و منفی فراوانی روبه‌رو شد و نام او را بر سر زبان‌ها انداخت. با این حال، این اثر و زبان صریح سوتلانا آلکسیویچ در سایر آثارش دردسرهایی برای او به همراه داشت و او تحت تعقیب قرار گرفت. سوتلانا آلکسیویچ تا سال 2000 میلادی در بلاروس ماند و پس از آن، به پاریس و سپس آلمان نقل مکان کرد.

در سال 2015 میلادی، آکادمی سلطنتی نوبل، سوتلانا آلکسیویچ را به عنوان برنده‌ی نوبل ادبیات اعلام کرد. دلیل این انتخاب، توانایی و شجاعت سوتلانا آلکسیویچ در بیان روایات چندصدایی بود.

بهترین کتاب‌های سوتلانا آلکسیویچ

در سال‌های اخیر، کتاب‌های زیادی از سوتلانا آلکسیویچ در سرتاسر نقاط جهان منتشر شده و با استقبال بالایی از سمت مخاطبان روبه‌رو شده است. در ایران نیز کتاب‌های سوتلانا آلکسیویچ جزو کتاب‌های پرفروش هستند و علاقه‌مندان زیادی دارند. در ادامه، به معرفی فهرستی از بهترین‌ کتاب‌های سوتلانا آلکسیویچ می‌پردازیم:

کتاب صداهایی از چرنوبیل (Voices from Chernobyl) را شاید بتوان مشهورترین اثر سوتلانا آلکسیویچ دانست. این کتاب حاصل ده‌ سال تلاش آلکسیویچ برای بررسی ابعاد تاریخی حادثه‌ی اتمی چرنوبیل است. سوتلانا آلکسیویچ برای نوشتن این کتاب با بیش از 500 نفر شاهد عینی با مشاغل و جایگاه‌های اجتماعی متفاوت مصاحبه کرده است. سوتلانا آلکسیویچ در این کتاب با مهارت تمام، خطوط داستانی و روایی را در میان مستندنگاری وقایع تاریخی و تاریخ شفاهی گنجانده است و این اثر او هم به جذابیت یک اثر ادبی‌ است و هم صراحت و صداقت یک اثر تاریخی را داراست. سوتلانا آلکسیویچ در این کتاب، ابعاد این فاجعه را بر شهر و محیط‌زیست جست‌وجو نمی‌کند، بلکه او در تلاش است تا بفهمد این فاجعه و فجایعی از این‌دست چه تأثیری بر روح و روان انسان‌هایی که پس از آن‌ها باقی می‌مانند می‌گذارند. این کتاب با عنوان «نیایش چرنوبیل» نیز ترجمه شده است.

کتاب جنگ چهره‌ی زنانه ندارد (The Unwomanly Face of War) نام اثر شناخته‌شده‌ی دیگری از سوتلانا آلکسیویچ است. او در این کتاب به مسئله‌ی جنگ جهانی دوم می‌پردازد. اما برای این‌ کار موضوعی را انتخاب کرده که کمتر مورد توجه قرار گرفته است و آن مسئله‌ی حضور زنان در جنگ است. در واقع در این کتاب سوتلانا آلکسیویچ به سراغ زنان روسی رفته است که تجربه‌ی حضور در این جنگ را داشته‌اند و حالا پس از گذشت سال‌ها، می‌خواهند از کابوس‌ها و تنهایی‌هایشان برایمان بگویند. سوتلانا آلکسیویچ در این کتاب از تمام مهارت‌های خود به عنوان روزنامه‌نگار بهره گرفته و تلاش کرده است تا با شفافیت و صداقت زیادی صدای این زنان را به گوش جهان برساند.

کتاب زمان دست‌دوم (Secondhand Time: The Last of the Soviets) عنوان یکی دیگر از بهترین آثار سوتلانا آلکسیویچ است. در این کتاب نیز سوتلانا آلکسیویچ یک موضوع تاریخی مهم را انتخاب کرده‌ است. او این بار به تاریخ اتحاد جماهیر شوروی و فروپاشی آن در سال 1991 می‌پردازد. سوتلانا آلکسیویچ در این کتاب به سراغ مردم بسیاری رفته و صداهای هر یک از آن‌ها را در کنار دیگری چیده است تا اثری یک‌دست و منسجم به دست مخاطب برسد. سوتلانا آلکسیویچ در این کتاب تلاش کرده تا پا را از نگارش یک متن تاریخی صرف فراتر بگذارد و یک بار برای همیشه صدای واقعی مردم واقعی را به گوش مخاطبان برساند.

کتاب آخرین شاهدان (Last Witnesses) اثر سوتلانا آلکسیویچ از جهاتی با سایر آثار او متفاوت است. او در این کتاب به سراغ سوژه‌ای نو و تازه رفته است. این کتاب روایت افرادی است که در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم در روسیه متولد شده‌اند و دوران کودکی‌شان را در اوج کشمکش‌های جنگ‌زدگی گذرانده‌اند. سوتلانا آلکسیویچ در این کتاب، از لابه‌لای گفته‌های افراد، به سراغ پاسخ این پرسش رفته است که زندگی فردی که کودکی خود را در جنگ گذرانده، چه تفاوت‌هایی با زندگی سایر افراد دارد.

برای دانلود کتاب‌های الکترونیک یا کتاب‌های صوتی سوتلانا آلکسیویچ به وب‌سایت یا اپلیکیشن کتابراه مراجعه کنید.

سبک نگارش و دیدگاه‌های سوتلانا آلکسیویچ

یکی از نکاتی که آثار سوتلانا آلکسیویچ را از سایر نوشته‌های تاریخی متمایز کرده توجه او به پدیده‌ی «چندصدایی»‌ است. در کتاب‌های سوتلانا آلکسیویچ، تمام شخصیت‌ها، از آشپز و فروشنده گرفته تا فعال سیاسی و افراد نظامی، جایی برای شنیده شدن دارند. او شخصیت‌های مختلف را از طبقات اجتماعی متفاوت روبه‌روی خود می‌نشاند و به آن‌ها گوش فرا می‌دهد تا فرصتی برای روایت خودشان پیدا کنند. سوتلانا آلکسیویچ از تضارب آرا و نظرات مخالف و موافق نمی‌ترسد و پذیرای همه‌ی آن‌هاست. همین مسئله باعث شده تا آثارش، بیش از هر اثر تاریخی دیگری، قابل اتکا باشد.

سال‌ها کار روزنامه‌نگاری به سوتلانا آلکسیویچ این مسئله را آموخته است که چگونه بازتاب‌دهنده‌ی صدای انسان‌ها باشد و او در این کتاب‌ها مهارت‌های روزنامه‌نگاری خودش را در کنار هنرش در نویسندگی، یک‌جا جمع کرده‌ است.

نکته‌ی دیگر درباره‌ی کتاب‌های سوتلانا آلکسیویچ این است که اگرچه او تلاش می‌کند نقش خودش را به عنوان نویسنده تا جای ممکن کمرنگ کند و بیشتر فضا را به شخصیت‌ها بدهد، نمی‌توان منکر تسلط بالای او به مفاهیم تاریخی و اجتماعی شد. سوتلانا آلکسیویچ در عین اینکه شنونده‌‌ی خوبی برای سوژه‌هایش است، هر کجا لازم بداند، به عنوان فردی آگاه ورود می‌کند و برای برملا کردن حقیقت می‌جنگد.

در پایان، باید این نکته را در نظر داشته باشیم که سوتلانا آلکسیویچ برای نگارش هر یک از آثارش با بیش از صد نفر مصاحبه کرده و ساعت‌ها پای صحبت هر یک از آن‌ها نشسته است. شاید به خاطر همین روحیه بتوانیم سوتلانا آلکسیویچ را محقق و پژوهشگر بدانیم، پژوهشگری که چنان به موضوع پژوهش خود علاقه‌مند است که از هیچ تلاشی برای پیش بردن آن فروگذار نمی‌کند.

اقتباس‌های سینمایی از آثار سوتلانا آلکسیویچ

در سال 2019، سریال کوتاهی با عنوان «چرنوبیل» (Chernobyl) در ژانر درام تاریخی به نمایش درآمد. کارگردان این سریال یوهان رنک بود و بازیگرانی همچون جرد هریس، استلان اسکاشگورد و امیلی واتسون در این سریال به ایفای نقش پرداختند. ایده‌ی اصلی سریال چرنوبیل بر اساس کتاب صداهایی از چرنوبیل شکل گرفته بود. سریال چرنوبیل توانست در هفتادویکمین دوره‌ی مراسم جوایز امی، 10 جایزه را در بخش‌های مختلف از جمله بهترین مینی‌سریال، بهترین کارگردان تلویزیونی و بهترین فیلمنامه از آن خود کند.