کتاب عرفان و جادوی یهود: دیدگاه مردم‌شناسی: مجموعه مطالعات یهودی روتلج

کتاب عرفان و جادوی یهود اثری پژوهشی است که با رویکردی انسان‌شناسانه به بررسی پیوند پیچیده و چندلایه‌ی عرفان، جادو و مناسک دینی در سنت یهودی می‌پردازد. مورین بلوم در این کتاب تلاش می‌کند فراتر از نگاه‌های الهیاتی یا صرفاً تاریخی، این پدیده‌ها را به‌عنوان کنش‌ها و باورهای زنده‌ی اجتماعی و فرهنگی تحلیل کند و نشان دهد که عرفان و جادو چگونه در زندگی روزمره‌ی جوامع یهودی معنا یافته‌اند.

درباره‌ی کتاب عرفان و جادوی یهود

عرفان و جادو در آیین یهود سابقه‌ای طولانی و ریشه‌دار دارند. در متون کهن، کتاب مقدس و تفاسیر ربانی، سنت‌های کابالا یا قبالا، باور به نیروهای ماورایی، نام‌های مقدس الهی، فرشتگان، تعویذها و اعمال جادویی همواره بخشی از تجربه‌ی دینی یهودیان بوده است. جادوگری در این سنت نه صرفاً به‌عنوان امری حاشیه‌ای یا ممنوع، بلکه اغلب در پیوندی نزدیک با عرفان، دعا، شفا و حفاظت روحانی ظاهر می‌شود. مورین بلوم (Maureen Bloom) در کتاب عرفان و جادوی یهود (Jewish Mysticism and Magic: An Anthropological Perspective) دقیقاً به همین هم‌پوشانی‌ها و تنش‌ها میان عرفان رسمی، شریعت دینی و اعمال جادویی می‌پردازد.

تداوم باور به جادو و طلسم در آیین و عرفان یهودی

کتاب عرفان و جادوی یهود با رویکردی انسان‌شناختی به بررسی ادبیات اولیه عبری و یهودی می‌پردازد و از کتاب مقدس یهود، تَنَخ آغاز کرده، سپس به متون ربانی و تلمودی و در نهایت به سنت‌های عرفانی و جادویی می‌رسد. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه آیین‌های قربانی، دعا، وحی و مناسک مقدس از دوران کتاب مقدس تا پس از ویرانی معبد دوم دگرگون شدند و به‌تدریج جای خود را به نظام آموزشی و اقتدار حاخامی دادند. در این فرآیند، مفاهیم جادو، طلسم، دعا و اعمال نمادین نه به‌عنوان خرافه، بلکه به‌مثابه ابزارهایی مشروع برای محافظت، شفا و ایجاد نظم در برابر نیروهای شر فهم می‌شوند.

مورین بلوم در کتاب عرفان و جادوی یهود به نظریه «عادت‌واره» بوردیو ارجاع داده و توضیح می‌دهد که بسیاری از یهودیان معاصر بدون آگاهی دقیق از ریشه‌های تاریخی، همچنان از نمادها و طلسم‌هایی استفاده می‌کنند که ریشه در سنت‌های کهن دارند. او در کتاب حاضر با تمرکز بر این تداوم تاریخی، تصویری کلان از پیوند دین، آیین، عرفان و جادو در سنت یهودی ارائه می‌دهد، بی‌آنکه به جزئیات آیینی صرف محدود شود.

عرفان و جادوی یهود از منظر انسان‌شناسی

در بخش‌های مختلف کتاب عرفان و جادوی یهود، مورین بلوم متون عرفانی، آیین‌ها، تعویذها، مناسک شفابخشی، باورهای عامیانه و نقش عارفان و جادوگران در جوامع یهودی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه زمینه‌های تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی، از جوامع یهودی خاورمیانه و شمال آفریقا گرفته تا اروپا، بر شکل‌گیری و تداوم این سنت‌ها اثر گذاشته‌اند.

هدف مورین بلوم در این کتاب ارائه‌ی تفسیری صرفاً انسان‌شناختی یا بازسازی دستورالعمل‌های جادویی نیست، بلکه استفاده از ابزارهای انسان‌شناسی برای آشکار کردن مضامین، ساختارها و الگوهای معناییِ پایدار در سنت یهودی است؛ الگوهایی که رابطه‌ی انسان و خدا، تحول آیین‌های مقدس و شکل‌گیری عرفان و جادوی ربانی را توضیح می‌دهند. رویکرد انسان‌شناختی این اثر کمک می‌کند تا جادو و عرفان نه به‌عنوان باورهایی غیرعقلانی، بلکه به‌مثابه ابزارهایی معنادار برای مواجهه با رنج، بیماری، ناامنی و امر قدسی فهم شوند.

در مجموع باید گفت، کتاب عرفان و جادوی یهود، کتابی است که خوانندگان را به درک عمیق‌تری از عرفان یهودی می‌رساند و آیین یهودی را فراتر از چارچوب‌های رسمی و متنی می‌کاود. این کتاب را انتشارات حکمت و عرفان با ترجمه‌ی هانیه خورشیدی، نوشین بی‌مثل شبستری و حسین علی جعفری چاپ و منتشر کرده است.

کتاب عرفان و جادوی یهود برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا پژوهشگر حوزه‌ی ادیان و عرفان هستید و می‌خواهید در زمینه‌ی عرفان یهودی یا کابالا مطالعه کنید.
• علاقه‌مندید درباره‌ی ریشه‌های باور به جادو و طلسم در آیین و عرفان یهودی بدانید.
• به موضوع جادو و جادوگری علاقه‌مندید و دوست دارید بدانید متون مقدس چه نگاهی به این موضوعات دارند.

در بخشی از کتاب عرفان و جادوی یهود: دیدگاه مردم‌شناسی: مجموعه مطالعات یهودی روتلج می‌خوانیم

خوانش و تفسیر من از آثار یهودیان پیشین، ناشی از تمایل به کشف یک واقعیت اجتماعی نهفته است که با خلاقیت برخی از نویسندگان نمود پیدا کرد. به عنوان مثال در مورد نویسندگان حاخام، امید دارم بتوانم این نکته را برجسته نمابم که اینان کسانی هستند که موفق شدند همدینان خود را متقاعد کنند که نه تنها نظرات بلکه تصمیمات آن‌ها را در مورد موضوعات روزانه‌ای که تقریباً همه درگیر آن هستند بدون چون و چرا بپذیزند.

متون مورد بحث در این کتاب، از اوایل تا اواخر دوران قدیم قدمت دارند، بخشی که به راحتی توسط فتوحات اسکندر در حدود سال 331 ق.م مشخص شده است. ارتش‌ مقدونیه و اسکندر ایده‌ها و آداب و رسوم فرهنگی تمدن یونان باستان را به مشرق‌زمین و فراتر از آن، ازجمله مناطقی که اولین جماعت یهودی پراکنده در سال 5586 ق.م به عنوان شهرک ایجاد کرده بودند، آوردند. تعداد جوامع یهودیان پس از تخریب معبد دوم در سال 70 میلادى افزایش یافت.

در حالی که از نزدیک به متون پزشکی تلمود نگاه می‌کردم، انتظار داشتم درمان‌ها و روش‌های درمانی طبیعی و مناسب را پیدا کنم، زیرا خدای قادر مطلق اسراییل این قدرت را دارد که بیماری را شکست داده و شفا دهد و زندگی بخشد و از بین ببرد و در نهایت، مردگان را زنده کند. اما با یک تناقض روبه‌رو شدم: «دستورالعمل‌های عجیب و غریب و افسون‌های جادویی که نشان‌دهنده تضاد آشکار با اعتقادات سنتی یهودى است.»