کتاب موسی و یکتاپرستی

کتاب موسی و یکتاپرستی آخرین اثری است که زیگموند فروید پیش از مرگ خود به پایان رساند. فروید در این کتاب احتمال عبرانی نبودن موسی را مطرح ساخته و می‌نویسد موسی اشراف زاده‌ای مصری بوده که احتمالاً پیرو آخناتون یکتاپرست مصر باستان بوده باشد.

فروید طرح کلی کتاب موسی و یکتاپرستی (Moses And Monotheism) را در سال 1934 نوشت، اما تردید درباره اعتبار استدلال‌هایش و همچنین ملاحظات سیاسی و مصلحت‌اندیشی مانع از انتشار این کتاب برای مدت طولانی شد و تنها پس از مهاجرتش (به انگلستان) بود که اجازه انتشار دست نوشته کامل و تجدید نظر شده آن را داد.

کتاب از سه بخش تشکیل شده و بخشی از کارهای زیگموند فروید (Sigmound Freud) در ارتباط با تئوری روانکاوی به منظور ارائه فرضیاتی در مورد رخدادهای تاریخی به شمار می‌رود. فروید قبلاً هم از این تئوری در کتاب دیگرش به نام توتم و تابو استفاده کرده بود.

فروید نتیجه می‌گیرد که موسی پیرو دین یکتاپرستی آتون بوده اما به علت سست شدن قدرت امپراتوری پس از اخناتون و طرد دین اتون توسط مصریان، موسی این دین را به جای ادامه در مصر، به قوم یهود منتقل می‌کند. یهودیان آن زمان در قلمرو مصر ساکن بودند. موسی همچنین رسم مصری ختنه را به قوم یهود داد.

فروید در کتاب موسی و یکتاپرستی با روایت کتاب مقدس درباره موسی مخالفت کرده و می‌نویسد، موسی تنها پیروان نزدیکش را در زمان ناآرامی‌های پس از آخناتون به آزادی راهنمایی می‌کند ولی آن‌ها در پی یک شورش او را به قتل می‌رسانند و سپس با قبیله یکتاپرست دیگری به نام مدین ترکیب می‌شوند. آن‌ها سال‌ها پس از کشتن موسی پشیمان شده و در آرزوی بازگشت موسی برای نجات بنی اسرائیل مفهوم منجی را ابداع کردند. به عقیده فروید این احساس گناه ناشی از قتل موسی به تدریج به نسل‌های بعد منتقل شده و در نهایت منجر به پیدایش دین یهودیت می‌شود.

در بخشی از کتاب موسی و یکتاپرستی می‌خوانیم:

اگر موسى علاوه بر دین، خنته را نیز به یهودیان تعلیم داده، براى آن است که مصرى بوده، نه یهودى و حاصل این است که مذهب موسى محتملاً یک مذهب مصرى بوده؛ ولى نه مذهب عامه مصرى که با آن بسیار متفاوت است، بلکه مذهب آتن که در موارد اساسى با مذهب یهود مطابقت دارد. چنان‌که نشان دادیم، یهودى نبودن موسى و مصرى بودن وى، معماى جدیدى در برابر ما قرار مى‌دهد. رفتارى که براى یک یهودى عادى است براى یک مصرى غیرقابل فهم است؛ با این‌همه، اگر موسى را در عهد ایخناتون قرار دهیم و او را با این فرعون همزمان بدانیم، معما حل مى‌شود.