کتاب به سوی مانیفست نو

دو متفکر برجسته‌ی قرن بیستم باهم به گفت‌وگو می‌نشینند و براساس نظریه انتقادی، مانیفست کمونیست جدیدی ارائه می‌کنند. تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر در کتاب به سوی مانیفست نو درباره‌ی نظریه و عمل، کار و فراغت، و سلطه و آزادی بداهه‌پردازی می‌کنند. کتاب حاضر در سال 1956 و به‌همت گرته آدورنو، همسر آدورنو، تدوین شده است.

درباره‌ی کتاب به سوی مانیفست نو:

کمتر پیش می‌آید که دو متفکر بزرگ آن‌قدر باهم هم‌فکر و هم‌نظر باشند که بتوانند کتاب‌هایی را به‌طور مشترک منتشر کنند. یک نمونه‌ی آن به مورد مارکس و انگلس در قرن نوزدهم بازمی‌گردد و مورد دیگر به دو اندیشمند قرن بیستم، تئودور آدورنو (Theodor Adorno) و ماکس هورکهایمر (Max Horkheimer). این دو فیلسوف که هر دو از متفکران «نظریه‌ی انتقادی»اند، از سال 1921 رابطه‌ای پرفرازونشیب با یکدیگر داشته‌اند و در طول این دوران، متن اصلی نظریه‌ی انتقادی، یعنی کتاب «دیالکتیک روشنگری»، را باهم تألیف کرده‌اند.

کتاب به سوی مانیفست نو (Towards a New Manifesto) حاصل گفت‌وگوهایی است که هورکهایمر و آدورنو طی سه هفته در بهار 1956 با یکدیگر داشته‌اند و در آن کوشیده‌اند تا روایتی معاصر از مانیفست کمونیست ارائه دهند. آن‌ها درون‌مایه‌های اصلی تفکراتشان را محور صحبت قرار داده‌اند و در این مجموعه گفت‌وگوها از نظریه و عمل، کار و فراغت، و سلطه و آزادی سخن گفته‌اند.

گرته آدورنو، همسر آدورنو، این صحبت‌ها را ثبت کرده و آن را به‌شکل کتاب کم‌حجم حاضر ارائه داده است. در این کتاب، ما چهره‌ای متفاوت از این دو فیلسوف برجسته را مشاهده کنیم: هورکهایمری که حالا محافظه‌کارتر شده و آدورنویی که رادیکال‌تر می‌نماید. این دو متفکر در این گفت‌وگوهای بداهه گاه، بی‌توجه به دیگری، حرف خود را می‌زنند و گاه پاسخ یکدیگر را می‌دهند، اما هر دو در پی آن‌اند که به سوی مانیفستی نو حرکت کنند.

کتاب به سوی مانیفست نو برای چه کسانی مناسب است؟

اگر می‌خواهید با نظریه‌ی انتقادی و فیلسوفان مکتب فرانکفورت بیشتر آشنا شوید، کتاب حاضر گزینه‌ی مناسبی برای شماست.

با تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر بیشتر آشنا شویم:

اگر بخواهیم چند چهره‌ی برجسته‌ی مکتب فرانکفورت را نام ببریم، بی‌شک تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر در صدر این فهرست جای می‌گیرند.

تئودور آدورنو در سال 1903 در آلمان زاده شد و در نوجوانی راه موسیقی را پیش گرفت و در آن استعداد خاصی نشان داد. آدورنو در دانشگاه فلسفه خواند و سپس، به انجمن پژوهش‌های اجتماعی فرانکفورت پیوست و به این ترتیب، با برجسته‌ترین متفکران آلمانی آن دوره آشنا شد. با قدرت گرفتن حزب نازی، انجمن تعطیل شد و آدورنو، تحت فشار حزب، ناچار به مهاجرت به انگلستان شد. او بعدها به نیویورک نقل مکان کرد و به هورکهایمر پیوست.

ماکس هورکهایمر در سال 1895 در آلمان به دنیا آمد. او نیز در رشته‌ی فلسفه تحصیل کرد و دکترای خود را گرفت و در اواخر دهه‌ی بیست به ریاست انجمن پژوهش‌های اجتماعی فرانکفورت رسید. بااین‌حال، به قدرت رسیدن حزب نازی هورکهایمر را هم وادار به مهاجرت کرد و او راه آمریکا را در پیش گرفت و در آنجا این انجمن را به‌عنوان انجمنی وابسته به دانشگاه کلمبیا دوباره برپا کرد.

آدورنو و هورکهایمر هر یک کتاب‌ها و مقالات متعددی را به انتشار رسانده‌اند و با همکاری هم، کتاب «دیالکتیک روشنگری» را تألیف کرده‌اند که می‌توان گفت مهم‌ترین متن مکتب فرانکفورت به شمار می‌رود.

در بخشی از کتاب به سوی مانیفست نو می‌خوانیم:

آدورنو: ما چیزی از آسیا نمی‌دانیم.

هورکهایمر: ما چه چیزی باید به جهان غرب بگوییم؟ این‌که باید غذا به شرق بفرستید؟

آدورنو: معرفی سوسیالیسمِ کاملاً بالیده، سومین مرحله در کشورهای گوناگون. همه‌چیز منوط به آن است. در خصوص مانیفست کمونیست به عنوان درون‌مایه‌ای برای تغییر چه باید گفت؟

هورکهایمر: وضعیت جهان این است که همه‌چیز به نظر می‌رسد که در حال بهبود است، اما آزادکنندگان جهان همه شبیه سزار بورجا به نظر می‌رسند.

آدورنو: من این احساس را دارم که، شرق تحت بیرق مارکسیسم، ممکن است از غرب پیشی بگیرد. این، به معنای تغییری در کل پویایی تاریخ است. مارکسیسمِ اقتباس‌شده در آسیا درست شبیه مسیحیتِ پذیرفته‌شده در مکزیکِ پیش از این‌هاست. اروپا نیز احتمالاً در مقطعی از آینده بلعیده خواهد شد.

هورکهایمر: اعتقاد دارم که اروپا و امریکا احتمالاً بهترین تمدن‌هایی هستند که تاریخ تا به امروز تا جایی که به موفقیت و عدالت مربوط می‌شود، خلق کرده است. اکنون نکته‌ی اصلی، صیانت از این دستاوردهاست که تنها اگر ما نقاد بی‌رحمانه‌ی این تمدن باقی بمانیم، حاصل می‌شود.