کتاب کرسی رود سن اثر امین معلوف از نشر تداعی

یک صندلی، روایتگر تاریخی چندصدساله و وقایع بی‌شماری است. کتاب کرسی رود سن اثر امین معلوف ما را با سرگذشت کرسی تصدی آکادمی فرانسه که از قرن هفدهم تا اکنون، هنرمندان، فیلسوفان، نویسندگان و دانشمندان بسیاری بر روی آن نشسته‌اند، آشنا می‌کند. این کتاب زندگینامه‌ی افراد اثرگذار در تاریخ ادبیات و هنر فرانسه و تاریخ تحولات فرهنگستان علوم این سرزمین را شرح می‌دهد.

درباره‌ی کتاب کرسی رود سن

فراموشی همیشه هم بد نیست؛ گاهی اوقات «نسیان» موجب می‌شود تا به‌جای یادآوری سطحی یک واقعه، به اعماق آن ورود کنیم و صرفاً از کنارش نگذریم. امین معلوف نیز در سخنرانی مراسم عضویت خود در آکادمی فرانسه، نام ژوزف میشو را که از پیشینیان آکادمی بود، فراموش کرد. همین اتفاق باعث شد تا به اهمیت تدوین اثری مکتوب پی ببرد که نام و مختصری از زندگی اعضای قدیمی آکادمی فرانسه در آن درج شده باشد. کتاب کرسی رود سن همان اثر مهم است؛ کتابی که اجازه نمی‌دهد زندگینامه‌ی هنرمندان فرانسوی به باد فراموشی سپرده شود.

امین معلوف در این کتاب بخش مهمی از تاریخ ادبیات فرانسه را به ما معرفی می‌کند. آکادمی فرانسه که در قرن هفدهم توسط وزیر اعظم فرانسه، کاردینال ریشلیو، پایه‌ریزی شد، در ابتدا محل و محفلی ادبی و خصوصی بود که هنرمندان دور هم جمع می‌شدند و درباره‌ی ادبیات، شعر و نقد سخن می‌گفتند.

آن‌ها هیچ علاقه‌ای نداشتند که حلقه‌ی ادبی و خصوصی‌شان شناخته و رسمی شود، اما به‌محض اینکه خبر وجود چنین محفلی به وزیر اعظم فرانسه رسید، به دستور این مقام دولتی، هنرمندان ناچار شدند فعالیت‌های ادبی خود را تحت کنترل دولت درآورند. کتاب کرسی رود سن ما را با اعضای این محفل آشنا می‌کند؛ کسانی که ریشه‌ی ادبیات و هنر فرانسه در افکار و دست‌رنج آن‌ها ریشه دارد.

امین معلوف، راوی زندگینامه مشاهیر فرانسوی

پی‌یر باردن برای ما نام آشنایی نیست و نمی‌دانیم چرا فردی که چندان شهرت جهان‌گیری ندارد و از هنرمندان شهیر تمام دوران نیست، باید توسط اعضای آکادمی فرانسه به‌عنوان متصدی کرسی آکادمی انتخاب شود؛ اما امین معلوف دلیل آن را برای ما شرح می‌دهد.

باردن در آن دوران مشغول نوشتن کتابی به نام انسان شریف بود، اما این اثر توسط نیکولا فاره از او ربوده و به نام او منتشر شد. باردن اثری درباره‌ی سبک فلسفی نیز نگاشته بود که منتشر نشد و در کتابخانه‌ی ملی فرانسه محفوظ نگه داشته شده است. کتاب کرسی رود سن نشر کتاب تداعی ما را با پایان زندگی پی‌یر باردن هم آشنا می‌کند. مرگ او خود دلیلی است برای اینکه نامش هیچ‌گاه از تاریخ فرانسه پاک نشود. پی‌یر باردن برای نجات شاگرد خود به دل آب زد و او را نجات داد و خود غرق شد.

دومین عضو آکادمی نیکولا بوربون بود که زبان اصلی‌اش لاتین بود و بهترین آثارش را به این زبان می‌سرود. زبان فرانسه‌ی بوربون بسیار ضعیف و سطح پایین بود و دقیقاً مشخص نبود چرا فردی که هیچ تخصص و مهارتی در خلق اثر به زبان فرانسوی ندارد، به‌عنوان متصدی کرسی آکادمی فرانسه انتخاب شده است! کتاب کرسی رود سن از امین معلوف نقدها و کنایه‌های هنرمندان آن دوران را نسبت به متصدی کرسی شدن بوربون، که منتقد و معترض بودند، برای شما شرح می‌دهد.

کرسی رود سن؛ آینه‌ی تاریخ هنر و ادب فرانسه

تمامی اعضای آکادمی فرانسه و متصدیان آن افراد شایسته‌ای نبودند. یکی از آن‌ها فرانسوا-آنری سالومون دو ویرلاد بود؛ فردی که به دلایل سیاسی، بر پی‌یر کورنی که نمایشنامه‌نویسی شهیر و بی‌مثل‌ومانند است، ترجیح داده شد! او از هیچ نظر شایستگی لازم برای چنین جایگاهی را نداشت و متأسفانه به مدت 25 سال این کرسی از آن او بود.

امین معلوف در کتاب کرسی رود سن با ترجمه‌ی احمد آل احمد از تغییراتی که به‌مرور در آکادمی رخ دادند نیز سخن می‌گوید. آکادمی فرانسه حدود یک سده پس از افتتاح خود، برای دانشمندان علوم طبیعی و فلاسفه نیز اهمیت ویژه‌ای قائل شد؛ مثلاً کلود برنار یکی از این افراد بود. او پزشک و فیزیولوژیست بود و دانشمندان اثر او در پزشکی را با «گفتار در روش» دکارت مقایسه کرده‌اند.

امین معلوف در زمینه‌ی علوم انسانی از کلود لوی-اشتراوس به‌عنوان یکی از بهترین اعضای آکادمی نام می‌برد. اشتراوس انسان‌شناس پساساختارگرا بود که توانست اسطوره‌ها را واکاوی کند و در این زمینه به شهرت جهانی رسید.

با خرید کتاب کرسی رود سن اثر امین معلوف به درون فرهنگستان علوم فرانسه خواهید رفت و با زندگینامه‌ی تک‌تک افرادی که قاب عکس آن‌ها بر روی دیوار است و توانسته‌اند در سطح هنر و ادبیات اروپا تحولی ایجاد کنند، آشنا خواهید شد.

کتاب کرسی رود سن برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌های تاریخی که شما را با روند رشد ادبیات، فرهنگ و تاریخ فرانسه آشنا می‌کنند، علاقه‌مندید.
• نیاز دارید زندگینامه هنرمندان و شاعران فرانسوی از قرن هفدهم تا زمان معاصر را بخوانید و اعضای فرهنگستان علوم فرانسه را بهتر بشناسید.

در بخشی از کتاب کرسی رود سن می‌خوانیم

سرنوشت انتخابات آکادمی قرار بود کرسی بیست و نهم را در قرن نوزدهم و سپس در قرن بیستم به شاهدی ممتاز از این دگردیسی تبدیل کند، چرا که اشخاصی بر این کرسی تکیه زدند که در علوم طبیعی و در علوم انسانی شهرتی جهانی داشتند.

ستاره اقبال پی‌یر فلورانز بدون شک از دید ما درخشش کلود برنار، ارنست رنان یا کلود لِوی-اشتراوس را ندارد؛ اما دستاورد او به هیچ عنوان قابل چشم‌پوشی نیست. به این دلیل که او جهد و کمک بسیاری به توسعه یکی از راهکارهای اساسی در پزشکی مدرن، یعنی فرآیند بیهوشی کرد. این فرآیند در روزگار ما چنان گسترده و چنان معمول است که به دشواری می‌توانیم دوران مصیبت‌باری را تصور کنیم که یک جراح طی عمل جراحی، کیسه صفرای بیماری را بیرون می‌آورد یا پای بیمار را قطع می‌کرد، در حالی که بیمار بیدار بود و فریاد می‌کشید. فلورانز یکی از اولین محققانی بود که روی خواص کلروفرم مطالعه و این ویژگی‌ها را به جامعه پزشکی معرفی کرد.

ابداع فرآیند بیهوشی را نمی‌توان به هیچ شخص واحدی منتسب دانست. این فرآیند مانند سایر روش‌های مشابه، حاصل تکامل و تحولی طولانی در مفاهیم و تجربیات موجود بوده است. با این حال نمی‌توان منکر نقش افرادی شد که در هر گام از این مسیر، به پیشرفت دانش و روش آن یاری رسانده‌اند. یک محقق در مبحث علوم و فناوری نقش یک قطعه با اهمیت را دارد و تقدیر و ستایش از خدمات، ابتکار یا نبوغ یک دانشمند هر چند امری مشروع و پذیرفته شده است، اما نباید فراموش کرد که یک کشف جدید همیشه ثمره تداوم طولانی پیشرفت‌های جزئی است؛ و نظریات جدیدی که به طور مرتب مفاهیم پیشینی خود را زیر سؤال می‌برند، خود نیز دچار همین سرنوشت می‌شوند و در سایه نظریات جدید بعدی به تدریج رنگ می‌بازند.