کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی

اثر نیمه‌تاریخی و نیمه‌ادبی پیش رو، روایتگر سرگذشت و اندیشه‌های مردی است که هم جایگاهی داشت در جهان اندیشه و حکمت، و نیز در دنیای هنر و نگارگری. امین معلوف در کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی با درهم‌آمیزی هنرمندانه‌ی شاعرانگی و پژوهشگری تاریخی، اثری نگاشته پیرامون روزگار و سرگذشت وقایع دوران زندگی مانی، پیامبر ایران و اندیشمندی که شرق تا غرب جهان را از نام خود مشحون ساخت.

درباره‌ی کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی

پیش از درون گشتن به جهانی که امین معلوف در اثر ادبی خویش، کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی، آفریده، ضروری است قدری از مانی بگوییم و مداقه‌ای به فراخور بستری که در اختیار داریم به این اندیشمند نام‌آشنای ایرانی مختص سازیم. حدوداً تا همین یک سده پیش نشان چندانی از مانی در میان آثار و نشانه‌های عینی در کار نبود. مانیِ نگارگر، و پیغمبر عصر اشکانی و ساسانی، که نامش را در جای‌جای منظومه‌ها و متون ایرانی در هزاره‌ی اخیر دیده‌ایم، هیچ ردی از خود در میان دنیای پدیدار و جهان عینیات به‌جای نگذاشته بود. این امر حتی سبب ایجاد باوری در پژوهندگان و دغدغه‌مندان گشته بود که مانی را چهره‌ای افسانه‌ای در شمار آورند؛ که احتمالاً جایی در تاریخ حقیقی نداشته است.

اما در آغاز سده‌ی بیستم بود که کشف نگاره‌هایی در آسیای میانه و غرب چین، که از پیوستگی روشنی در سبک هنری برخوردار بوده و به وضوح به یک شخص یا مکتبی متمایز از نقاشی تعلق داشت، جای خالی برای یک نقاش سرشناس در روزگار باستان متأخر ایجاد کرد. کاوش‌های بسیار، به‌ویژه کاویدن نگاره‌های یافت‌شده در شهر تورفان در غرب چین، نهایتاً روشن ساخت که این آثار و نقش و نگاره‌ها از آنِ همان نامورِ ناپیدایی است که در نظم و نثرها «مانی»اش نامیده‌اند. نگاره‌هایی که شماری از آن‌ها نیز در صفحات آغازین کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی ضمیمه گشته و قابل مشاهده‌اند.

مانی، دیالکتیکی میان ادیان و اعصار

مانی، پیامبر باغ‌های اشراق، مردی از خاندانی پهلوی و زاده‌شده در واپسین سال‌های شاهنشاهی اشکانی بود. اوج تجلی و نام‌آوری او در آغاز ساسانیان و به هنگامه‌ی پادشاهی شاپور یکم بود که آوازه‌ی کیش و باور نویی که با خود آورده بود حتی سبب درون گشتنش به دربار ساسانی و جمع ملازمین و همراهان شاپور شد؛ گرچه برای دورانی کوتاه! تفکر مانوی را می‌توان حاصل دیالکتیکی گسترده و پردامنه میان آراء و اندیشه‌های آن روزگار از جهان ایرانی و رومی دانست.

وی که یک ایرانی بود، طبعاً بیشترین و نخستین اثرپذیری را از اندیشه‌های زرتشت داشت. همچنین نقش بسیاری از چهره‌ی ادیان سامی، و در رأس آنان مسیحی، بر قلب او تصویر گشته بود و نیز پس از سفر چندساله‌ای که به چین داشت تحت تاثیر باورهای بودایی هم قرار گرفت. دیری نپایید که او به‌عنوان متفکری نو، بسان پلی واقع شد که آراء و اندیشه‌های گذشته و زمان کنونی خود را، از شرق جهان تا میانه و غرب به یکدیگر متصل و در هیئت کیش و آیینی نو به جهانیان عرضه کرد.

کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی را نه می‌توان به معنای دقیق کلمه یک پژوهش تاریخی دانست، و نه به تمامی یک اثر ادبی. امین مألوف در این کتاب بر آن شد که سرگذشت پرپیچ‌وتاب زندگی مانی را در قالب اثری به قلم آورد که هم بهره‌ی بسیار از زیبایی‌های هنری و ادبیات داستانی داشته باشد و هم چون مرقومه‌ای واقع شود که توان ادعای اعتبار استناد تاریخی را هم به خود ببیند.

کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی هم از منظر رمانی تاریخی و هم به‌مثابه‌ی سرگذشت‌نامه‌ای حقیقی، تحریری شیوا و دلکش از امین معلوف، نویسنده و روزنامه‌نگار لبنانی-فرانسوی است. این اثر در ایران نیز به فارسی ترجمه گشته و در نسخه‌ی حاضر، برگردانی از ماه‌منیر مینوی را پیش رو داریم که توسط انتشارات بهجت به چاپ رسیده است.

کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی برای شما مناسب است اگر

• به سرگذشت مانی علاقه‌مندید.
• دوستدار آشنایی با کیش و دین‌های ایرانی هستید.
• تمایل به خواندن یک داستان تاریخی درمورد سرگذشت مردی از بزرگان تاریخ ایران دارید.

در بخشی از کتاب مانی پیامبر صلح و دوستی می‌خوانیم

مالشو به التماس افتاد. هنوز قیافه‌ی افسری را که در اطراف خانه‌اش پرسه می‌زد مد نظر داشت.
- ما از تیسفون بیرون آمدیم تا از دست سربازان اردشیر بگریزیم. و تو اکنون می‌خواهی به دیدار آنان بروی؟
مانی به‌سادگی گفت:
- من هرگز قصد گریز نداشته‌ام. این‌جا به مأموریت آمده‌ام.
- نزند لشگریان ساسانی؟
فرزند بابل جواب فوری نداد. از نو در خود فرو رفت. چهره‌اش اشتغال خاطر عمیقی را آشکار کرد.