کتاب ژان پل سارتر اثر موریس کرنستن با ترجمه منوچهر بزرگمهر از انتشارات خوارزمی

سارتر در جست‌وجوی آزادی است و آن را نمی‌یابد. کتاب ژان پل سارتر اثر موریس کرنستن، زندگینامه، افکار، مکتب فلسفی و مفهوم نمایشنامه‌ها و داستان‌های سارتر را برای ما شرح می‌دهد. این کتاب علاوه‌بر بازگو کردن ایده‌های این فیلسوف فرانسوی، نقد و تفسیرهای موریس کرنستن، که خود از فیلسوفان سیاسی انگلستان است، را شرح و توضیح می‌دهد.

درباره‌ی کتاب ژان پل سارتر

سارتر کیست؟ این فیلسوف پرحاشیه و جنجال‌برانگیز در بحرانی‌ترین روزهای اروپا متولد شد و زندگی کرد و ایده‌های فلسفی و سیاسی و حتی ساختارشکنی‌هایش در ادبیات، خشم بسیاری از فلاسفه و جامعه‌شناسان را برانگیخت. برخی از فلاسفه، مانند مارکوزه، سارتر را فردی متناقض می‌دانند که دارای افکار ایده‌آلیستی است، اما او خود را واقع‌گرا می‌داند. به هر روی، سارتر فیلسوف شاخص و اثرگذاری است و نقد علیه او نمی‌تواند تغییری در ارزشمندی افکار او ایجاد کند.

کتاب ژان پل سارتر (Jean-Paul Sartre) اثر موریس کرنستن (Maurice Cranston) ابتدا ما را با زندگینامه‌ی سارتر و سپس با نظرات فلسفی، ادبیات و فلسفه وجودی که سارتر توانست آن را به اوج برساند، آشنا می‌کند. زندگی شخصی ژان پل سارتر، بیشتر از افکار و اندیشه‌هایش مورد توجه است و بسیاری از فلاسفه و جامعه‌شناسان، به‌خاطر شیوه‌ی زندگی او و باور و اعتقاداتش به روابط آزاد، سارتر را مورد هجمه و نقدهای تندی قرار داده‌اند.

کتاب ژان پل سارتر ما را با تمام ابعاد زندگی، تفکرات سیاسی و فلسفی سارتر آشنا می‌کند. او اگزیستانسیالیست بود، اما نوع اندیشه‌ورزی و پوچ‌انگاری‌اش با اندیشه‌های آلبر کامو که او نیز به همین مکتب فلسفی باورمند بود، بسیار متفاوت است. در کتاب پیش رو با چیستی فلسفه‌ی وجودی از منظر سارتر و پایه‌های اندیشه‌ی فلسفی که در داستان‌ها و نمایشنامه‌هایش منعکس شده، آشنا می‌شویم.

ژان پل سارتر؛ فیلسوف ادیب

بسیاری از ما سارتر را با آثار ادبی و نمایشنامه‌هایش می‌شناسیم، اما خود او و موریس کرنستن به داستان‌های سارتر ارج بیشتری می‌نهند. موریس کرنستن معتقد است بهترین آثار سارتر، همان آثار و داستان‌های نخستین اوست؛ زیرا به اعتقاد نویسنده بعد از جنگ جهانی دوم، این فیلسوف هنرمند، دیگر برای تحریر نمایشنامه و داستان دست به قلم نبرد؛ گویی که جهان را سیاه‌تر و پوچ‌تر از آن دید که کلمات بتوانند در آن معجزه کنند.

کتاب ژان پل سارتر ما را با نخستین داستان سارتر به نام غثیان (تهوع) آشنا می‌کند؛ اثری که از دیدگاه موریس کرنستن فلسفی‌ترین کار ادبی این فیلسوف است. این اثر یک شرح حال روزانه درباره‌ی وضعیت فردی به نام آنتوان روکانتن است که با خواندن زندگی او تصور می‌کنیم انسانی آزاد است، اما این‌گونه نیست. رابطه‌ی او با زنان سطحی است؛ هیچ دوست نزدیکی ندارد و زندگی‌اش کاملاً پوچ است.

سارتر در این اثر توانسته مفهوم و ماهیت باورها و درون‌مایه‌ی فلسفه‌ی خود را در قالب یک رمان/یادداشت بازگو و ما را با عمق نگاه خود به پدیده‌ها آشنا کند؛ البته سارتر به دلیل مصادره‌ی تئاتر توسط بورژواها، نمایش را پدیده‌ای رو به افول می‌داند. یکی از داستان‌های این فیلسوف فرانسوی دیوار نام دارد و این اثر بازتابی از اندیشه سیاسی سارتر است که در کتاب ژان پل سارتر انتشارات خوارزمی با آن آشنا می‌شویم.

آزادی انسان از نگاه ژان پل سارتر

سارتر چپ‌گراست، اما مارکسیست نیست؛ زیرا مارکسیست‌ها معتقدند انسان در جبر طبقاتی است و هر چه کند، نمی‌تواند از این جبر اجتماعی و اقتصادی نجات یابد؛ اما سارتر اعتقاد دارد که انسان آزاد است. کاملاً آزاد! اما این آزادی اصلاً مثبت و موهبت نیست؛ بلکه زجرآور و فلاکت‌بار است. سارتر آزادی را غیرقابل‌دسترس می‌داند و هر عملی که تصور می‌کنیم آزادی است (مانند رفتار روکانتن در کتاب تهوع) صرفاً تقلیدی ناامیدکننده از آزادی است.

با خرید کتاب ژان پل سارتر ترجمه‌ی منوچهر بزرگمهر، اندیشه‌های فلسفی و سیاسی سارتر را که در آثار ادبی‌اش بازتاب دارد و افق دید ما را گسترش می‌دهد، بیش از پیش درک خواهید کرد.

کتاب ژان پل سارتر برای شما مناسب است اگر

• از خواندن کتاب‌های فلسفه مدرن و آشنایی با مکتب‌های فلسفی معاصر لذت می‌برید و می‌خواهید با ژان پل سارتر بیشتر آشنا شوید.
• به دنبال آشنایی با مفاهیم ثانویه و بازتاب فلسفه در آثار داستانی و نمایشنامه‌های سارتر هستید.

در بخشی از کتاب ژان پل سارتر می‌خوانیم

اگر سارتر احساسی نظیر او داشته‌باشد در این صورت احساس مزبور جزء و نتیجۀ همان چیزی خواهدبود که من آن را «طبع متدین» سارتر دانسته‌ام. علت اینکه او از آثار نویسندگان مسیحی مثل داستایوسکی و کیرکگور چنین شدید الهام یافته این است که احساس خودش شبیه به‌آن‌ها و بکلی مغایر با احساس جمهور اصحاب اصالت انسانیت است. پیش از این گفتم که در کتاب غثیان سارتر فقد تأمین و عدم امکان پیش‌بینی تجربه را در عالمی که قوانین طبیعت اطلاق کامل ندارد مجسم، و دربارۀ آن غلو کرده‌است. همین انتقاد را دربارۀ «مگسها» نیز می‌توان کرد. در اینجا هم سارتر به‌تجسم مبالغه‌آمیز غربت و یله‌بودن انسان در عالمی که قوانین اخلاقی الهی بر آن حاکم نیست پرداخته‌است.

با این همه در نمایشنامۀ «مگسها» سارتر متعرض بعضی نکات مهم و صحیح شده‌است که حقیقت آن‌ها را همه کس درست نیافته‌است. اصول اخلاقی را خدا وضع نکرده و اینها در عالمی غیبی از غایات و ارزشها واقع نیست که فقط به‌وسیلۀ آن قابل درک و تشخیص باشد. افراد انسان غایات اخلاقی را برای خویش خلق می‌کنند و شرایع اخلاقی مبتنی بر احکام و تصمیمات ساختۀ بشر است، نه بر بینش و شهود فلسفی و مابعدطبیعی. علاوه بر این به‌عقیدۀ من سارتر در اهمیتی که برای آزادی انسان قائل شده کاملاً محق است. قول به‌آزادی انسان مستلزم این است (از جملۀ دیگر مستلزمات) که افراد بشر ملعبۀ خدایان یا هر قوۀ دیگری ماسوای خود نیستند بلکه آزادی مطلق دارند و رها و مستقل و غیرمتعلق و غیرمرتبطند و خلاصه «به‌حال خویشند». آینده بکلی باز و غیرمسدود است. اگر خدایی بود که همه چیز را مقدر می‌کرد یا حتی همه چیز را می‌دانست، آینده بضرورت چنان بود که خدا در علم قبلی خویش می‌دید. ازین رو نفی خالقی علیم و قدیر شرط عقلی و منطقی حریت کامل انسان است.