کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم اثر هاینریش بل؛ نابودی یک زن به دست رسانه

عکس کاترینا با تیتری توهین‌آمیز، باز هم در صفحه‌ی اول روزنامه چاپ شده. هاینریش بل در کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم که یک رمان اجتماعی سیاسی است ما را با دلیل شهرت ناگهانی این زن آشنا می‌کند. او نه دزد است، نه جنایتکار. او صرفاً به‌خاطر قرار گرفتن در مکان و زمان نامناسب، از دید رسانه‌ها، یک فاحشه و همدست یک دزد حرفه‌ای است. هاینریش بل که جایزه‌ی نوبل ادبیات را از آن خود کرده، در این کتاب درباره‌ی شایعه و قضاوت اجتماعی و قدرت آن‌ها در نابود کردن زندگی دیگران سخن گفته است.

درباره‌ی کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم

آمار بالای فروش و سود بیشتر، تنها اهداف جوامع مدرن و سرمایه‌داری هستند. در این جوامع بسیاری اوقات اخلاق قربانی می‌شود و برای عده‌ای مهم نیست به چه قیمتی نمودارهای فروش بالاتر و بالاتر روند. بعضی از روزنامه‌نگاران هر چیزی را که خواننده و طبیعتاً درآمد بیشتری به ارمغان بیاورد منتشر می‌کنند و دادگاه‌ها نیز حق ندارند در کار روزنامه‌هایی که پول خوبی را به خزانه‌ی دولت می‌ریزند، دخالت کنند. کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم (The Lost Honour of Katharina Blum) ما را به تماشای یک فاجعه دعوت می‌کند.

هاینریش بل در این رمان اجتماعی به ما نشان می‌دهد برای اعمال خشونت وحشیانه، نیازی نیست اسلحه داشته باشیم؛ یک دفتر روزنامه، قلم و چند برگ کاغذ نیز کفایت می‌کند. او در رمان اجتماعی آبروی از دست رفته کاترینا بلوم صرفاً زندگی دختری بخت‌برگشته را روایت نمی‌کند که ناگهان به سوژه‌ی مورد توجه رسانه‌ها تبدیل می‌شود و او را هم‌رده‌ی هیتلر و قاتلان زنجیره‌ای معرفی می‌کنند؛ بلکه یک ساختار معیوب و حکم‌فرمایی رسانه‌ها بر جهان را به تصویر می‌کشاند؛ پادشاهان قلم‌به‌مزد دروغگو که برای جلب توجه مردم، از تمام مرزهای اخلاقی عبور می‌کنند.

از یک شب عاشقانه تا رسوایی؛ رمان اجتماعی سیاسی

در شادترین شب زندگی کاترینا، بدبختی او و ماجرای فاجعه‌بار کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم آغاز می‌شود. درست همان لحظه‌ای که حس کرد عشق، او را در دریای بی‌کران خود غوطه‌ور و مشغول رقصیدن بی‌وقفه با مردی ناشناس اما بسیار جذاب و دوست‌داشتنی است، سرنوشتش به سمت فلاکت و نابودی حرکت می‌کند.

کاترینا به یک مراسم رقص خصوصی دعوت شده؛ جایی که مردی فوق‌العاده و ایده‌آل به نام گوتن او را به رقص دونفره دعوت می‌کند؛ مردی که ظاهرش به همه‌چیز شبیه است، به‌جز یک دزد.

گوتن برخلاف چهره‌ی موقر و رفتار جذابش، یک دزد حرفه‌ای است که از ارتش گریخته، به دو بانک دستبرد زده و بخشی از اموال دولتی را سرقت کرده است. قهرمان رمان آبروی از دست رفته کاترینا بلوم انتشارات خوارزمی، کاترینا، هیچ‌چیزی درباره‌ی گذشته‌ی این مرد نمی‌داند و هنگام عشق‌بازی با او، آینده‌ی خود با او را تصور می‌کند؛ اما هنوز صبح نشده، گوتن کاترینا را تنها می‌گذارد و از طریق راهی مخفی فرار می‌کند.

کاترینا بلوم؛ قربانی قضاوت‌های رسانه‌ای

متأسفانه کاترینا بیش از حد ساده‌لوح است و در نخستین شب دیدار با گوتن، قبل از اینکه او بگریزد، کلید ویلای آقای اشترویبلدر را که عاشق کاتریناست و به زور کلید ویلای خود را به کاترینا داده، در اختیار گوتن می‌گذارد.

اشترویبلدر سیاست‌مدار و استاد دانشگاه است و هیچ‌کس توقع نداشت یک دزد فراری در ویلای او پیدا شود. هنگامی که پلیس گوتن را در ویلای او دستگیر کرد، یک تعقیب و گریز ساده به فاجعه‌ای سیاسی تبدیل شد.

افسران پلیس مدت‌هاست در جست‌وجوی گوتن هستند و رد او را پیدا کرده و خانه‌ی کاترینا را محاصره کرده‌اند. حالا تنها کسی که پلیس‌ها دستشان به او می‌رسد، کاتریناست. از این لحظه به بعد، هاینریش بل در رمان سیاسی آبروی از دست رفته کاترینا بلوم ما را با لشکری از خبرنگاران و روزنامه‌نگاران آشنا می‌کند؛ افرادی که در این رمان سیاسی مرز و محدودیت اخلاقی ندارند و هر کاری که برایشان سود بیشتری دارد، انجام می‌دهند.

خشونت رسانه‌ها در رمان اجتماعی هاینریش بل

حالا کاترینا در میان هجمه‌ی خبرنگاران است و همه‌ی جامعه معتقدند که او با گوتن همدست بوده و او را فراری داده است. هنگامی که تمام شواهد و نشانه‌ها علیه یک نفر ردیف می‌شوند، دیگر هر شایعه‌ای درباره‌ی او پخش شود، برای مردم قابل باور است.

دروغ‌هایی یکی از دیگری فجیع‌تر، درباره‌ی گوتن و کاترینا، به تیتر اول روزنامه‌ها تبدیل شد. کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم، ترجمه‌ی شریف لنکرانی، ما را به همراهی با کاترینا در بدترین روزهای زندگی‌اش دعوت می‌کند.

روزنامه‌نگاران گوتن را دزد و قاتل خطاب می‌کنند، درصورتی‌که او کسی را نکشته است و کاترینا را معشوقه و همدست او معرفی کرده‌اند؛ اما دادگاه هنوز کاترینا را حتی به‌عنوان متهم نیز نمی‌شناسد، چه برسد به محکوم! خبرنگار این پرونده مردی به نام ورنر توتگس است؛ کسی که برای پر کردن صفحه‌ی روزنامه‌اش به مادر بسیار بیمار و مبتلا به سرطان کاترینا نیز رحم نمی‌کند.

قتل با قلم و خشونت رسانه‌ها

کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم از هاینریش بل ما را با شدت بی‌اخلاقی این مرد آشنا می‌کند. او در گزارش‌هایش کاترینا را زنی فاحشه معرفی می‌کند که هر شب با یک مرد غریبه در ارتباط است؛ درصورتی‌که گوتن نخستین مرد بیگانه‌ای بود که کاترینا از او دعوت کرد به خانه بیاید. خبرنگاران با دروغ‌هایی که یکی از دیگری عجیب‌تر است، زندگی کاترینا را نابود کرده‌اند.

شخصیت اصلی رمان آبروی از دست رفته کاترینا بلوم اثر هاینریش بل از کودکی کار کرده و توانسته با زحمت بسیار و کارگری، خانه و ماشین بخرد؛ حالا در نگاه مردم جامعه یک زن بدکاره و همدست دزدی حرفه‌ای است! توتگس مادر کاترینا را بدون اجازه‌ی پزشک‌ها بازجویی و سپس حرف‌هایش را تلخیص‌شده و به‌گونه‌ای که معنایشان عوض شود، منتشر کرده است.

به دادگاه عدالت کاترینا بلوم خوش آمدید

کاری که توتگس انجام می‌دهد و دروغ‌هایی که از زبان مادر کاترینا چاپ می‌کند، باعث مرگ این زن می‌شود؛ مرگ مادر برای کاترینا نقطه‌ی شروع تغییر و دگرگونی است. او در تمام سال‌های عمر خود آدمی خیرخواه بوده و آزارش به هیچ‌کس نرسیده، اما مرگ یا به‌عبارتی قتل عزیزترین آدم زندگی‌اش توسط رسانه‌ها، او را به آدم دیگری تبدیل می‌کند؛ به آدمی که دست به کاری هولناک و شاید قابل درک می‌زند.

با خرید کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم، یک فاجعه را نظاره خواهیم کرد و بعد به دادگاه عدالت دعوت می‌شویم تا انتقام را همراه با کاترینا بلوم تجربه کنیم.

اقتباس هنری و سینمایی از کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم

• در سال 1975 یعنی 4 سال بعد از نگارش رمان اجتماعی هاینریش بل، فیلم آبروی از دست رفته کاترینا بلوم توسط فولکر شلوندورف و مارگارته فون تروتا ساخته و منتشر شد. فیلمنامه‌ی این اثر زیر نظر خود هاینریش بل، به شکلی مناسب برای اکران و پخش درآمده است.

کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های اجتماعی و سیاسی که شما را با موضوعاتی مثل نقش رسانه‌ها در افکار عمومی و قدرت بی‌حدومرز تبلیغات بر ذهن مردم آشنا می‌کنند، علاقه‌مندید.
• اگر به کتاب‌هایی درباره‌ی خشونت، پیامدهای اجتماعی آن و چگونگی شکل‌گیری رفتارهای خشونت‌آمیز علاقه دارید، مطالعه‌ی این اثر یک رمان درباره‌ی رسانه‌ها است، می‌تواند برای شما جذاب باشد.
• می‌خواهید کتاب‌های هاینریش بل را که آثار او از بهترین رمان‌های آلمانی است، مطالعه کنید.

در بخشی از کتاب آبروی از دست رفته کاترینا بلوم می‌خوانیم

تروده روزنامه را خرید، آن‌ها بی‌آنکه کلمه‌ای رد و بدل کنند سوار تاکسی شدند، وقتی می‌خواست پول تاکسی را بدهد، و تروده داشت در خانه را باز می‌کرد، رانندۀ تاکسی به «روزنامه» اشاره کرد و گفت: «عکس شما هم تو آن هست، من فوری شناختمتان. شما وکیل دادگستری و کارفرمای این جنده هستید.» انعام زیادی به‌راننده داد. و راننده که نیشخندش به‌اندازۀ طنین صدایش زهرآلود نبود، چمدانها و کیفها و اسکیها را تا سرسرای خانه آورد و دوستانه گفت: «قربان شما».

تروده قهوه‌جوش را به‌برق زده‌بود. در حمام خود را می‌شست. «روزنامه» و دو تلگراف، یکی از لودینگ، دیگری از اشترویبلدر، روی میز اتاق نشیمن بود. تلگراف لودینگ: «تماس‌نگرفتن شما حد اقل مأیوس‌کننده است. لودینگ». تلگراف اشترویبلدر: «نمی‌فهمم چطور توانسته‌ای مرا در این وضع رها کنی. منتظر تلفن فوری. آلوئیس.»

ساعت هشت و پانزده دقیقه بود، تقریباً همان ساعتی که همیشه کاترینا صبحانۀ آن‌ها را می‌داد: چقدر میز قشنگی می‌چید، با گلدان گل، رومیزی و دستمال‌سفرۀ شسته و تمیز، چند نوع نان، عسل، تخم‌مرغ و قهوه، و برای تروده نان تست و مربای پرتقال.

حتی تروده هم، وقتی قهوه‌جوش و کمی نان خشک و عسل و کره را می‌آورد، ناراحت و احساساتی شده‌بود: «آن روزها گذشت، تمام شد. دخترک را بیچاره می‌کنند. اگر پلیس نکند، «روزنامه» خواهدکرد، و اگر «روزنامه» دست بردارد، مردم دست از سرش برنخواهندداشت. بیا، اول این را بخوان، بعد به‌آن آقایان تلفن کن.»