داستان کتاب خانه خاموش اثر اورهان پاموک، نویسندهی برندهی جایزه ادبی نوبل، از خانهای قدیمی در نزدیکی ساحل دریای مرمره آغاز میشود. ورود سه جوان به عمارت خاک گرفتهی مادربزرگ 90 سالهشان، سکوت همیشگی خانه را شکسته و تقابلی عمیق و دردناک بین سنت و مدرنیته و شکاف بین نسلهای گوناگون در خاورمیانه را در یک رمان اجتماعی بسیار تحسینشده، به تصویر میکشد.
دربارهی کتاب خانه خاموش
ماجرای این کتاب با ورود نوهها به خانهی یک مادربزرگ بداخلاق شروع میشود. فاطمه خانم زنی 90 ساله است که به همراه خدمتکار خود رجب در منطقهی ساحلی جنت حصار زندگی میکند. از همان صفحات اول با غرهایی که به جان رجب میزند، تلخکامی مادربزرگ را بهخوبی درک میکنیم؛ زنی که بیشتر وقتش را روی تخت اتاق میگذراند و با مرور خاطرات بد گذشته، خود را در اندیشههایی آغشته به خرافات مذهبی غرق میکند.
اولین نوهای که در کتاب خانهی خاموش به خانهی مادربزرگ قدم میگذارد، نیلگون است. او که دانشجوی سال اول رشتهی جامعهشناسیست، باورهایی چپگرایانه دارد و وقتش را با خواندن کتاب و فکر کردن میگذراند. نیلگون برخلاف برادر کوچکش متین، چندان مادیگرا نیست و با خدمتکار خانه رفتاری محترمانه و پرمهر دارد.
بحران هویت و بیمعنایی زندگی در رمان خانه خاموش
فاروق بزرگترین نوهی فاطمه خانم است که بعد از نیلگون وارد عمارت میشود. او که بهعنوان استادیار رشتهی تاریخ در دانشگاه فعالیت دارد، به دلیل شکست در زندگی زناشوییاش گرفتار پوچی و افسردگی شده و مدام خود را در تنهایی و الکل غرق میکند. فاروق خود پژوهشگر تاریخ است، اما واقعیتهای تاریخی را مجموعهای از داستانهای بیسروته میداند که همه ساخته و پرداختهی ذهن انسانها هستند و هیچ انگیزهای هم برای تلاش برای آینده ندارد.

سومین نوه و کوچکترین نوهی فاطمه خانم هم متین است. متین شیفتهی آمریکاست و نگاهش به زندگی کاملاً عملگرایانه و نفع - محور است. مدام به این فکر میکند که چطور میتوانند با کوبیدن و از نو ساختن خانهی مادربزرگ مال و منالی به هم بزنند و تمام هموغم خود را بر تمام کردن دبیرستان و رفتن به آمریکا برای ادامه تحصیل متمرکز کرده است.
اورهان پاموک و بازتاب جامعهی آشوبزدهی ترکیه
این سه جوان بهرسم هر ساله قرار است یک هفته از تعطیلات تابستانی خود را در کنار مادربزرگ بگذرانند، اما وضعیت دستخوش پیچیدگیهایی ناگهانی میشود. عشقی قدیمی سر برمیآورد که در ترکیب با بازیهای سیاسی، دامن نیلگون را میگیرد و یک سفر تابستانی خانوادگی را به آینهای تمامنما از فروپاشی یک جامعهی در آستانهی کودتای نظامی تبدیل میکند.
اورهان پاموک در کتاب خانه خاموش چندین گروه مختلف از افراد جامعه را در قالب خانوادهای نامتجانس دور هم جمع میکند تا شکافهای عمیق فکری و ایدئولوژیک ترکیه در دههی 80 میلادی را واکاوی کند. این کتاب را یکی از شاهکارهای سالهای جوانی پاموک میدانند که جوایز مختلفی را در سالهای متمادی از آن این نویسنده کرد و بهراحتی میتوان نمادگرایی بهکار رفته در پرداخت هر شخصیت از این رمان سیاسی را با جان و دل احساس کرد.
پس اگر به ادبیات ترکیه علاقه دارید یا بهدنبال رمانی هستید که همزمان هم روانشناسانه و اجتماعی باشد و هم وضعیت بغرنج کشورهایی درگیر با چالشهای سیاسی، مذهبی و اجتماعی را به تصویر بکشد، خرید کتاب خانه خاموش نشر مرکز را به شما پیشنهاد میکنیم. این کتاب را سارا مصطفیپور از ترکی به فارسی ترجمه کرده است.
جوایز و افتخارات کتاب خانه خاموش
- قرار گرفته در لیست کتابهای برگزیدهی نیویورکتایمز
- نامزد دریافت جایزهی ادبی Man Asian (2012)
- نامزد دریافت جایزهی مستقل ادبیات داستانی خارجی از نشریهی ایندیپندنت (2013)
- برندهی جایزهی ادبی مادارالی (Madaralı Roman Ödülü) (1984)
- نامزد دریافت جایزهی انجمن ادبی کتابفروشان (Premi Llibreter de narrativa) (2001)
نکوداشتهای کتاب خانه خاموش
- آغاز راه نویسندهای بزرگ... باوجود گذشت اینهمه سال از زمان انتشار این رمان، کتاب خانه خاموش حتی بیشازپیش آیندهنگرانه به نظر میرسد. (نشریهی نیویورکر)
- اورهان پاموک در کتاب خانه خاموش، گسترهای عمیق و تحسینبرانگیز از پیچیدگیهای وجودی انسانها را به نمایش میگذارد. (روزنامهی ساندیتایمز لندن)
- این کتاب را میتوان مقدمهای درخشان برای آشنایی هر چه بیشتر با جهان ادبی اورهان پاموک، نویسندهی برندهی جایزهی نوبل ادبیات دانست. (نشریهی میامیهرالد)
کتاب خانه خاموش برای شما مناسب است اگر
- به رمانهای چندروایتی که به سبک جریان سیال ذهن روایت میشوند علاقه دارید.
- به تقابل سنت و مدرنیته و برخورد شرق و غرب و همچنین به چالشهای روشنفکری و تجدد در جوامع در حال گذار اهمیت میدهید.
- از مطالعهی رمانهای اجتماعی که با فلسفه و سیاست پیوند محکمی دارند، لذت میبرید.
در بخشی از کتاب خانه خاموش میخوانیم
بعد کار ساخت خانه تمام شد و پسرم دوغان به دنیا آمد. جنگ دیگری در گرفته بود. اما حکومت ابلهانهی جمعیت اتحاد و ترقی هنوز ادامه داشت. صلاحالدین با اصرار میگفت فاطمه چرا سری به استانبول نمیزنی. طلعت پاشا تو را که تبعید نکرده. میتوانی پدر و مادرت را ببینی و یه سری هم به دخترهای شکری پاشا بزنی. برای خودت لباسهای نو میخری و لباسهایی را هم که اینجا از صبح تا شب چشمهای قشنگت را پای دوختنشان گذاشتی و برایشان با چرخ خیاطی پدال زدی، به مادرت نشان میدهی. فاطمه چرا نمیروی؟ اما من مخالفت کردم.
صلاحالدین، صبر میکنم آنها که برافتادند با هم میرویم. اما آنها هنوز بر سرِ کار بودند. بعد، یک روز در روزنامه دیدم روزنامههای صلاحالدین سه روز بعد دستش میرسید، اما دیگر مثل گذشته با ولع به طرف آنها حمله نمیکرد. دیگر به خبرهای جنگ در فلسطین، گالیسیا و چاناکاله اهمیتی نمیداد. بعضی روزها که حتی بعد از خوردن شام هم نگاهی به تیترها نمیانداخت، اول من روزنامهها را میخواندم. خبر برکناری جمعیت اتحاد و ترقی را هم اول من خواندم. آن صفحه از روزنامه را جدا کردم و مثل یک میوهی رسیده، داخل بشقاب صلاحالدین گذاشتم. وقتی از نوشتن دایرهالمعارف لعنتیاش فارغ شد و برای خوردن ناهار پایین آمد، نمیتوانست روزنامه را نبیند چون تیتر خیلی درشت بود. خبر را خواند. اما چیزی نگفت. من هم چیزی نپرسیدم. اما فهمیدم که تا غروب حتی یک کلمه از دایرهالمعارف را هم ننوشت چون تا شب که پایین بیاید صدای قدمهایش قطع نشد. سر میز شام هم چیزی نگفت تا اینکه دست آخر من لب باز کردم: دیدی صلاح الدین؟ بالاخره برکنار شدن. آره دولت افتاده نه؟ جمعیت اتحاد پا به فرار گذاشتن. تازه تو جنگ هم شکست خوردیم! نمیتوانست در چشمانم نگاه کند. هر دو ساکت بودیم.
بله

























