کتاب روان و فرهنگ

روانشناسی غربی، برای انسان شرقی چندان کاربرد ندارد. کتاب روان و فرهنگ اثر سودیر کاکار کتابی درباره‌ی تاثیر فرهنگ و تاریخ بر روان انسان است. تاریخ، اساطیر، آب و هوا و فرهنگ مشرق زمین شباهتی به اروپا ندارد و بدیهی است که نظرات و روش‌های درمانی اروپایی‌ها نیز نمی‌تواند برای یک فرد اهل هندوستان، کاملا اثربخش باشد. این کتاب ما را با روانشناسی اجتماعی و فرهنگی آشنا می‌کند و راهکارهایی را برای انطباق روانکاوی غربی بر انسان شرقی ارائه می‌دهد.

درباره‌ی کتاب روان و فرهنگ

فروید، یونگ، سابینا اسپیلرین و بیشتر روانکاوان مشهور جهان، همگی در غرب و اروپا پرورش یافته‌اند. هرقدر هم که به جهان‌شمول بودن نظریات این روانشناسان باور داشته باشیم، باز هم نمی‌توانیم این واقعیت را نادیده بگیریم که فضای زیست، زمینه‌ی فرهنگی و نمونه‌های بالینی و پژوهشی آن‌ها، همگی در بستر فرهنگ غرب شکل گرفته‌اند. تأثیر جنگ بر روان یک مرد انگلیسی در سال 1945 با تجربه‌ی زیسته‌ی یک زن افغانستانی در دنیای امروز قابل مقایسه نیست. کتاب روان و فرهنگ (Culture and Psyche: Psychoanalysis and India) که یک کتاب روانشناسی اجتماعی است، به بررسی رابطه‌ی جامعه، تاریخ و فرهنگ با روان انسان می‌پردازد.

کتاب روان و فرهنگ اثر سودیر کاکار (Sudhir Kakar) نشان می‌دهد که اسطوره‌های یک ملت، تاریخ یک سرزمین، آب‌وهوا، مناسبات خانوادگی، فرهنگ و بسیاری از عوامل دیگر، تأثیر عمیقی بر سلامت روان انسان دارند. انسان شرقی در دل تاریخ، خاطرات جمعی و تروماهای خاص خود رشد کرده و به همین دلیل، مسائل و اختلال‌های روانی او نیز ویژگی‌های خاص خود را دارند.

کتاب روان و فرهنگ که حاصل پژوهش‌های یک روانکاو هندی است، بیش از آنکه بر تفاوت‌های نژادی تأکید کند، به تفاوت‌های فرهنگی و الگوهای ذهنی انسان هندی در مقایسه با دیگر ملت‌ها می‌پردازد و معتقد است روانکاوی، بدون توجه به روانشناسی فرهنگی، نمی‌تواند درمانی کامل و مؤثر باشد.

نقش فرهنگ بر روان انسان از دیدگاه سودیر کاکار

انسان از فرهنگ و تاریخ خود جدا نیست. تاریخ نیز ظرف میوه نیست که بتوانیم چند میوه از آن را برداریم و باقی را دست‌نخورده باقی بگذاریم. اسطوره‌ها و تاریخ تمدن سرزمینمان، در ناخودآگاه ما تأثیری عمیق بر جای می‌گذارند؛ به همین دلیل، دانشی کاملاً وارداتی مانند روانکاوی، نمی‌تواند همان اثری را که بر ذهن یک شهروند اروپایی دارد، برای فردی اهل هندوستان نیز داشته باشد.

کتاب روان و فرهنگ، روانکاوی را به شراب‌سازی تشبیه می‌کند؛ فرایندی که نوع انگور، دما و محیط، همگی در نتیجه‌ی نهایی آن نقش دارند. سودیر کاکار که خود روانکاو است، با مثال‌ها و نمونه‌های متعدد، نقش تفاوت‌های فرهنگی را در فرایند درمان نشان می‌دهد. در هندوستان، جایی که هنوز بسیاری از خانواده‌ها فرزندان خود را بر اساس الگوهای سنتی تربیت می‌کنند، نمی‌توان مانند یک درمانگر غربی، مراجع را به استقلال کامل و جدایی از خانواده تشویق کرد.

در فرهنگ شرقی، خانواده‌ی هسته‌ای جایگاه بسیار مهمی دارد و فرزندی که بخواهد کاملاً مستقل شود، ممکن است با تعارض‌های شدیدی در خانواده روبه‌رو شود؛ تعارض‌هایی که خود می‌توانند به تروما و آسیب روانی تبدیل شوند. کتاب روان و فرهنگ، ترجمه‌ی رسول قورخانه‌چی و زهرا قنبری، تجربه‌ی یکی از مراجعان را در مواجهه با همین چالش استقلال فردی روایت می‌کند.

روانشناسی بین فرهنگی و انسان شرقی

شاید یونگ هرگز نتواند مفهوم شرم را آن‌گونه که در فرهنگ‌های شرقی وجود دارد، به‌طور کامل درک کند. بعید است فروید بداند محدودیت‌های اجتماعی که باعث می‌شوند یک دختر شرقی آرزو کند در زندگی بعدی خود پسر باشد، تا چه اندازه ریشه در ساختارهای فرهنگی و اجتماعی دارد و نه صرفاً مفاهیمی مانند حسادت به آلت مردانه. کتاب روان و فرهنگ انتشارات کتاب ارجمند، ما را با دیدگاه‌های سودیر کاکار آشنا می‌کند؛ دیدگاه‌هایی که بر ضرورت توجه به نقش محیط و فرهنگ در کنار نظریه‌های روانکاوی تأکید دارند.

سودیر کاکار از اسطوره‌های هندی، ادبیات عامیانه، سینمای هند و حتی غذاهای این سرزمین سخن می‌گوید تا نشان دهد همه‌ی این عناصر در شکل‌گیری شخصیت انسان نقش دارند و نمی‌توان نظریه‌های غربی روانکاوی را بدون در نظر گرفتن تفاوت‌های فرهنگی، به‌طور کامل برای درمان ذهن انسان شرقی به کار گرفت.

با خرید کتاب روان و فرهنگ اثر سودیر کاکار با این حقیقت روبه‌رو خواهید شد که شما برای بهبود وضعیت روانی خود به روشی متفاوت از ایده‌های اروپایی‌ها نیاز دارید؛ زیرا اروپایی نیستید و محیط زندگی، تاریخ و فرهنگ شما غربی نیست و برای بهبود خود، به ایده‌هایی منطبق با جامعه‌ی خود و وضعیت مشرق زمین نیاز دارید.

کتاب روان و فرهنگ برای شما مناسب است اگر

• در جست‌وجوی کتابی با موضوع مردم‌شناسی روان‌شناختی هستید و می‌خواهید ارتباط کهن‌الگوهای اسطوره‌ای با وضعیت اجتماعی و روانی افراد را متوجه شوید.
• به خواندن کتاب‌های روانکاوی علاقه‌مندید و شما نیز معتقد هستید نظرات یک آلمانی‌تبار ساکن در آمریکا، نمی‌تواند برای حل مشکلات یک خاورمیانه‌ای کافی باشد.
• می‌خواهید دلیل نامحبوب بودن روانکاوی غربی بین ملت شرق و مقاومت بسیاری از مردم در برابر مراجعه به درمانگران را متوجه شوید.
• به فرهنگ هند، هندوئیسم و اسطوره‌های شرق علاقه دارید.

در بخشی از کتاب روان و فرهنگ می‌خوانیم

تأکید بر ارتباط در انگارۀ هندی‌ از جسم نیز دیده می‌شود که عنصری اساسی در رشد ذهن است. از نظر آیورودا، یکی از معماران بزرگ انگارۀ هندی‌ جسم انسان، بدن ارتباط نزدیکی با طبیعت و با کیهان دارد و ‌چیزی در طبیعت وجود ندارد که برای طب بی‌فایده باشد.

بنابراین، انگارۀ هندی‌ جسم بر تبادل همیشگی با محیط تأکید دارد و با تغییرات بی‌وقفه درون جسم همراه است. به‌علاوه، در دیدگاه هندی، تفاوتی اساسی میان جسم و ذهن وجود ندارد. جسم تنها شکل ناخالصی از ماده و ذهن شکلی ظریف‌تر از همان ماده است؛ هر دو نیز اشکال مختلفی از یک مادۀ جسمی-ذهنی هستند.

درمقابل، انگارۀ غربی، جسم را دارای مرزهای مشخصی می‌داند که آن را کاملاً از دیگر اشیای موجود در جهان مجزا می‌کنند. این نگاه به جسم به‌صورت دژی مستحکم با تعداد محدودی پل که تماس ناچیزی با دنیای بیرون میسر می‌کند دارای پیامدهای فرهنگی مختص به خود است. به‌نظر می‌رسد در تفکر غربی – چه علمی، چه هنری – به اتفاقاتی که در درون دژ جسم شخص رخ داده توجه ویژه‌ای می‌شود.

اغلب درپی توضیح رفتار ازطریق رویکردهایی در روان‌شناسی‌ که از زیست‌شناسی نشئت می‌گیرد هستند و تقریباً محیط طبیعی و فراطبیعی را نادیده می‌گیرند. بدین‌ترتیب، جست‌وجوی معاصر برای یافتن اساس ژنتیک تمام پدیده‌های روان‌شناسی، صرف‌نظر از ارزش علمی آن، پیامد منطقیِ انگارۀ غرب از جسم محسوب می‌شود.