کتاب کنجکاوی بیمارگونه: یک دانشمند توضیح می‌دهد که چرا نمی‌توانیم نگاهمان را برگردانیم

چرا نمی‌توانیم نگاهمان را از تصاویر خشن، وحشتناک و زشتی‌ها برداریم؟ استیون پینکر در کتاب کنجکاوی بیمارگونه پرده از یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های روانشناختی انسان بر می‌دارد و توضیح می‌دهد چرا برخی انسان‌ها به سمت وحشت و تاریکی کشش پیدا می‌کنند.

درباره‌ی کتاب کنجکاوی بیمارگونه

تجربه‌ی تماشای یک فیلم وحشت یا صحنه‌هایی از یک زد و خورد خیابانی برای برخی افراد گاهی بسیار لذت‌بخش است. استیون پینکر (Steven Pinker) نویسنده‌ی کتاب کنجکاوی بیمارگونه (Morbidly Curious) توضیح می‌دهد این علاقه‌مندی و کشش به صحنه‌های ترسناک نه تنها مایه‌ی شرم و خجالت نیست؛ بلکه ریشه در ویژگی‌های روان‌شناسی دارد.

کنجکاوی بیمارگونه یک مفهوم جدید در دنیای مدرن نیست، بلکه قدمتی دارد به درازای تاریخ باستان و دنیای اولیه. استیون پینکر در این اثر روان‌شناسی توضیح می‌دهد که منظور از کنجکاوی بیمارگونه یک کنجکاوی ناسالم و غیرعادی نیست. کنجکاوی بیمارگونه به کنجکاوی درباره‌ی چیزهایی که تهدیدآمیز یا به شکل بالقوه خطرناکند اشاره دارد.

کتاب کنجکاوی بیمارگونه یک اثر پژوهشی و تحقیقاتی است که به جدیدترین تحقیقات در این زمینه می‌پردازد. استیون پینکر در جریان تحقیقاتش پی برد که این نوع از کنجکاوی را می‌توان در چهار دسته تقسیم بندی کرد: ذهن افراد خطرناک، خشونت فیزیکی، آسیب‌های بدنی و خطرات ماوراءالطبیعی.

کنجکاوی بیمارگونه و ترس از زبان استیون پینکر

تماشای فیلم‌های ترسناک یک نمونه‌ی رایج از کنجکاوی بیمارگونه در دنیای مدرن است. بسیاری از ما با علاقه صحنه‌های وحشتناک فیلم‌های اسلشر را دنبال می‌کنیم و اگرچه از وحشت می‌لرزیم اما دست از تماشای آن برنمی‌داریم. استیون پینکر در کتاب کنجکاوی بیمارگونه توضیح می‌دهد که چرا در این مواقع نمی‌توانیم نگاهمان را برگردانیم؟ برخی از منتقدان فیلم‌های سینمایی، به‌ویژه در اوایل شروع سینمای اسلشر به تندی با این فیلم‌ها برخورد می‌کردند و طرفداران این ژانر را متهم به داشتن طبیعت فاسد می‌کردند و آنها را افراد بسیار بیمار می‌نامیدند.

اما امروزه تحقیقات در این زمینه نشان می‌دهد این افراد نه تنها بیمار نیستند، بلکه این علاقه از یک نیاز طبیعی سرچشمه می‌گیرد. ذهن انسان از طریق این کنجکاوی خود را برای مقابله با خطرات در دنیای واقعی آماده می‌کند. با تماشای یک فیلم ترسناک، ذهن در یک دنیای امن با مخاطرات شبیه‌سازی شده مواجه می‌شود. کتاب کنجکاوی بیمارگونه توضیح می‌دهد که تماشای صحنه‌های وحشت یک نیاز طبیعی روان‌شناسی در انسان است. نویسنده در این کتاب با مثال‌هایی از فیلم‌های اسلشر و داستان‌های ماوراءطبیعی و با تکیه بر تحقیقات علمی، دلایل کنجکاوی بیمارگونه را با زبانی ساده توضیح می‌دهد.

اگر گاهی از این‌که تماشای صحنه‌های ترسناک و دلهره‌آور برایتان جذاب است احساس تعجب یا حتی شرم می‌کنید، دانلود کتاب کنجکاوی بیمارگونه را در برنامه‌ی کتابخوانی خود قرار دهید. ترجمه‌ی این کتاب بر عهده‌ی سید خشایار کیافر بوده و انتشارات کدیور آن را منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب کنجکاوی بیمارگونه

• کتابی که نمی‌توانید از آن چشم بردارید. یک پژوهش شگفت‌انگیز از تاریک‌ترین و عمیق‌ترین ویژگی‌های انسانی. (استیو استوارت ویلیامز، نویسنده‌ی کتاب میمونی که کیهان را فهمید)
• کنجکاوی بیمارگونه را می‌توان به سفری سنجیده و همراه با راهنمایی آگاه تشبیه کرد؛ سفری که خواننده را قدم‌به‌قدم به لایه‌های پنهان روان‌شناسی شر و تاریکی‌های ذهن انسان می‌برد. (تانیا لومبروزو، مدیر آزمایشگاه مفاهیم و شناخت در دانشگاه پرینستون)

کتاب کنجکاوی بیمارگونه برای شما مناسب است اگر

• به مباحث روان‌شناسی رفتار انسان علاقه دارید و می‌خواهید بدانید چرا ذهن انسان گاهی به سمت موضوعات ترسناک، خطرناک یا تاریک کشیده می‌شود.
• از خواندن کتاب‌های علمی و پژوهشی با زبانی ساده لذت می‌برید و دوست دارید با نتایج تحقیقات جدید درباره‌ی کنجکاوی بیمارگونه و واکنش‌های ذهن انسان آشنا شوید.

در بخشی از کتاب کنجکاوی بیمارگونه: یک دانشمند توضیح می‌دهد که چرا نمی‌توانیم نگاهمان را برگردانیم می‌خوانیم

عوامل مؤثر بر وزن هزینه و فواید پیچیده و چندوجهی هستند، اما محاسبه بنیادین یکسان است. این محاسبه تقریباً در همه حیوانات وجود دارد، اما همانطور که بعداً در کتاب خواهیم دید، شکل انسانی کنجکاوی بیمارگونه به طور فزاینده‌ای پیچیده و جالب است، زیرا انسان‌ها می‌توانند موقعیت‌ها را تصور کنند. تصور موقعیت‌های خطرناک به انسان‌ها امکان می‌دهد هزینه‌های درگیر شدن با اطلاعات مرتبط با تهدید را به شدت کاهش دهند و انسان‌ها را به کنجکاوترین موجودات بیمارگونه تبدیل کنند.

به ذات خود، موقعیت‌های خطرناک حاوی اطلاعات ارزشمندی هستند، به ویژه اگر موقعیت غیرمعمول باشد. وقتی خود را در یک موقعیت نادر یا شگفت‌انگیز می‌یابید، ممکن است احساس فوریتی درباره آن داشته باشید. اگر از کنار یک صحنه تصادف در جاده رد شوید و جسدی را روی برانکارد ببینید، ممکن است احساس اجبار به نگاه کردن کنید. حتی ممکن است برخی افکار درباره آن موقعیت از ذهنتان بگذرد: «آیا آن مرد مرده است؟ مطمئن نیستم که تا به حال جسد دیده باشم. چه کسی می‌داند دفعه بعد کی جسد می‌بینم. بهتر است نگاهی به این یکی بیندازم...»

گاهی هزینه جمع‌آوری اطلاعات مرتبط با تهدید بالا است و ما را در معرض خطر آسیب جسمی یا مرگ قرار می‌دهد. اگر قربانی یک سرقت باشم، قطعاً چیزی درباره خطر می‌آموزم. اما تهدید به امنیت جسمی من به مراتب بر هر فایده یادگیری می‌چربد. یا فرض کنید شاهد سرقت شخص دیگری هستم. در اینجا نیز من چیزی درباره خشونت می‌آموزم، اما هنوز در معرض خطر آسیب دیدن هستم و انگیزه رقیبی برای کمک به فرد مورد سرقت قرار گرفته دارم. به دلیل هزینه بالای این موقعیت‌ها، معمولاً به دنبال آن‌ها نیستیم. این روشی است که اکثر حیوانات درباره خطر می‌آموزند؛ یا خود قربانی آن می‌شوند یا شاهد قرار گرفتن حیوان دیگری در معرض آن هستند. این امر منجر به سطوح پایین‌تر رفتار کنجکاو بیمارگونه در اکثر حیوانات می‌شود.