کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی: هم‌قطاران افلاطون و مغان زرتشتی

کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی اثر فیلیپ سیدنی هورکی ما را به سراغ کتیبه‌های ایران باستان و فلسفه‌ی یونان می‌برد تا از نقش و اثرگذاری اندیشه‌ی مغان زرتشتی بر فلسفه‌ی یونان و افکار افلاطون باخبر شویم. در این کتاب فلسفی - تاریخی با جایگاه مهم اندیشه‌ی ایرانی بر سیر تفکر فلسفی جهان آشنا می‌شویم و درمی‌یابیم که آیین زرتشت بر تاریخ فلسفه سایه انداخته و مبنای فکری انسان از دیرباز تا اکنون را شکل داده است.

درباره‌ی کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی

تاریخ را فاتحان می‌نویسند و یونانیان توانستند با شکست هخامنشیان و به آتش کشیدن تخت‌جمشید، هر چه از فلسفه و اندیشه‌ی مغان زرتشتی آموخته بودند، به نام خود ثبت کنند. فلسفه‌ی یونان که اکنون آن را به‌عنوان قدیمی‌ترین فلسفه‌ی دنیا می‌شناسیم و تصور می‌کنیم که خود مبدأ اندیشه‌ی فلسفی بشر بوده و از تفکری وام نگرفته است، تأثیرپذیرفته از آیین‌های زرتشتی است.

کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی (Persian Cosmos and Greek Philosophy) اثر فیلیپ سیدنی هورکی (Phillip Sidney Horky) مستندات و منابع تاریخی گوناگونی را در اختیار ما می‌گذارد تا با این حقیقت تاریخی آشنا شویم.

کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی ما را به دوره‌ی یونان و ایران باستان می‌برد؛ زمانی که ایران بخش بسیار عظیمی از زمین را در اختیار داشت و طبیعتاً در تمام این منطقه‌ها نیز مغان و روحانیون زرتشتی دربار هخامنشی حضور داشتند. به دلیل پراکندگی زرتشتیان در بخش‌های بزرگی از زمین، منطق تاریخی نیز حکم می‌کند که فلسفه و اندیشه‌ی یونان را تحت‌تأثیر و وام‌گرفته از باورهای زرتشتی، که در آن زمان بسیار رایج بودند، به شمار آوریم.

حضور فلسفه ایران باستان در مرکزیت اندیشه افلاطون

افلاطون نیز معتقد بود ما فقط در یک جهان مادی وجود نداریم و پس و پیش از ما دنیاهایی است که باید آن‌ها را بشناسیم. علاوه‌بر این، اعتقاد به خیر و شر و قائل شدن نظم متافیزیکی برای جهان، همان بخش‌های اصلی و اساسی در فلسفه‌ی افلاطون است که می‌توان تشخیص داد از اندیشه‌ها و افکار زرتشت تأثیر مستقیم پذیرفته است.

کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی اثر فیلیپ سیدنی هورکی به ما نشان می‌دهد افلاطون که صدها سال پس از زرتشت به دنیا آمد، با اندیشه‌های زرتشتی آشنایی کامل داشته و سیر تفکر فلسفی خود را تابع و در ادامه‌ی اندیشه‌های مغان زرتشتی پرورش داده است.

یکی از پرسش‌هایی که برای آن نمی‌توان پاسخ دقیقی یافت، این است که پیدایش فلسفه ایرانی مربوط به چه زمانی است. کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی ترجمه‌ی لاله علوی و اشکان زارع به ما نشان می‌دهد فلسفه‌ورزی ایرانیان به دوران بسیار دور برمی‌گردد؛ به زمان پیش از زرتشت؛ زیرا این اندیشه آن‌قدر بالنده و پرورش‌یافته بود که توانست در دوران زرتشت به شکل ایده‌ای اثرگذار درآید.

تاثیر آیین زرتشتی بر یونانیان از دیدگاه فیلیپ سیدنی هورکی

یکی از نکات مهمی که پس از مطالعه‌ی آثار یونانی به آن پی می‌بریم، تصویری است که یونانیان از مغان زرتشتی منعکس کرده‌اند. در برخی از آثار یونانی، مغان و در کل اندیشه‌ورزان ایرانی، خردمند هستند و حکمت و دانش بالایی دارند؛ اما در برخی آثار دیگر، مغان زرتشتی چهره‌ای خبیث دارند و از آن‌ها به‌عنوان جادوگر یاد می‌شود. کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی انتشارات فراهم نقش و جایگاه مهم مغان و روحانیون زرتشتی در دربار هخامنشی را با استفاده از کتیبه‌ی بیستون شرح می‌دهد.

در این کتیبه، شرح شورش گئوماتِ مغ، قدرت پادشاه برای کاهش قدرت دستگاه دینی و افکار عمومی در این ماجرا بازگو شده است. تا پیش از سلطنت داریوش هخامنشی، روحانیون زرتشتی نقش مهمی در دربار هخامنشی ایفا می‌کردند و می‌توانستند در مناسبات سیاسی مداخله کنند، اما داریوش بزرگ، تغییرات شگرفی را در بافت سیاسی هخامنشیان به‌وجود آورد که نتیجه‌ی آن کاهش قدرت مغان زرتشتی و نوعی رنسانس بود.

با خرید کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی اثر فیلیپ سیدنی هورکی با آیین زرتشتی ایرانی و درهم‌تنیدگی فلسفه یونان که مبنای تمام فلسفه‌هاست، آشنا می‌شوید و درمی‌یابید که اندیشه‌های رایج در ایران باستان چگونه بر امروز جهان اثر گذاشته است.

کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید با فلسفه‌ی یونان و ایران باستان آشنا شوید و برای این کار به کتاب‌های تاریخ فلسفه نیاز دارید.
• به اثری مستند نیاز دارید که با استفاده از منابع تاریخی و بدون سوگیری، تاثیر آیین زرتشت بر یونان باستان را بازگو کند.
• استاد یا دانشجوی فلسفه هستید و می‌خواهید با کمک کتاب‌های تاریخ ایران باستان و مطالعه‌ی فلسفه یونان درباره‌ی نقش و تاثیرگذاری اندیشه‌های گوناگون بر رشد و تکامل فلسفه، بیشتر بدانید.

در بخشی از کتاب کیهان ایرانی و فلسفه یونانی: هم‌قطاران افلاطون و مغان زرتشتی می‌خوانیم

ما با وابستگی متقابل آشکار بین فیثاغورسیان و «بربرها»، موضوعی که برای پژوهشگران تاریخ و فلسفه باستان حل‌وفصل نشده، چه کنیم؟ در حالی که برای مدتی جدی گرفتن تاثیر فیثاغورسیان– به ویژه گروه «ریاضیاتی» که خود را در مطالعات تجربی جهان درگیر می‌کرد- بر روی هم قطاران مشهور افلاطون (اسپئوسیپوس، گزنوکراتس، هرمودوروس، هراکلیدس، اودوکسوس، ارسطو، فیلیپ از اپوس) مد شده بود، پژوهشگران نیم قرن گذشته کمتر در درک اهمیت اندیشه ایرانی برای فلسفه افلاطون تیزبین بوده‌اند.

با این حال روشن است که آن دسته از هم‌قطاران افلاطون که میراث‌دار آکادمی شدند اندیشه مشغولین به حکمت در شرق، به ویژه مغان زرتشتی را در جهت بازتاب چیزی از «حقیقت» اندیشه افلاطون بعد از مرگ وی مطرح کردند. قراردادن افلاطون در تاریخ مشغولین به حکمت شرقی نه تنها مفاهیم فلسفی که خود افلاطون در آکادمی تدریس می‌کرد را توجیه می‌کند بلکه تاریخ فلسفه را که برای اولین بار بعد از مرگ افلاطون به روالی تکوینی و زمانمند تدوین شد، مشروعیت می‌بخشد. هم‌قطاران افلاطون به راه‌های گوناگونی درباره اهمیت «مغ» ایرانی در پروژه فلسفه واکنش نشان دادند و این موضوع نباید جنجال‌برانگیز باشد که بگوییم، بلافاصله بعد از مرگ افلاطون، آن‌ها برای تدوین مواضع منحصر به فرد خود با اغراض شخصی، برای تسخیرکردن – و در مورد ارسطو کامل و حتی منسوخ کردن- نظریه حکیم بزرگ افلاطون، عهده‌دار انجام تلفیق نظام متافیزیکی که توسط استادشان مطرح شده بود با نظام کیهان‌شناسی ایرانیان شدند.