کتاب بارون درخت‌نشین

با کتاب بارون درخت‌نشین اثر ایتالو کالوینو به گشت و گذار در سرزمینى مى‌رویم که البته در دل دنیاى شنیده‌ها و دانسته‌هاى ما قرار دارد؛ اما در هر گام، در سر هر پیچ شاخه‌اى و در پس هر دسته برگى، ماجرا و افسانه و حماسه‌اى در انتظار ماست.

چگونه مى‌توان هم از مردم گریخت و هم از نزدیک با ایشان، و برایشان، زندگى کرد؟ چگونه مى‌توان هم به زندگى آدمیان و قراردادهاى دیرینه آن پشت‌پا زد و هم براى آنان و به کمک خودشان، زندگى نو و نظم نوینى را جستجو کرد؟ بارون روندو به این پرسش‌ها پاسخ مى‌گوید. پاسخى نه با وعظ و نظریه‌پردازى که با خود زندگى‌اش، با شیوه زیستنش مى‌آموزد که براى آدم همه چیز شدنى است؛ تنها به این شرط که بخواهد و بهاى آن را بپردازد.

بارون درخت‌نشین (The Baron) بی‌تردید یکی از شاهکارهای مهم ادبیات جهان و از برترین آثار ایتالو کالوینو نویسنده بزرگ ایتالیایی است. کتاب بارون درخت‌نشین، داستان انسانی است به نام بارون روندو که با مردم گریزی می‌کوشد قواعدی سامان دهد، دنیایی که او می‌خواهد دنیای روشنایی است، دنیایی که باید در اثر جوشش‌ها و خیزش‌های انسانی نو از آن پدید آید.

ایتالو کالوینو (Italo Calvino) یکى از سرشناس‌ترین چهره‌هاى ادبیات امروزى ایتالیاست و به‌خاطر شیوه خاص خودش جایگاه ویژه‌اى در میان رمان‌نویسان اروپایى دارد، شیوه‌اى که تخیل نیرومند، طنز پاک و ظریف و توجه نزدیک به واقعیت و تاریخ را در هم مى‌آمیزد. در آثار او، که آکنده از تمثیل و استعاره است، نگرش موشکافانه واقعیت و طنز و افسانه‌پردازى و تخیل شاعرانه همه به یک اندازه جا دارد. «بارون درخت‌نشین» معروف‌ترین اثر و بهترین نمونه سبک کار اوست.

بارون روندو از سنت‌هاى کهنه و قیدهاى بى‌چون و چراى اجتماعى مى‌گریزد و شیوه‌اى از زیستن را براى خود برمى‌گزیند که دیگر کوچکترین همانندگى با زندگى مردمان ندارد. زمین سفت و آشناى زیر پا را رها مى‌کند و به زندگى در راه پیچاپیچ و لرزان بالاى درختان مى‌رود، یعنى مى‌توان گفت که دنیاى دیگرى را جایگاه خود مى‌کند. اما نه این که در «برج عاج» بنشیند. فاصله گرفتنش از زمین براى‌دورى جستن ازمردم نیست. برعکس؛ پندارى‌ در جستجوى میدان دید گسترده‌ترى به میان شاخ و برگ درختان مى‌رود تا همه چیز را بهتر و بیشتر ببیند، تا بهتر بتواند به آنچه برایش «شورش» کرده است عمل کند.

آنچه بارون روندو را به سرکشى و خیره‌سرى وا مى‌دارد وبه دنیاى سبز و هوایى مى‌کشاند دلزدگى از نظم کهنه اجتماعى و نیاز پرشور به دگرگون کردن آن و پى افکندن نظم تازه‌اى است که کردار آدمیان و رابطه‌شان را با خودشان و طبیعت، درست و بسامان کند. در این راه، از یک‌سو به جهان کهنه پشت پا مى‌زند تا به دنیایى تازه راه برد و آن را بشناسد و از سوى دیگر با دگرگون کردن زندگى خود الگویى از تازه‌جویى و پویندگى را به نمایش مى‌گذارد و شاید مهم‌ترین درس زندگى بارون‌ روندو و این کتاب همین است که هرآنچه در آن مطرح مى‌شود با زندگى عملى و شدنى آدم‌ها رابطه مستقیم دارد. بارون‌ روندو به هیچ انگیزه و دستاویزى در بیرون از میدان بینش و دانش و توانایى انسان کارى ندارد و به همین دلیل، همه آنچه مى‌کند و در نگاه اول شگرف و حتى افسانه‌اى مى‌نماید، در نهایت واقعى است و با تجربه سازگارى دارد. از این رو، همان‌گونه که برادر بارون در پاسخ ولتر مى‌گوید، دورى گرفتن او از زمین براى نزدیکتر شدن به آسمان نیست، براى این است که زمین را بهتر ببیند.

جملات برگزیده کتاب بارون درخت‌نشین:

- جایى را در ذهن خود مجسم مى‌کرد که هیچ جا نبود، جایى که براى رسیدن به آن نه به پایین که باید رو به بالا مى‌رفتى. یعنى شاید درختى آنچنان بلند که اگر از آن بالا مى‌رفتى به جهان دیگرى، به ماه، مى‌رسیدى.
- بین بچه‌هاى نازنازى هم اشتباهى کسى به دنیا مى‌آید که سرش به تنش مى‌ارزد.
- یک نجیب‌زاده، چه بالاى درخت و چه روى زمین، در هرحال نجیب‌زاده است به شرطى که رفتارش درست باشد.
- شورش را با متر و ذرع اندازه نمى‌گیرند. حتى یک راه چند وجبى هم مى‌تواند راه بدون بازگشت باشد.
- اگر من بیشتر از دیگران چیز بدانم، در صورت نیاز آنها باید آنچه را که بلدم در اختیارشان بگذارم. به نظر من، فرماندهى یعنى همین.
- براى بهتر دیدن زمین باید کمى از آن فاصله گرفت.