کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر: کاوشگری‌های کمیسر مونتالبانو

در سرزمینی که خاکش رازها را بهتر از آدم‌ها پنهان می‌کند، تکه‌های یک جسد از دل زمین بیرون می‌آید و سکوت سیسیل را در هم می‌شکند. کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر اثر آندره آ کامیلری داستان جنایتی است هولناک که آزمونی برای سنجش وجدان، عدالت و مرز باریک انسانیت رقم می‌زند. بازرس مونتالبانو باری دیگر باید میان دروغ، خیانت و اسرار مخوف پنهانی قدم بردارد تا حقیقتی را کشف کند که هرچه در آن عمیق‌تر می‌شود، بیشتر در تاریکی و تباهی فرو می‌رود. این رمان در سال 2012 برنده‌ی جایزه‌ی دشنه‌ی بین‌المللی انجمن نویسندگان ادبیات جنایی شده است.

درباره‌ی کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر

در کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر (Il campo del vasaio) اثر آندره آ کامیلری (Andrea Camilleri) باران سیسیل مثل کارمند سمج و بی‌کله‌ای بود که اضافه‌کاری‌اش تمامی نداشت؛ بی‌وقفه می‌بارید و مزرعه‌ی کوزه‌گر را به لجنزاری اسفناک تبدیل کرده بود که هر قدمی در آن، لعن و نفرین خاموش زمین را با خود به همراه داشت. وقتی اولین کیسه‌ی حاوی جسد از خاک بیرون آمد، کارآگاه مونتالبانو هنوز زیر پتو در خانه‌اش در حال غر زدن، این پهلو آن پهلو می‌شد. در حالی که به دلش افتاده بود اگر امروز هم بدون قهوه‌ی فرانسوی محبوبش شروع شود، حتما آخرش به جنازه‌های بودار و از هم پاشیده‌ی حال‌به‌هم‌زن ختم می‌شود. و خب زده بود توی خال و دقیقا هم همین‌طور شد.

داخل کیسه مجموعه‌ای نامرتب از آنچه روزی انسان نام داشت پیدا شد؛ تمام اندام‌ها تکه‌تکه و با دقتی وسواس‌گونه کنار هم قرار گرفته بودند، طوری که انگار قاتل وقت داشته، برنامه‌ریزی کرده و احتمالا در حین کار هم حسابی لذت برده و حوصله‌اش هم هیچ سر نرفته. مونتالبانو هم که کلافه و خواب‌آلود و خیس از باران سر صحنه‌ی جنایت حاضر شده بود، به جسد بخت‌برگشته نگاهی انداخت و با خود فکر کرد: یا با یک دیوانه طرفیم، یا با آدمی بیش‌ازحد مرتب، که در اکثر مواقع گزینه‌ی دومی خطرناک‌تر هم هست.

کنار هم گذاشتن تکه‌ها؛ از اجساد تا دروغ‌ها

او در حالی که کفش‌هایش در گل فرو می‌رفت و چیزی نمانده بود صبرش لبریز شود، بعد از صدور دستورات لازم و تعدادی غرِ ریز حواله‌ی زیردستانش کردن، راهی پزشکی قانونی شد و شروع به کنار هم گذاشتن تکه‌ها کرد؛ هر تکه‌ای که دم دستش بود، از تکه‌های پاره‌ی جسد پیش رویش تا تکه‌های اتفاقات، گفت‌وگوها و روابطی که اطرافش در جریان بودند. حقیقت این بود که مونتالبانو حس می‌کرد میان جنایتی هولناک و نمایشی مضحک از دروغ‌های کوچک و گندیده گیر افتاده است؛ جایی که مرگ به شکل ترسناکی جدی است، اما آدم‌ها هنوز به طرز خنده‌داری احمق جلوه می‌کنند... جواب این معما دلقک چموشی بود که سر تا پای این کارآگاه پا به سن گذاشته‌ی خوش‌سابقه را به مسخره گرفته بود. یا مونتالبانو دیوانه شده بود و یا قاتل خیلی نزدیک‌تر از حدی که ادب حکم می‌کرد، رودررویش ایستاده بود.

مزرعه‌ی کوزه‌گر یک رمان جنایی کلاسیک با محوریت کشف قاتل است، اما آندره‌آ کامیلری به‌تدریج روایت را از چارچوب معمایی صرف خارج می‌کند و آن را به تحلیلی اجتماعی و انسانی بدل می‌سازد. روند داستان آرام، لایه‌لایه و مبتنی بر جزئیات پیش می‌رود؛ سرنخ‌ها دانه‌دانه با تامل، گفت‌وگو و مشاهده شکل می‌گیرند. مونتالبانو در این مسیر کارآگاه خسته و بی‌حوصله‌ای است که در اوج قطع امیدی که از جهان اطرافش کرده است، ناظر وجدان جامعه نیز هست؛ او کسی‌ست که به ناچار با فساد پنهان، روابط پیچیده‌ی قدرت، دروغ‌های به‌ظاهر بی‌ضرر و خشونتی که در سکوت ریشه دوانده، مواجه می‌شود. مفهوم گناه جمعی در سراسر داستان جریان دارد؛ گناهی که محصول انتخاب‌ها و چشم‌پوشی‌های پی‌درپی نسل بشر است.

سبک آندره آ کامیلری در این رمان، ترکیبی از زبان ساده، طنز تلخ و نگاهی فلسفی به عدالت و انسانیت است. او با بهره‌گیری از فضای بومی سیسیل، رفتارهای روزمره و روابط انسانی، جهانی باورپذیر می‌سازد که جنایت در آن امری استثنایی نیست، و درواقع نتیجه‌ای طبیعی از ساختار اجتماعی معیوب آن فضا به شمار می‌آید. مزرعه‌ی کوزه‌گر بر تأثیرات روانی و اخلاقی جنایت تمرکز دارد و نشان می‌دهد چگونه حقیقت می‌تواند آرام، بی‌صدا و درعین‌حال ویرانگر باشد.

کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر با ترجمه‌ی بنفشه شریفی‌خو از مجموعه‌ی ادبیات پلیسی و مجموعه‌ی کاوشگری‌های کمیسر مونتالبانو نشر قطره به انتشار رسیده و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر برای شما مناسب است اگر

• به رمان‌های جنایی معمایی با ته‌مایه‌ی طنز علاقه‌مندید.
• دوست دارید جنایت را در بستر مسائل اجتماعی، فساد پنهان و سکوت جمعی واکاوی کنید.
• به شخصیت‌های کارآگاهی چندلایه، انسانی و درگیر با وجدان علاقه دارید.
• می‌خواهید مجموعه رمانی معمایی جنایی را با محوریت یک کارآگاه هوشمند و خوش‌خوراک در دست بگیرید.
• به ادبیات ایتالیا، به‌ویژه فضای بومی و فرهنگی سیسیل علاقه دارید.

در بخشی از کتاب مزرعه‌ی کوزه‌گر: کاوشگری‌های کمیسر مونتالبانو می‌خوانیم

«خب، کمی بعد از پمپ‌بنزین یه سربالایی خاکی هست. میمی همون‌جا پیچید. من این جاده رو خوب می‌شناسم چون چند باری به خونه‌های اون اطراف رفتم. مجبور بودم حسابی نزدیک بهش حرکت کنم چون کلی کوچه‌ی فرعی اون‌جا هست و اگر توی اون تاریکی می‌پیچید توی یکی از کوچه‌ها ممکن بود گمش کنم. اما زیاد طول نکشید. در واقع روبه‌روی چهارمین خونه از سمت راست پیاده شد، در رو باز کرد و رفت تو.»

«تو چی کار کردی؟»

«من به مسیرم ادامه دادم.»

«پشتش به تو بود؟»

«آره، اما برگشت.»

«لعنتی!»

«نگران نباش. ممکن نیست شناخته باشدم. اون میکرا رو فقط یه هفته‌ا‌س گرفته‌ا‌م.»

«می‌دونم ولی ظاهر خودت هم...»

«قابل شناسایی‌ام؟ حتی با عینک آفتابی و یه کلاه بزرگ مثل گرتا گاربو؟»

«امیدوارم حق با تو باشه. خب، ادامه بده.»

«چند دقیقه بعدش برگشتم، این بار با موتور خاموش. ماشین میمی همون‌جا بود اما اثری از خودش نبود. رفته بود تو.»

«صبر کردی زنه هم برسه؟»

«البته، تا همین نیم ساعت پیش. اما هیچ زنی ندیدم که بیاد.»

«به نظرت این چه معنی‌ای می‌تونه داشته باشه؟»

«ببین سالوو، می‌تونم قسم بخورم دفعه‌ی اول که از جلو خونه رد شدم دیدم که چراغ‌های داخل روشن بود. حتماً یکی اون‌جا منتظرش بوده.»

«منظورت اینه که زنه اون‌جا زندگی می‌کنه؟»

«نه لزوماً. میمی ماشینش رو گذاشت توی حیاط نه توی گاراژ چون احتمالاً زنه که زودتر رسیده ماشین خودش رو گذاشته توی گاراژ.»

«این‌که دلیل نشد اینگرید. ماشین زنه ممکن بوده توی گاراژ باشه چون اون‌جا زندگی می‌کنه نه چون زودتر رسیده.»

«این هم ممکنه. به‌هرحال میمی وقتی رسید نه در زد و نه زنگ. با کلید در رو باز کرد.»