کتاب تفکر بر پرده سینما: فیلم چونان فلسفه

کتاب تفکر بر پرده سینما اثری خواندنی در تقاطع فلسفه و هنر هفتم است که نگاهی متفاوت به ظرفیت‌های اندیشه‌ورزانه‌ی سینما ارائه می‌دهد. توماس ای وارتنبرگ در این کتاب با بررسی مباحث نظری و تحلیل فیلم‌های برجسته، نشان می‌دهد که فیلم در کنار داستان و سرگرمی می‌تواند به طرح، بسط و ارزیابی پرسش‌های بنیادین فلسفی بپردازد و مخاطب را به تفکری عمیق‌تر درباره‌ی جهان و انسان دعوت کند.

درباره‌ی کتاب تفکر بر پرده سینما

کتاب تفکر بر پرده سینما (Thinking on Screen: Film as Philosophy) نوشته‌ی توماس ای وارتنبرگ (Thomas E. Wartenberg) از آثار شاخص در حوزه‌ی فلسفه‌ی سینماست که به یکی از بحث‌برانگیزترین پرسش‌های این رشته می‌پردازد؛ اینکه آیا فیلم تنها ابژه‌ی تحلیل فلسفی است، یا خود نیز می‌تواند فلسفه‌ورزی کند؟ وارتنبرگ با دفاع از دیدگاه دوم نشان می‌دهد که برخی آثار سینمایی می‌توانند با بهره‌گیری از زبان تصویر، روایت و تجربه‌ی سینمایی، در شکل‌گیری و پیشبرد اندیشه‌های فلسفی نقشی فعال ایفا کنند.

توماس ای وارتنبرگ در آغاز کتاب تفکر بر پرده سینما، به بررسی نسبت میان فیلم و فلسفه می‌پردازد؛ در رویکرد نخست، ماهیت فیلم، ارزش شناختی آن و نسبتش با ادراک و تخیل مخاطب موضوع بررسی قرار می‌گیرد؛ اما در رویکرد دوم، خود فیلم به رسانه‌ای برای طرح، آزمون و حتی نقد مسائل بنیادین فلسفه تبدیل می‌شود.

وارتنبرگ سپس با زبانی روان و استدلالی منسجم، شیوه‌های گوناگون بیان فلسفی در سینما را بررسی می‌کند که فیلم‌ها چگونه می‌توانند مفاهیمی مانند هویت شخصی، اخلاق، شکاکیت معرفت‌شناختی، حقیقت و واقعیت را به شکلی ملموس و تأمل‌برانگیز واکاوی کنند.

وقتی فیلم به فلسفه تبدیل می‌شود

بخش مهمی از کتاب تفکر بر پرده سینما توماس ای وارتنبرگ به تحلیل نمونه‌های شاخص تاریخ سینما اختصاص دارد. آثاری مانند عصر جدید، ماتریکس، درخشش ابدی یک ذهن پاک، مردی که لیبرتی والانس را کشت، مرد سوم، فلیکر و امپایر نشان می‌دهند که چگونه روایت، تصویر، تدوین و ساختار سینمایی می‌توانند همان نقشی را ایفا کنند که استدلال در متون فلسفی بر عهده دارد. نویسنده با تکیه بر این نمونه‌ها استدلال می‌کند که تجربه‌ی تماشای فیلم، در بسیاری از موارد، مخاطب را به همان اندازه‌ی مطالعه‌ی یک متن فلسفی به اندیشیدن وامی‌دارد.

کتاب تفکر بر پرده سینما ترجمه ایمان امیرتیمور با پیوندی عمیق میان فلسفه و هنر هفتم، چشم‌اندازی تازه برای درک ظرفیت‌های اندیشه‌ورزانه‌ی سینما ارائه می‌دهد و اثری ارزشمند برای دانشجویان فلسفه، مطالعات فیلم، زیبایی‌شناسی و همه‌ی علاقه‌مندانی است که می‌خواهند سینما را به‌عنوان شیوه‌ای برای تفکر و کاوش در پرسش‌های بنیادین انسان بشناسند.

خرید کتاب تفکر بر پرده سینما انتشارات علمی و فرهنگی به علاقه‌مندان فلسفه، مطالعات فیلم و زیبایی‌شناسی پیشنهاد می‌شود. این اثر با رویکردی تحلیلی و مستند، می‌تواند منبعی قابل اتکا برای آشنایی با یکی از مهم‌ترین دیدگاه‌های معاصر درباره‌ی ارتباط میان دو جهان فیلم و فلسفه باشد.

در نکوداشت کتاب تفکر بر پرده سینما

• دفاعی قاطع از این دیدگاه که فیلم‌ها می‌توانند فلسفه‌ورزی کنند. کتاب تفکر بر پرده سینما با نثری روان و جذاب نوشته شده و استدلال‌های فلسفی را با تحلیل دقیق چند فیلم مهم درهم می‌آمیزد. از همین رو، نه‌تنها برای دانشجویان و پژوهشگران فلسفه و سینما، بلکه برای هر کسی که به نقش مهم سینما در شکل‌گیری شناخت و اندیشه‌ی انسان باور دارد، اثری خواندنی و مهم است. (بریس گات، دانشگاه سنت اندروز، بریتانیا)

کتاب تفکر بر پرده سینما برای شما مناسب است اگر

• به فلسفه‌ی سینما و رابطه‌ی میان فیلم و اندیشه علاقه‌مند هستید.
• دانشجوی سینما، فلسفه، زیبایی‌شناسی یا مطالعات فیلم هستید و به دنبال منبعی معتبر می‌گردید.
• دوست دارید مفاهیمی مانند هویت، اخلاق، حقیقت و شکاکیت را از دریچه‌ی سینما بررسی کنید.
• می‌خواهید فیلم‌های مشهور را با نگاهی فلسفی و تحلیلی تماشا کنید.

در بخشی از کتاب تفکر بر پرده سینما: فیلم چونان فلسفه می‌خوانیم

نخستین جنبه مفروض تصاویر این است که آن‌ها همواره تصاویری از یک چیز دیگرند، بنابراین یک تصویر همواره به چیزی غیر از خود ارجاع دارد و تصویری از آن چیز است. با فرض صحت این امر می‌توانیم «قصدیت» را نشانه تصاویر در نظر بگیریم، که معنای آن ارجاع تصاویر به چیزی ورای خودشان است.

مفاهیم متفاوت و متنوعی وجود دارند که سایر مفاهیم را تصویر می‌کنند. برای مثال، ما غالباً داستان‌هایی را تعریف می‌کنیم تا نکات مد نظرمان را تصویر کنیم. من برای پسرم داستان‌هایی درباره این تعریف می‌کنم که چگونه مرا در دوره کودکی دست می‌انداخته‌اند تا به او بقبولانم که بهترین راه غلبه بر چنین ناراحتی‌هایی نادیده گرفتن آن‌هاست. همان‌طور که فالزن می‌گوید، فیلسوفان نیز غالباً برای تصویر کردن نظریه‌هایشان تخیل را به‌کار می‌گیرند؛ مثلاً کانت مدعی می‌شود که فاهمه جزیره‌ای است که دریایی خطرناک آن را احاطه کرده است، اما شکل برجسته و خاص تصویر، تصویر یک متن مکتوب است. روشن است که کاربرد این گونه از تصاویر با کاربرد تصویر دیداری برای تصویر کردن یک نظریه فلسفی تفاوت دارد. اما می‌خواهم چنین تصاویری را با دقت بررسی کنم تا به این امر پی ببرم که آیا ممکن است این نوع از تصاویر هم به ما در این باب آگاهی دهند که چرا دوگانگی «تصاویر صرف / تأمل جدی و نظام‌مند» مسئله‌آفرین است.

بحث خود را با بررسی یک نسخه مصوّر از رمانی بسیار مشهور، یعنی ماجراهای تام سایر مارک تواین (تصویر 3)، آغاز می‌کنم. تصاویر این کتاب تنها ملحقاتی به متن اصلی‌اند که طراحی شده‌اند تا کتاب را برای خوانندگان دسترس‌پذیر کنند، به ویژه برای خوانندگان جوان.