کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها: کودکان، فلسفه و کتاب‌های تصویری

کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها نوشته‌ی توماس ای وارتنبرگ راهنمایی برای والدین، مربیان و معلمان حوزه‌ی کودک و نوجوان است تا روش تدریس فلسفه و آموزش مهارت تفکر انتقادی به بچه‌ها را بیاموزند. با خواندن این کتاب می‌توانید با روش‌های نوین آموزش فلسفه برای کودکان آشنا شوید.

درباره‌ی کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها

کتاب فکر کردن به ‌واسطه داستان‌ها (Thinking Through Stories: Children, Philosophy, and Picture Books) نوشته توماس ای وارتنبرگ (Thomas E Wartenberg)، اثری مفید و کاربردی در حوزه‌ی «فبک» یا همان «فلسفه برای کودکان» است که رویکردی متفاوت به آموزش و پرورش کودکان ارائه می‌دهد. نویسنده با تکیه بر سال‌ها تجربه در تدریس فلسفه، نشان می‌دهد که داستان‌ها و کتاب‌های تصویری می‌توانند فراتر از یک ابزار سرگرمی باشند و به بستری برای شکل‌گیری گفت‌وگوهای عمیق و پرسشگری تبدیل شوند.

کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها با به چالش کشیدن این باور رایج که فلسفه تنها برای بزرگسالان است، نشان می‌دهد کودکان از همان سال‌های نخست زندگی توانایی پرداختن به پرسش‌های بنیادینی مانند حقیقت، عدالت، دوستی، شجاعت و مسئولیت را دارند. به همین دلیل، آموزش فلسفه به کودکان نه‌تنها امکان‌پذیر است، بلکه می‌تواند نقش مهمی در رشد ذهنی، اجتماعی و عاطفی آن‌ها ایفا کند.

توماس ای وارتنبرگ با مثال‌های واقعی توضیح می‌دهد که گفت‌وگوهای فلسفی چطور اعتمادبه‌نفس کودکان را افزایش می‌دهد، قدرت استدلال آن‌ها را تقویت می‌کند و به آن‌ها می‌آموزد که با احترام به دیدگاه دیگران، از نظرات خود دفاع کنند.

فلسفه‌ورزی با کتاب‌های تصویری

یکی از محورهای اصلی کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها نشر لگا، پرورش تفکر انتقادی است. نویسنده نشان می‌دهد که کودکان از طریق خواندن داستان، طرح پرسش و مشارکت در گفت‌وگوهای گروهی، مهارت تحلیل، ارزیابی و استدلال را به‌صورت عملی می‌آموزند. در این نگاه، کتاب‌های تصویری تنها روایتگر یک داستان نیستند، بلکه نقطه‌ی آغاز بحث‌هایی هستند که ذهن کودک را به جست‌وجو، کشف و اندیشیدن عمیق‌تر سوق می‌دهند.

از دیگر نقاط قوت کتاب، ارائه‌ی راهکارهای عملی برای معلمان، مربیان و والدینی است که به دنبال آموزش تفکر انتقادی به کودکان هستند. نویسنده گام‌به‌گام توضیح می‌دهد که چگونه می‌توان یک گفت‌وگوی فلسفی را آغاز کرد، چه کتاب‌هایی برای این هدف مناسب‌ترند و چگونه می‌توان موضوعات مهمی مانند اخلاق، عدالت، تفاوت‌های فرهنگی و مسائل اجتماعی را متناسب با درک کودکان مطرح کرد. همین ویژگی، کتاب را از یک اثر صرفاً نظری فراتر برده و آن را به راهنمایی کاربردی برای استفاده از داستان در آموزش تبدیل کرده است.

اگر می‌خواهید بدانید چگونه می‌توان از دل داستان‌های ساده، مهارت اندیشیدن و پرسشگری را در کودکان پرورش داد، خرید کتاب فکر کردن به واسطه‌ی داستان‌ها را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این کتاب توسط مرتضی براتی به فارسی ترجمه شده است.

کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها برای شما مناسب است اگر

• والدین هستید و می‌خواهید قدرت تفکر و پرسشگری فرزندتان را تقویت کنید.
• از مربیان مهدکودک و معلمان دوره‌ی ابتدایی و پیش‌دبستانی هستید و می‌خواهید روش تدریس فلسفه به کودکان را یاد بگیرند.
• می‌خواهید آموزش فلسفه به کودکان را به شیوه‌ای ساده، کاربردی و جذاب آموزش ببینید.

در بخشی از کتاب فکر کردن به واسطه داستان‌ها: کودکان، فلسفه و کتاب‌های تصویری می‌خوانیم

«هیولا و اژدها» داستانی بسیار کوتاه، اما بسیار درخشان از آرنولد لوبل است. لوبل قبل از مرگ نابهنگام خود بر اثر ایدز در سن 54 سالگی در سال 1987، افتخارات بسیاری از جمله مدال کالدکات را برای «متمایزترین کتاب تصویری آمریکایی برای کودکان» در سال 1981 به دست آورد، البته نه برای یکی از کتاب‌های قورباغه و وزغ. حتی یک تئاتر موزیکال جذاب در برادوی به نام یک سال با قورباغه و وزغ، براساس مجموعه‌ی قورباغه و وزغ روی صحنه رفته است.

موضوع فلسفی‌ای که «هیولا و اژدها» مطرح می‌کند، مربوط به شجاعت است. فیلسوفان عموماً شجاعت را فضیلت می‌دانند، یعنی یک ویژگی مثبت شخصیت، چیزی که مردم باید در زندگی خود نمونه‌ای از آن داشته باشند. به ‌این ‌ترتیب، بحث از آن در حوزه‌ی اخلاق صورت می‌گیرد، که به مسائل رفتار انسانی و چگونگی رفتار مردم مربوط می‌شود. «هیولا و اژدها» در بحث شجاعت، یک مسئله‌ی اخلاقی را مطرح می‌کند.

وزغ کارها را با ادعایی درباره‌ی شجاعت شروع می‌کند که محور کندوکاوهای فلسفی داستان است. در یکی از تصاویر لذت‌بخش داستان، او را می‌بینیم که کتاب افسانه‌هایی را که او و وزغ خوانده‌اند در دست دارد. او می‌گوید که افراد کتاب شجاع هستند زیرا «با هیولا و اژدهاها می‌جنگند و هرگز نمی‌ترسند». افسانه‌ی معروف «جک و لوبیای سحرآمیز» نمونه‌ی خوبی از نوع داستانی است که وزغ باید در ذهن داشته باشد، زیرا جک هرگز از غول نمی‌ترسد و حتی موفق می‌شود پیاپی او را گول بزند و سرمایه‌ای به دست بیاورد، از جمله مرغی که تخم طلا می‌گذارد و حتی چنگی طلایی.

اگرچه وزغ فقط درمورد افراد موجود در کتاب ادعایی دارد، اما به‌راحتی می‌توان فهمید که چگونه می‌توان آن را به یک ادعای فلسفی تعمیم داد، به‌ویژه به این دلیل که او دلیلی کلی ارائه کرده است که چرا فکر می‌کند افراد موجود در افسانه‌ها شجاع هستند، یعنی هرگز ترس را تجربه نمی‌کنند. کاملاً روشن است که لوبل قصد دارد وزغ یک ادعای کلی را بیان کند _ که افراد شجاع هرگز نمی‌ترسند_ که محور بقیه‌ی داستان خواهد بود و این فرض فلسفی است که داستان، به شیوه‌ی تقلیدنشدنی لوبل، آن را تضعیف می‌کند.