کتاب تحلیل فقهی - حقوقی مفهوم مخالف اثر قادر شنیور؛ تفسیر قوانین حقوقی

مقدمه
فصل اول: معرفی مفهوم مخالف
مبحث اول: موضوع‌شناسی مفهوم مخالف
گفتار اول: شناسایی مفهوم مخالف
بند اول: معنای مفهوم مخالف
1- معنای لغوی
2- معنای اصطلاحی
بند دوم: مفهوم مخالف در فقه و آیات قرآنی
1- مفهوم مخالف در فقه
1- 1- مفهوم مخالف از منظر فقه عامه
1- 2- مفهوم مخالف از منظر فقه امامیه
2- مفهوم مخالف در قرآن کریم
بند سوم: اقسام مفهوم مخالف
1- مفهوم شرط
2- مفهوم وصف
3- مفهوم غایت
4- مفهوم حصر
5- مفهوم عدد
6- مفهوم لقب
7- مفهوم حال
8- مفهوم مکان
9- اسم مشتق
10- مفهوم زمان
11- مفهوم مفعول‌له
12- مفهوم متعلق فعل
13- مفهوم اضافه
14- مفهوم تقسیم
بند چهارم: تمییز مفهوم مخالف
1- تمایز اقسام مفهوم مخالف از یکدیگر
الف- تفکیک مفهوم غایت و مفهوم شرط
ب- تفکیک مفهوم وصف و مفهوم لقب
ج- تمایز مفهوم علت از مفهوم وصف
2- تمییز مفهوم مخالف از عناوین مشابه
2- 1- تمییز مفهوم مخالف از منطوق
2- 2- تمییز مفهوم مخالف از مفهوم موافق
مبحث دوم: ماهیت مفهوم مخالف
گفتار اول: سرچشمه، ویژگی، قلمرو و شرایط مفهوم مخالف
بند اول: سرچشمۀ مفهوم مخالف
1- فطرت
2- مصلحت اجتماعی
3- عدالت
بند دوم: ویژگی‌های مفهوم مخالف
1- مفهوم مخالف کاشف از ارادۀ شارع است.
2- فرض خلاف مفهوم مخالف بعضاً قابل اثبات است.
3- مفهوم مخالف مبتنی بر تفسیر لفظی واژگان است
4- وابستگی مفهوم مخالف به منطوق
5- تفاوت علّت در منطوق و مفهوم مخالف
بند سوم: قلمرو مفهوم مخالف
1- عبادات
2- معاملات
بند چهارم: شرایط به کارگیری مفهوم مخالف
1- مراد شارع روشن و بیّن باشد.
2- وجود قیدی در جمله
3- رابطۀ قید و حکم
گفتار دوم: رابطۀ مفهوم مخالف با اصول و قواعد فقهی، نسخ و تخصیص
بند اول: رابطۀ مفهوم مخالف با برخی قواعد فقهی
1- رابطۀ مفهوم مخالف با «قاعدۀ سکوت در مقام بیان»
2- رابطۀ مفهوم مخالف با قاعدۀ «نفی شیء؛ نفی ماعدا نمی‌کند»
3- رابطۀ مفهوم مخالف با قاعدۀ «مقدمۀ واجب، واجب است»
4- رابطۀ مفهوم مخالف با قاعدۀ «ملازمۀ حکم عقل و شرع»
5- رابطۀ مفهوم مخالف با قاعدۀ «ملازمۀ اذن در شیء»
بند دوم: رابطۀ میان مفهوم مخالف و اصول حقوقی
1- اصل عدم
2- اصل برائت
3- اصل صحّت
4- اصل اباحه
بند سوم: تأثیر مفهوم مخالف در نسخ و تخصیص
1- تأثیر مفهوم مخالف در نسخ
2- تأثیر مفهوم مخالف در تخصیص
2- 1- نظر فقهای اسلامی
2- 1- 1- فقه امامیه
2-1-2- فقه عامه
2- 2- حقوق ایران
فصل دوم: تحلیل فقهی مفهوم مخالف
مبحث اول: بررسی حجیّت مفهوم مخالف در فقه عامه
گفتار اول: دیدگاه‌های مختلف پیرامون حجیّت مفهوم مخالف
بند اول: نظریۀ عدم حجیّت مفهوم مخالف
بند دوم: نظریۀ حجیّت مفهوم مخالف
گفتار دوم: بررسی حجیّت اقسام مفاهیم مخالف
بند اول: مفهوم شرط
بند دوم: مفهوم وصف
بند سوم: مفهوم حصر
بند چهارم: غایت
بند پنجم: مفهوم لقب
بند ششم: مفهوم عدد
مبحث دوم: بررسی حجیت مفهوم مخالف در فقه شیعه
گفتار اول: مشروعیت مفهوم مخالف در فقه زیدیه
بند اول: ادلۀ حجیّت مفهوم مخالف در فقه زیدیه
بند دوم: شرایط حجیت مفهوم مخالف در فقه زیدیه
گفتار دوم: مشروعیت مفهوم مخالف در فقه امامیه
بند اول: مفهوم شرط
بند دوم: مفهوم وصف
بند سوم: مفهوم حصر
بند چهارم: مفهوم غایت
بند پنجم: مفهوم لقب
بند ششم: مفهوم عدد
مبحث سوم: مقایسه
گفتار سوم: وجوه اختلاف و وجوه تشابه
گفتار چهارم: مزایا و معایب
گفتار پنجم: تحلیل و ارزیابی
فصل سوم: مفهوم مخالف و تفسیر قوانین
مبحث اول: مکاتب‌ تفسیر حقوقی و مفهوم مخالف
گفتار اول: مکتب شکل‌گرائی
بند اول: شناسایی مکتب شکل‌گرائی
بند دوم: آثار تحلیل مفهوم مخالف در پرتو مکتب شکل‌گرائی
بند سوم: بررسی امکان تحلیل مفهوم مخالف در پرتو شکل‌گرائی
گفتار دوم: مکتب اثبات‌گرائی و مفهوم مخالف
بند اول: شناسایی مکتب اثبات‌گرائی
بند دوم: آثار تحلیل مفهوم مخالف در پرتو مکتب اثبات‌گرائی
بند سوم: بررسی امکان تحلیل مفهوم مخالف در پرتو اثبات‌گرائی
گفتار سوم: مکتب پراگماتیسم و مفهوم مخالف
بند اول: مکتب کارکردگرا یا پراگماتیسم
بند دوم: آثار تحلیل مفهوم مخالف در پرتو مکتب پراگماتیسم
بند سوم: بررسی امکان تحلیل مفهوم مخالف در پرتو پراگماتیسم
گفتار چهارم: مکتب واقع‌گرائی و مفهوم مخالف
بند اول: مکتب واقع گرائی
بند دوم: آثار تحلیل مفهوم مخالف در پرتو مکتب واقع‌گرائی
بند سوم: بررسی امکان تحلیل مفهوم مخالف در پرتو واقع‌گرائی
مبحث دوم: مفهوم مخالف و تفسیر قوانین در حقوق خارجی
گفتار اول: شناسایی مفهوم مخالف در حقوق خارجی
بند اول- جایگاه مفهوم مخالف در حقوق خارجی
بند دوم- شیوۀ تحلیل بر مبنای مفهوم مخالف
بند سوم- تمیز مفهوم مخالف از قیاس در حقوق خارجی
بند چهارم- تاریخچۀ مفهوم مخالف در حقوق خارجی
بند پنجم - کاربرد مفهوم مخالف در حقوق خارجی
بند ششم- فوائد مفهوم مخالف در حقوق خارجی
1- پر کردن خلأ فقدان قانون
2- برطرف نمودن ابهامات قانونی
3- تعارض قوانین
گفتار دوم: ضوابط و آثار مفهوم مخالف در حقوق خارجی
بند اول- ضوابط استناد به مفهوم مخالف
1- عدم وجود دلایل
2- تضاد نداشتن معنا با قواعد حقوقی
3- بررسی غایت قانونگذار
بند دوم: آثار مفهوم مخالف
1- عدم ترتب برخی آثار حقوقی
2- استنباط مفاهیم و اصول حقوقی
فصل چهارم: مفهوم مخالف در حقوق ایران
مبحث اول: نقش مفهوم مخالف در تفسیر قوانین در حقوق ایران
گفتار اول: حجیّت، مبانی و شرایط تفسیر قوانین بر اساس مفهوم مخالف
بند اول:حجیّت تفسیر قوانین بر اساس مفهوم مخالف
1- مفهوم شرط
2- مفهوم وصف
3- مفهوم غایت
4- مفهوم حصر
5- مفهوم لقب
6- مفهوم عدد
بند دوم: مبانی تفسیر قوانین بر اساس مفهوم مخالف
1- لزوم مراجعه به منابع معتبر فقهی در تفسیر قانون
2- ارجحیّت قانون بر سایر منابع
3- عرف
بند سوم: شرایط تفسیر قوانین بر مبنای مفهوم مخالف
1- مفهوم اخذ شده بر خلاف مواد قانونی و اصول حقوقی نباشد.
2- قانونگذار کلیۀ شروط، اوصاف و قیود را ذکر کرده باشد.
3- میان قید مندرج در قانون و حکم رابطۀ علّت و معلولی باشد.
4- از کلام مقنن نتوان مفهوم موافق گرفت.
5- مفهوم مخالف با مراد قانونگذار در تعارض نباشد
گفتار دوم: بررسی امکان تفسیر قوانین بر اساس مفهوم مخالف
بند اول: قوانین داخلی
1- قوانین مدنی
الف- قوانین حاکم بر قواعد حل تعارض
ب- قوانین حاکم بر احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه
2- قوانین کیفری
2- 1- قانون ماهوی کیفری
2- 2- قانون شکلی کیفری
بند دوم: قوانین خارجی و عهدنامه‌های بین‌المللی
1- قوانین خارجی
2- عهدنامه‌های بین‌المللی (کنوانسیون‌ها)
مبحث دوم: تعارض مفهوم مخالف با دیگر مفاهیم، منابع حقوقی و فقهی
گفتار اول: تعارض تفسیر برخواسته از مفهوم با منابع حقوقی
بند اول: تعارض مفهوم مخالف با قانون
بند دوم: تعارض مفهوم مخالف با عرف
بند سوم: تعارض مفهوم مخالف با رویة قضایی
بند چهارم: تعارض مفهوم مخالف با دکترین
گفتار دوم: تعارض تفسیر برخواسته از مفهوم مخالف با منابع فقهی (ادلۀ استنباط احکام)
بند اول: تعارض مفهوم مخالف با کتاب
بند دوم: تعارض مفهوم مخالف با سنت
بند سوم: تعارض مفهوم مخالف با اجماع
بند چهارم: تعارض مفهوم مخالف با عقل
گفتار سوم: تعارض تفسیر برخواسته از مفهوم مخالف با عدالت، انصاف، اخلاق، روح قانون و اصول حقوقی
بند اول: تعارض مفهوم مخالف با عدالت
بند دوم: تعارض مفهوم مخالف با انصاف
بند سوم: تعارض مفهوم مخالف با اخلاق
بند چهارم: تعارض مفهوم مخالف با روح قانون
بند پنجم: تعارض مفهوم مخالف با اصول حقوقی
منابع و مأخذ